Кіріспе
Нигериялық саясаткер және әскери жетекші Чукумека "Эмека" Одумегву Оджукуу (4 қараша 1933 – 26 қараша 2011) Нигерия азаматтық соғысы кезінде 1967 жылдан 1970 жылға дейін Биафра Республикасының президенті қызметін атқарған нигериялық әскери шенеунік және саясаткер болды. Ол бұрын Нигерияның Шығыс аймағының әскери губернаторы болып қызмет еткен, оны ол Биафраның тәуелсіз мемлекеті деп жариялаған. Оджукуу британдық отаршылдық кезеңде Нигерияның Зунгеру қаласында дүниеге келген. Ол игбо халқының бай және белгілі бизнесмені Луис Одумегву Оджукуудың ұлы. Оджукуу Нигериядағы Лагостағы Король колледжінде және Англиядағы Суррейдегі Эпсом колледжінде білім алған. 1955 жылы Оксфорд университетін тарих магістрі дәрежесімен бітіріп, Нигерияға әкімшілік қызметкер ретінде оралды. Кейін Нигерия армиясына қосылып, жылдам түрде жоғары лауазымдарға көтерілді. 1960 жылы Нигерия тәуелсіздік алғаннан кейін, көбінесе игбо халқынан құралған жас әскери шенеуніктер тобы 1966 жылғы Нигериядағы төңкеріс кезінде Нигерияның азаматтық үкіметін құлатты. Джонсон Агуийи Иронси, тағы бір игбо, Нигерияның жаңа мемлекет басшысы болды және ол Оджукууді игбо халқы басымдығы бар Шығыс аймақтың әскери губернаторы етіп тағайындады. Алайда хауса және йоруба армиясының шенеуніктері игбо халқы билік ететін үкіметтен қорқып, 1966 жылы Нигериядағы қарсы төңкеріске және одан кейінгі 1966 жылғы игбо халқына қарсы қырғынға себеп болды. Игбо халқының бөліну талабына жауап ретінде Оджукуу Шығыс аймақты Биафра Республикасы ретінде қайта ұйымдастырды және Нигериядан тәуелсіздік жариялады. Нигерия Биафраға шабуыл жасап, Нигерия азаматтық соғысын бастады. Нигерия армиясы Ұлыбритания мен Кеңес Одағының қолдауымен Биафраны блокадаға алып, азық-түлікпен жабдықтауды тоқтатты, бұл жаппай ашаршылыққа әкелді. Оджукуу шетелдік бұқаралық ақпарат құралдарын пайдаланып, Биафра азаматтарының қиын жағдайларын көрсетті және соғысты игбо халқына қарсы геноцид ретінде бейнеледі. Аштықтан зардап шеккен Биафра азаматтарының шоқтығу оқиғалары соғысты халықаралық жаңалықтарда кеңінен талқылауға түсірді, себебі бұл Вьетнам соғысымен қатар әлемде алғаш рет тікелей эфирде көрсетілген соғыстардың бірі болды. Биафра әуе көпірі арқылы халықаралық гуманитарлық көмек алды. 1970 жылы миллиондаған бейбіт тұрғындар қаза болғаннан кейін Биафра Нигерия күштеріне бас берді. Оджукуу кейіннен Кот-д’Ивуарға саяси пана іздеп кетті, онда Биафраны тәуелсіз мемлекет деп мойындаған президент Феликс Уфуэ-Буаньи оған саяси баспана берді. 1981 жылы Нигерияның жаңа демократиялық сайланған президенті Шеху Шагари Оджукууге кешірім берді, бұл оған Нигерияға қайтуға және соғысқа байланысты қандай да бір саяси немесе құқықтық жазадан құтылуға мүмкіндік берді. Оджукуу өмірінің соңына дейін Нигерия саясатына демократиялық жолмен сайланған саясаткер ретінде қайта оралуға тырысты, бірақ бұл әрекеттері сәтсіз аяқталды. Ол 2011 жылы 78 жасында Лондонда қайтыс болды. Оның денесі Нигерияға қайтарылды, онда Нигерия президенті Гудлак Джонатан мемлекеттік жерлеу рәсімін ұйымдастырды. Ол Нигерия армиясының 21 зеңбіректің салютімен толық әскери құрметпен жерленді, ал мыңдаған адам оның жерлеу рәсіміне қатысты. Оджукуу Нигерия тарихында даулы тұлға болып қала береді. Көптеген игбо халқы оны 1966 жылғы төңкерістен кейін геноцид қаупі төнген кезде Нигерияның шығыс халқының өмір сүруін қамтамасыз ету үшін қажетті шараларды жасаған батыр және мессиялық тұлға деп есептейді. Ал басқа нигериялықтар Биафраның бөлінуін қажетсіз деп санайды, соғыс оқиғалары үшін Оджукууді кінәлайды және оны Биафраның игбо емес этникалық азшылықтарын қанауда айыптайды.
