1995 жылы Нигериядағы тоғыз белсендінің дарға асылуы

Кіріспе

1995 жылы Нигер дельтасында Royal Dutch Shell мұнай корпорациясының жұмыс істеу саясатына қарсы шыққан Нигерияның Огони аймағынан шыққан тоғыз белсенді – Тоғыз Огони тобы асылып жазаланды. Огони тоғызы – Нигер дельтасы аймағында Royal Dutch Shell мұнай корпорациясының жұмыс істеу тәжірибесіне қарсы болған Нигерияның Огони аймағынан шыққан тоғыз белсендінің тобы. Нигерияның әскери үкіметі олардың қызметіне қауіп көріп, Огони тайпасының төрт басшысын өлтіргені үшін тұтқындады. Әлеуметтік белсенді және Огони халқының тіршілігін сақтау қозғалысының (MOSOP) төрағасы Кен Саро Вива сегіз серігі – Сатурдей Доби, Норду Эаво, Даниэль Гбуко, Пол Левера, Феликс Нуате, Барибор Бера, Баринем Киобел және Джон Кпуин – төрт Огони басшысын өлтіруге ұйытқы болды деген жалған айыппен сотталды. 1990 жылы Кен Саро Вива мұнай өнеркәсібі мен Нигерия мемлекетінің Огони халқына қарсы жасаған зұлпымдарына жауап ретінде Огони халқының тіршілігін сақтау қозғалысын (MOSOP) құрды. Бұл қозғалысқа жеті жүз мыңнан астам Огони халқы мүше болды, олардың барлығы бейбіт наразылықтар мен қарсылықтар арқылы әлеуметтік, экономикалық және экологиялық әділдік үшін күресті. Огониленд – Огони халқының дәстүрлі мекені – мұнай төгілуінен зардап шекті. Мұнай төгілуінің салдарынан кейбір аймақтарда тұруға жарамсыз болып, Огони халқының негізгі кәсібі – егіншілікпен айналысу мүмкін болмай қалды. MOSOP Огони құқықтарының манифесін жариялады, оның мақсаты Огони халқының саяси және экономикалық тәуелсіздігін қамтамасыз ету және Огонилендті одан әрі қоршаған ортаның нашарлауынан қорғау болды. Манифесте халықаралық үкіметтер мен даму институттарын Огони халқымен ынтымақтастыққа шақырып, Нигерияның федералдық үкіметінің саяси қуғын-сүргінінен белсенділерді қорғауға ұсыныс жасалды. Кен Саро Вива бұрын Royal Dutch Shell мұнай корпорациясын сынаған және бір жыл түрмеде отырған. Amnesty International ұйымының мәліметінше, «1994 жылдың мамыр айында MOSOP-қа қарсы болған Огони басшылары өлтірілді. Үкімет ешқандай дәлел ұсынбастан, MOSOP-ты кінәлады және Кен Саро Вива мен Баринем Киобелді қоса алған бірнеше адамды тұтқындады. Киобел жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкер болған және Огонилендтегі әскери әрекеттерді сынаған». Сот процесі халықаралық деңгейде сынға ұшырады, бүкіл әлемдегі белсенділер генерал Сани Абачаның әскери диктатурасына қарсы шықты. Осыған қарамастан, тоғыз адам кінәлі деп танылып, 1995 жылдың 10 қарашасында таңертең асылып өлтірілді. Олар Порт-Харкорт қалалық зиратына жерленді, Огони халқының дәстүрлі жерлеу рәсімдеріне рұқсат берілмеді. Нигер дельтасы университетінің профессоры Лазарус Барибиа Саале айтқандай, «Огони дәстүріндегі батырларға арналған барлық маңызды рәсімдер мен аза тұту рәсімдері әскери үкімет тарапынан тыйым салынды. Огони аймағы осы кезеңде әскерилендірілді және қара киім кигендер осы белсенділерге аза тұтқандары үшін тұтқындалды».

