Англо-Аро соғысы (1901-1902): Нигериядағы Аро Конфедерациясы мен Ұлыбритания арасындағы қақтығыс. Колонизацияға қарсылық, діни шиеленіс, сауда мүдделері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1901–1902 жылдардағы қазіргі Шығыс Нигериядағы соғыс
1901–1902 war in present day Eastern Nigeria
Англия-Аро соғысы (1901–1902) – қазіргі Шығыс Нигериядағы Аро Конфедерациясы мен Ұлыбритания империясы арасындағы қақтығыс. Соғыс, Аро басшылары мен британдықтар арасындағы ұзақ жылдарға созылған сәтсіз келіссөздердің күшеюінен кейін басталды.
The Anglo Aro War (1901–1902) was a conflict between the Aro Confederacy in present day Eastern Nigeria, and the British Empire. The war began after increasing tension between Aro leaders and the British after years of failed negotiations.
Аро оппозициясы
Арос бұрыннан-ақ британдық отаршылдықтың ішкі аймақтарға енуіне қарсы тұрды, мұндай қарсылықтың бір бөлігі экономикалық алаңдаушылықтан туындады. Олар сондай-ақ британдық миссионерлердің христиан дінін тарату әрекеттеріне де қарсы болды, бұл олардың діни ықпалына, олардың Ибини Укпаби болжамы арқылы төндірілген қауіпті тудырды. Аро 1890 жылдардан бері британдық отаршылдықты әлсірету мақсатымен елді мекендерге шабуылдар мен жорықтар ұйымдастырды. 1901 жылдың қараша айында британдықтар Арочуквуға шабуыл жасауға дайындалып жатқанда, Аро британдықтардың Аро экспедициясына дейін соңғы ірі шабуылды жасады. Окоро Тоти басқарған Аро күштері британдық одақтас Обегуді басып алды, нәтижесінде 400 адам қаза болды. Бұл шабуыл британдықтардың шабуылға дайындықтарын жеделдетті.
The Aros had long opposed British colonial penetration in the hinterland, with such opposition being motivated in part by economic concern. They also opposed the efforts of British missionaries to introduce Christianity, which threatened their religious influence through their oracle Ibini Ukpabi. The Aro led raids and invasions on communities were conducted in order to undermine British colonial penetration since the 1890s. While the British prepared for the invasion of Arochukwu in November 1901, the Aro launched their last major offensive before the Aro Expedition by British forces. Aro forces led by Okoro Toti sacked Obegu (a British ally) which resulted in 400 people dying. This attack quickened British preparation for their offensive.
Аро экспедициясы
Сэр Ральф Мур және Корольдік Нигер компаниясы 1899 жылдың қыркүйегінен бастап Аро және Ибини Укпаби қасиетті оракулына шабуыл жоспарлаған, бірақ қажетті әскер саны жетіспеуіне байланысты ол 1901 жылдың қарашасына дейін кешіктірілді. 28 қарашада подполковник Артур Форбс Монтанаро 87 офицер, 1550 солдат және 2100 жүк тасушыны төрт бағыттан – Огута, Акуете, Унвана және Иту қалаларынан Арочуквуға қарсы бүлікке қарсы науқанға бастап барды. Аро күштері, қазіргі заманғы қарулары болмаса да, барлық бағыттарда қарсылық көрсетті. Дегенмен, Арочукву 28 желтоқсанда қаланың ішінде және төңірегінде төрт күнге созылған қызу шайқастардан кейін басып алынды. Осының нәтижесінде Ибини Укпаби қасиетті оракулының ғимараты жарылған деп хабарланды. Британдық және Аро күштері арасындағы шайқастар 1902 жылдың көктеміне дейін аймақ бойынша жалғасты, содан кейін Аро күштері Бендедегі соңғы маңызды шайқаста жеңіліске ұшырады. Аро экспедициясы үш аптадан кейін аяқталды.
Sir Ralph Moor and the Royal Niger Company had planned the attack on the Aros and the Ibini Ukpabi oracle since September 1899 but due to lack of necessary manpower, it was delayed until November 1901. On November 28, Lt. Col. Arthur Forbes Montanaro led 87 officers, 1,550 soldiers and 2,100 carriers in four axes of advance to Arochukwu from Oguta, Akwete, Unwana and Itu on a counter insurgency campaign. As expected, Aro forces resisted all axes strongly, although they lacked modern weapons. However, Arochukwu was captured on December 28 after four days of fierce battles in and around the city. As a result, the Ibini Ukpabi shrine was allegedly blown up. Battles between British and Aro forces continued throughout the region until spring 1902 when Aro forces were defeated in the last major battle at Bende. The Aro Expedition ended three weeks later.
Соғыстың нәтижесі
Ароның кейбір басшылары, мысалы Окоро Тоти тұтқындалып, әскери трибуналдарда сотталып, дарға асылды. Аро Конфедерациясының бұрынғы билігі тез жойылды, ал Арочуку патшасы Езе Кану Окоро жасырынғанға шықты, бірақ кейін ұсталды. Ароның үстемдігі 1902 жылғы наурыз айында құласа да, көптеген аролықтар Афикпода (1902–1903), Эццада (1905) және Ароның ерекше ықпалы болған басқа да аймақтарда британдықтарға қарсы партизандық науқандарға қатысты. Ароның жеңілісі британдықтарға ішкі аймақтарды ашуға көмектесті, бірақ Игболендте британдық отарлауға қарсы күрес англо-аро соғысымен бітпеді. Содан кейін британдықтар Игболендтің әртүрлі аймақтарында Нри қақтығысы (1905–1911), Экумеку соғысы (1883–1914), Игбо әйелдерінің соғысы (1929) сияқты көптеген басқа да қақтығыстар мен соғыстармен айналысуға мәжбүр болды.
Some of the Aro leaders, like Okoro Toti, were arrested, tried by tribunals, and hanged. The power hitherto held by the Aro Confederacy quickly evaporated and Eze Kanu Okoro (king of Arochukwu), went into hiding but was later arrested. Although Aro dominance crumbled in March 1902, many Aros took part in guerilla campaigns against the British in the region such as in Afikpo (1902–1903), Ezza (1905), and other areas where the Aro had a particularly significant presence. The defeat of the Aro did help the British to open up the interior, but serious opposition to British colonial penetration in Igboland clearly did not end with the Anglo Aro War. In the years that followed, the British had to deal with many other conflicts and wars in various parts of Igboland such as the Nri Conflict (1905–1911), Ekumeku War (1883–1914), Igbo Women's War (1929), etc.