Chukwuemeka "Emeka" Odumegwu Ojukwu (4 November 1933 – 26 November 2011) was a Nigerian military officer and politician who served as President of the Republic of Biafra from 1967 to 1970 during the Nigerian Civil War. He previously served as military governor of the Eastern Region of Nigeria, which he declared as the independent nation of Biafra. Ojukwu was born in Zungeru, Nigeria during British colonial rule and was the son of Louis Odumegwu Ojukwu, a wealthy and successful Igbo businessman. Ojukwu was educated at King's College, Lagos in Nigeria and Epsom College in Surrey, England. He graduated from Oxford University in 1955 with a master's degree in history and returned to Nigeria to serve as an administrative officer. He later joined the Nigerian army and was rapidly promoted. Following Nigerian independence in 1960, a group of mostly Igbo junior army officers overthrew Nigeria’s civilian government in the 1966 Nigerian coup d'état. Johnson Aguiyi Ironsi, another Igbo, became the new Nigerian head of state, and he appointed Ojukwu as military governor of the predominately Igbo Eastern Region. However, Hausa and Yoruba army officers feared an Igbo dominated government, resulting in the 1966 Nigerian counter coup and the subsequent 1966 anti Igbo pogrom. In response to Igbo demands for secession, Ojukwu reorganised the Eastern Region as the Republic of Biafra, and he declared independence from Nigeria. Nigeria invaded Biafra, sparking the Nigerian Civil War. The Nigerian military, with support from the United Kingdom and the Soviet Union, blockaded Biafra and cut food supplies, which created a mass famine. Ojukwu made use of foreign media to highlight the plight of Biafran civilians and depict the war as genocide against Igbos. The shocking images of starving Biafran civilians turned the war into an international media sensation, as this was one of the first globally televised wars alongside the Vietnam War. Biafra received international humanitarian relief during the Biafran airlift. Biafra eventually capitulated to Nigerian forces in 1970 after millions of Biafran civilians died. Ojukwu subsequently fled to Ivory Coast in exile, where President Félix Houphouët Boigny, who recognised Biafra as a sovereign and independent state, granted him political asylum. In 1981, newly democratically elected Nigerian president Shehu Shagari granted amnesty to Ojukwu, allowing him to return to Nigeria without facing political or legal consequences from the war. Ojukwu spent the remainder of his life unsuccessfully attempting to return to Nigerian politics as a democratically elected politician rather than a military ruler. He died in 2011 at the age of 78 in London, England. His body was returned to Nigeria, where Nigerian president Goodluck Jonathan arranged a state funeral. He was buried with full military honours, including a 21 gun salute from the Nigerian Army, and thousands of people attended his funeral. Ojukwu remains a contentious figure in the history of Nigeria. Many Igbo people regard him as a hero and a messianic figure who did what was necessary to ensure the survival of Nigeria's Eastern population while facing the possibility of a genocide after the 1966 coup. Other Nigerians have deemed Biafra's secession unnecessary, blaming Ojukwu for the events of the war and accusing him of oppressing Biafra's non Igbo ethnic minorities.