Group of nine Nigerian activists executed by hanging in 1995

The Ogoni Nine were a group of nine activists from the Ogoni region of Nigeria who opposed the operating practices of the Royal Dutch Shell oil corporation in the Niger Delta region. The military government in Nigeria was threatened by their work and arrested them for murders of four Ogoni chiefs. Social activist and head of the Movement for the Survival of the Ogoni People (MOSOP), Ken Saro Wiwa, alongside eight of his fellow leaders—Saturday Dobee, Nordu Eawo, Daniel Gbooko, Paul Levera, Felix Nuate, Baribor Bera, Barinem Kiobel, and John Kpuine—were put on trial under the false pretext that the group had incited the murder of four Ogoni chiefs. In 1990, in response to the continued violations against the Ogoni people by the oil industry and the Nigerian state, Ken Saro Wiwa founded the Movement for the Survival of the Ogoni People (MOSOP). This movement consisted of over seven hundred thousand Ogoni people, all campaigning for social, economic, and environmental justice through nonviolent resistance and protest. Ogoniland, the name of the traditional homeland of the Ogoni people, was devastated by oil spills. These oil spills made the land uninhabitable in some areas, and unable to be farmed, a common livelihood of the Ogoni people. MOSOP published the Ogoni Bill of Rights, which aimed to realize political and economic autonomy for the Ogoni people and protect Ogoniland from further environmental degradation. The bill called on international governments and development institutions to stand in solidarity with the Ogoni people and protect activists from political persecution by Nigeria's federal government. Ken Saro Wiwa had previously been a critic of the Royal Dutch Shell oil corporation, and had been imprisoned for a year. According to Amnesty International, “in May of 1994, [the] Ogoni chiefs known to be opponents of MOSOP were murdered. Without presenting any evidence, the government blamed MOSOP and arrested people, including Ken Saro Wiwa and Barinem Kiobel. Kiobel had a senior government position and had been critical of the military’s actions in Ogoniland.” The trial was widely discredited, with critics worldwide speaking out against the military dictatorship of General Sani Abacha, who was then in power. Despite that, the Nine were found guilty, and on the morning of November 10 1995, they were executed by hanging. They were buried in Port Harcourt Cemetery. Traditional Ogoni burial practices prohibited. According to Lazarus Baribiae Saale of the Niger Delta University, “wake keep and all important rites given to heroes in the Ogoni tradition were not allowed by the Military Government. Ogoni land during this period was militarized and those who wore black clothes were arrested for mourning these activists.”

The executions provoked international condemnation and led to the increasing treatment of Nigeria as a pariah state until General Abacha's mysterious death in 1998. At least two witnesses who testified that Saro Wiwa was involved in the murders of the Ogoni elders later recanted, stating that they had been bribed with money and offers of jobs with Shell to give false testimony – in the presence of Shell's lawyer.

Осы жазалау шаралары халықаралық қоғамның наразылығын тудырып, генерал Абачаның 1998 жылы күңгірт жағдайда қайтысына дейін Нигерияны «пария мемлекет» ретінде қарауға себеп болды. Кем дегенде екі куәгер Саро Виваның Огони ақсақалдарын өлтіруге қатысқандығы туралы куәліктерін кейіннен қайтарып алып, оларға Shell компаниясының заңгерлерінің қатысуымен жалған куәлік беру үшін ақшалай сыйлықтар мен Shell компаниясында жұмысқа орналасу ұсынылғанын мәлімдеді.

Огони халқының аман қалуы үшін қозғалыс және оны өлтірудің бастамасы

Огони халқының тіршілігін сақтау қозғалысы (MOSOP) 1990 жылы Огони халқы басқаратын үкіметтік емес, саяси емес ұйым ретінде құрылды. Олардың басты мақсаты – Нигерияда демократиялық сананы арттыру және Огони халқының қоршаған ортасын қорғау. Бұл бей-зомбылық акциялар мен наразылық акциялары арқылы жүзеге асты. Сонымен қатар, MOSOP Огони құқықтарының жарғысын жазып, Огони халқының өзін-өзі анықтау үшін Нигерия үкіметінде өзгерістер енгізуді талап етті. MOSOP Нигериядағы Royal Dutch Shell компаниясының қатысы мен Огонилендтегі мұнайдың төгілуіне қарсы наразылық білдіргенімен белгілі. Топ халықаралық ынтымақтастыққа, соның ішінде Кен Саро Вива бастаған Біріккен Ұлттар Ұйымынан (БҰҰ) көмек сұрады. 1992 жылы MOSOP негізінен Нигерияның мұнай өнеркәсібіне қарсы жұмыс істеді. 1938 жылдан бастап Royal Dutch Shell Нигерия үкіметімен қарым-қатынас орнатты, ал алғашқы мұнай 1958 жылы өндірілді. Кейін бірнеше жыл бойы Нигерия үкіметі Shell компаниясымен тығыз қарым-қатынас орнатты, ал 1979 жылы Нигерияның Shell Petroleum Development Company құрылды. 1970 жылы Нигерияда Бообанабе қауымдастығында алғашқы мұнайдың төгілуі тіркелді. Shell компаниясы Нигерияда мұнай өндіріп жатқан кезде, бірнеше төгілген жерлер әлі тазартылмаған. Бұл жағдай Нигерия азаматтарын ренжітті, олар өз үкіметінің Shell компаниясына төгілген суды тазарту үшін қысым жасауын қалады. Огони халқы қоршаған ортаның бұзылуына алаңдай отырып, үкіметке қысым жасау үшін MOSOP-ты құрды. 90-жылдардың басында көптеген наразылық акциялары болды және 1993 жылы Shell Огонилендте өндірісті қысқа уақытқа тоқтатты. 1993 жылдың 4 қаңтарында Огонилендте мұнай өндіруге қарсы 300 мың адам бейбіт түрде наразылық білдірді. 1993 жылы MOSOP-тың наразылық акциясы кезінде Огони көшбасшысы былай деді: "Біз оянып, жерімізді мұнай компаниялары деп аталатын өлім агенттері қиратты. Біздің атмосферамыз толығымен ластанды, жеріміз нашарлады, суларымыз ластанды, ағаштарымыз уланды, сондықтан біздің флорамыз бен фаунамыз іс жүзінде жоғалып кетті". Осы күн Огони күні деп танылды. 1993 жылдың сәуір айында MOSOP басшысы Кен Саро Вива екі рет тұтқындалды, және Shell үкіметтік әскерлерді шақырып, адамдарды тыныштандыруға тырысты, MOSOP наразылықтары күштей бастады. MOSOP 1993 және 1994 жылдары күшейген зорлық-зомбылыққа тап болды, негізінен әскери күштерден. 1994 жылдың мамыр айында Огони басшыларының төртәүі өлтірілді, үкімет ондаған MOSOP мүшелерін, соның ішінде Огони тоғызын тұтқындады. Сол жылы Shell Огониленд арқылы құбыр салу үшін әскери қолдау сұрады. MOSOP Нигериядағы Shell компаниясының бизнесіне наразылық білдіріп, олардың жұмысына қарсылық көрсетті. Огони тоғызының өлім жазасынан кейін, 2000-шы жылдардың басында Нигерияда көптеген мұнай төгілуі мен өндіріске байланысты өрттер болды.