Ерте өмір және білім
Чукумека "Эмека" Одумегву Оджукву 1933 жылғы 4 қарашада Нигерияның солтүстігіндегі Зунгеру қаласында, қазіргі Нигерияның оңтүстік-шығысындағы Анамбра штатының Нневи қаласынан шыққан игбо бизнесмені Луис Одумегву Оджуквудың отбасында дүниеге келді. Сэр Луис көлік бизнесімен айналысты; ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі бизнес ахуалының жақсаруын пайдаланып, Нигерияның ең бай адамына айналды. Ол білімін Нигерияның оңтүстік-батысындағы Лагос қаласында бастады. Эмека Оджукву 1943 жылы 10 жасында Лагостағы CMS грамматикалық мектебінде оқуын бастады. Кейін 1944 жылы Лагостағы Король колледжіне ауысты, онда ол студенттер ереуілін тоқтатқан британдық мұғалімге шабуыл жасағаны үшін қысқа мерзімге түрмеге қамалды, бұл оқиға дау тудырды. Бұл жайт жергілікті газеттерде кеңінен жарияланды. Ол католик дінін ұстанды.
Ерте мансап
Оджуку Шығыс Нигерияда қазіргі Энугу штатындағы Уди қаласында әкімшілік қызметкер ретінде мемлекеттік қызметке қабылданды. 1957 жылы отарлық мемлекеттік қызметте екі жыл жұмыс істегеннен кейін және әкесінің мемлекеттік қызмет мансабына тигізетін ықпалынан құтылуға тырысқаннан кейін, ол әскерге қосылып, бастапқыда Зарияда мерзімі өткен солдат (NCO) ретінде тіркелді. Оджуквудың мерзімі өткен солдат ретінде тіркелуіне оның әкесі (Сэр Луис) Нигерияның сол кездегі генерал-губернаторымен (Джон Макферсон) саяси байланыстар арқылы ықпал етуінің нәтижесі болды, бұл Эмеканың офицерлік курсқа түсуіне кедергі келтірді. Сэр Луис пен генерал-губернатор Макферсон Эмеканың қатал мерзімі өткен солдаттың тәртібіне шыдамайтынына сенді, бірақ Эмека табандылық танытты. Оджукву оқу-әдістемелік сержанттың Ли-Энфилд .303 мылтығының қауіпсіздік тетігін дұрыс айтпағанын түзегеннен кейін британдық жаттығу базасының командирі Эмеканы офицерлік шен беруге ұсынды. Ол армияға комиссия алған алғашқы және санаулы университет бітірушілердің бірі болды. Кейін ол Уорминстердегі жаяу әскер мектебінде, Хайтедегі кіші қару мектебінде оқыды. Әскери дайындығын аяқтағаннан кейін, ол Кадунадағы армияның бесінші батальонына тағайындалды, онда ол жетістікке жетті. Лейтенант-полковник Одумегу Оджуку Нигерия қарулы күштерінің Жоғарғы Бас қолбасшысы генерал-майор Агуии Иронсиге адал күштерді қолдады. Майор Нзеогу Кадунаны бақылады, бірақ төңкеріс елдің басқа бөліктерінде сәтсіз аяқталды. Агуии Иронси елдің басшылығын өз қолына алып, бірінші әскери мемлекет басшысы болды. 1966 жылдың 17 қаңтарында ол төрт аймаққа әскери губернаторларды тағайындады. Подполковник Одумегу Оджуку Шығыс аймақтың әскери губернаторы болып тағайындалды. Басқалары: подполковник Хасан Усман Кацина (Солтүстік), Фрэнсис Адекунле Фажуи (Батыс) және Дэвид Акподе Эджор (Орталық Батыс). Бұл адамдар Бригадир Б. А. О. Огундипені, Жоғарғы Штабтың Бастығын, подполковник Якубу Говонды, Армия Штабының Бастығын, коммодор Ж. Е. А. Вейді, Нигерия Әскери-теңіз күштерінің Бастығын, подполковник Джордж Т. Курубоны, Әуе күштерінің Бастығын және полковник Ситту Алауды құрады. 