The Movement for the Survival of the Ogoni People (MOSOP) was founded in 1990, as a non governmental, non political organization run by the Ogoni people. Their main goal was to promote democratic awareness in Nigeria, and to protect the environment of the Ogoni people. This was done through non violent campaigns and protests. Additionally, the MOSOP wrote the Ogoni Bill of Rights, demanding changes be made within the Nigerian government for the self determination of the Ogoni people. The MOSOP is known for protesting against the Royal Dutch Shell involvement in Nigeria and oil spills in Ogoniland. The group sought international cooperation, including from the United Nations (UN), led by Ken Saro Wiwa. By 1992 the MOSOP was primarily working against the oil industry in Nigeria. Starting in 1938, Royal Dutch Shell started relations with the Nigerian government, and the first oil was extracted in 1958. For several years after, the Nigerian government became closer with Shell, and in 1979 The Shell Petroleum Development Company of Nigeria was established. The first documented oil spill occurred in 1970 in Nigeria within the Boobanabe community. Over the years, while Shell had been extracting oil in Nigeria, there were several spills that have yet to be cleaned up. This upset Nigerian citizens, who wanted their government to put pressures on Shell to clean up the spills. Specifically, the Ogoni people were concerned about the environmental degradation, and they created the MOSOP to put pressures on the government. In the early 90s there were numerous protests and in 1993, Shell suspended production in Ogoniland for a short period of time. On January 4, 1993, 300,000 people protested peacefully against oil production in Ogoniland. During MOSOP’s 1993 protest, an Ogoni leader explained, “We have woken up to find our lands devastated by agents of death called oil companies. Our atmosphere has been totally polluted, our lands degraded, our waters contaminated, our trees poisoned, so much so that our flora and fauna have virtually disappeared”. This day is now recognized as Ogoni Day. In April of 1993, MOSOP leader Ken Saro Wiwa had already been arrested twice, and the MOSOP protests were becoming violent as Shell called in government troops to put people to rest. The MOSOP continued to face increasing violence, primarily from the military during 1993 and 1994. In May of 1994, four Ogoni chiefs were murdered, and the government took to arresting dozens of MOSOP members, including the Ogoni Nine. Later that same year, Shell requested military support in order to build a pipeline through Ogoniland. The MOSOP continued to protest Shell’s business in Nigeria and oppose their work. Since the execution of the Ogoni Nine, throughout the early 2000s, there have been numerous spills and extraction related fires throughout Nigeria.