1966 жылдың 29 мамырында Игбоға қарсы қырғын басталды. Бұл Одумегу Оджуку үшін қиындық тудырды, өйткені ол жазалауды болдырмау үшін бар күшін жұмсады, тіпті адамдарды қайта оралуға шақырды, өйткені олардың қауіпсіздігіне солтүстік және батыстағы әріптестері кепілдік берген еді. 1966 жылдың 29 шілдесінде майорлар Муртала Мухаммед, Теофилус Якубу Данжума және Мартин Адума бастаған офицерлер тобы солтүстік сарбаздарының көпшілігін көтеріліске бастады, ол кейін «Кері төңкеріс» немесе «Шілдедегі қайта шайқас» ретінде белгілі болды. Төңкеріс Нигерияның оңтүстік-шығыс бөлігінде, онда Оджуку әскери губернатор болды, сәтсіз аяқталды, себебі бригада командирінің күш-жігеріне және аймақта орналасқан солтүстік офицерлерінің тартыншақтығына байланысты (ішінара шығыстағы көтерілісшілердің көшбасшылары солтүстік болғандықтан және шығыс халқымен қоршалғандықтан). Жоғарғы Бас қолбасшы генерал Агуии Иронси мен оның мейманы полковник Фажуи Ибадан қаласында ұрланып, өлтірілді. Иронсидің өлімін мойындағаннан кейін Оджуку әскери иерархияны сақтауды талап етті. Иронсиден кейінгі ең жоғары шенді армия офицері бригадир Бабафеми Огундипе болды. Алайда, кері төңкеріс басшылары подполковник Якубу Говонды мемлекет басшысы етіп тағайындауды талап етті, бірақ Говон мен Оджуку Нигерия армиясында бірдей шенде болды. Огундипе Лагоста өз билігін орнатуға жеткілікті күш жинамады, өйткені оған қол жетімді сарбаздар (Қорғау батальоны) төңкеріске қатысқан Джозеф Нанвен Гарбаның бағынысында болды. Осыны түсінген Огундипе бұл жобадан бас тартты. Осылайша, Оджукудың талаптары Огундипеге төңкерісшілердің келісімімен (олар келіспеген) жүзеге асырылмады. Бұл жағдай Оджуку мен Говон арасындағы қақтығысқа әкелді, нәтижесінде Нигерия азаматтық соғысы басталды.
Нигерияға оралу
1981 жылы Оджуку Нигерияға қайту үшін үгіт жүргізе бастады. Нигерия президенті Шеху Алию Усман Шагари 1982 жылғы 18 мамырда Оджукуға кешірім берді, осылайша оған жеке азамат ретінде Нигерияға оралуға рұқсат берді. Оджуку 18 маусымда Кот-д’Ивуардан Нигерияға қайта кірді. Оджуку 1983 жылы Нигерия Сенатына кандидаттығын жариялады. Ресми санау көрсеткендей, ол 12 000 дауыспен жеңіліске ұшырады, бірақ сол жылдың қыркүйек айында сот сайлау қорытындысымен жасалған алаяқтыққа сілтеме жасап, шешімді қайта қарауға тырысты. Алайда, даулы нәтиже 1983 жылғы 31 желтоқсанда Нигериядағы төңкеріс кезінде Шагари үкіметі құлағаннан кейін мәнсіз болды. 1984 жылдың басында Бухари режимі жүздеген саяси қайраткерлерді, оның ішінде Кирикири жоғары қауіпсіздік түрмесінде ұсталған Оджукуны түрмеге қамады. Ол сол жылы босатылды. Оджуку 1994 жылы Бьянка Оноға (бұрынғы «Мисс Интерконтиненталь» және болашақ елші) үшінші рет үйленді. Олардың үш баласы болды: Афамефуна, Чинеме және Нвачукву. Төртінші Республика дәуірінде Оджуку 2003 және 2007 жылдары президенттікке кандидат болды. Оның қосылу рәсіміне Нигерия президенті Гудлак Джонатан, Гананың экс-президенті Джерри Роулингс және тағы басқа да көрнекті тұлғалар қатысты.