Огонилердің құқық туралы жарғысы

Огони құқықтарының жарғысы 1990 жылдың қазан айында Нигерия үкіметі мен Нигерия халқына ұсынылды. Ол сондай-ақ халықаралық қауымдастық оқып, түсінуі үшін де жазылған. Жарғыны МОСОП жазды, ал Кен Саро Вива тікелей қатысты. 1990 жылдың тамызында басшылар мен Огони халқы бас қосып, британдықтардан тәуелсіздік алғандарын, сонымен бірге Нигерияға адал екендерін жариялаған құқықтар жарғысына қол қойды. Бұдан бөлек, жарғыда Огони халқының Огонилендті саяси тұрғысынан бақылауда ұстауы талап етілді. Маңызды мәселелердің бірі – Огони халқының өз жеріндегі экономикалық ресурстарды бақылауы, қоршаған ортасын одан әрі бүлінуден қорғауы және Нигерия үкіметінде Огони халқының тікелей өкілдігін қамтамасыз ету болды. Жарғыда бұл құқықтар британдық үкімет тоқтағаннан кейін 30 жыл өткен соң Огони халқына берілуі керек еді, бірақ Кен Саро Виваның сөзіне сүйенсек, бұл құқықтар «бұрмаланып, зәулімдікке айналдырылып, Нигерияны Огони және осындай этникалық азшылықтар үшін жер бетіндегі тозаққа превращала». МОСОП-тың бірінші президенті, доктор Гаррик Б. Летонның айтуынша, Огони халқы Нигерия Федеративтік Республикасы Үкіметінің бақылауымен көпұлттық мұнай компанияларының салдарынан геноцидке ұшырады. Олар Нигериядағы қазіргі саяси, экономикалық және әлеуметтік жағдайлардан соншалықты қиналғандықтан, құтылу үшін халықаралық қауымдастықтан көмек сұраудан басқа амалдары қалмады. Ол Огонилендтен 100 миллиард долларлық мұнай экспортталғанын, бірақ Огони халқының көзіне тек «құбырмен су жеткізілмейді, электр қуаты жоқ, аздаған жолдар бар, мектептер мен ауруханалар нашар жабдықталған және ешқандай өнеркәсіп жоқ» деген көрініс келгенін түсіндірді. Бұл өз кезегінде Огони халқын өзіндік шаруашылықпен айналысудың орнына, азық-түлік сатып алуға мәжбүр етті. Жарғыға үкімет пен Нигерия халқына ұсынылған 20 құқықтың тізімі, сондай-ақ қосымша және халықаралық қауымдастыққа шақыру кіреді.

The Ogoni Bill of Rights was presented to the Nigerian government and the people of Nigeria in October 1990. It was also intended for the international community to read and understand. The bill was written by the MOSOP, with direct work by Ken Saro Wiwa. In August of 1990 the Chiefs and Ogoni people met to sign the bill of rights, claiming their independence from the British, while also recognizing loyalty to Nigeria. Additionally, the bill called for political control by Ogoni people over Ogoniland. One important aspect was to have Ogoni people control economic resources on their land, protect their own environment from further degradation, and include direct representation of Ogoni people in Nigerian government. The bill included that these rights should have been turned over to the Ogoni people after British rule ceased 30 years ago, but according to Ken Saro Wiwa these rights “have been misused and abused, turning Nigeria into a hell on earth for the Ogoni and similar ethnic minorities.”

According to MOSOP’s first president, Dr. Garrick B Leton the Ogoni people were experiencing a genocide, “by multi national oil companies under the supervision of the Government of the Federal Republic of Nigeria. It is that of a distinct ethnic minority in Nigeria who feel so suffocated by existing political, economic and social conditions in Nigeria that they have no choice but to cry out to the international community for salvation.” He explained further that 100 billion dollars of oil has been exported from Ogoniland, but all the Ogoni people saw was “no pipe borne water, no electricity, very few roads, ill equipped schools and hospitals and no industry whatsoever.” Environmental degradation was also an essential topic in the bill, including how streams and rivers are polluted, gas flares burn constantly, and various issues with acid rain and oil spills. This in turn forced the Ogoni people to outsource and buy food, instead of farming it themselves like they once did. The bill includes a list of 20 rights presented to the government and Nigerian people, as well as an addendum and a call to action for the international community.

Сот

Нигерия үкіметі Огони тоғызын төрт Огони басшысының өлтірілуіне кінәлап тұтқындады. 1994 жылдың 21 мамырынан бастап Гоканада төрт Огони басшысы – Альберт Бадей, Эдвард Кобани, Самуэль Ораге және Теофилус Ораге өлтірілді. Р. Боле, Огони. Кен Саро Вива мен қалған тоғыз адам тұтқындалды, бірақ Саро Вива сол кезде қылмыс орнына жақын болған жоқ. Amnesty International Саро Виваның тұтқындалуының «Нигерия билігінің Огони халқының мұнай компанияларына қарсы күресін тоқтатуға бағытталған әрекетінің бір бөлігі» екенін мәлімдеді. Келесі бірнеше айда Огони халқы тұтқындалды, азапталды, ұрылды, ал ауылдар қиратылып, тоналды. Кен Саро Вива 1994 жылдың 28 маусымында мемлекеттік барлау қызметі тарапынан үш күндік тексеруден өтті. Соңында, 28 маусымда Порт-Харкорттағы Жоғары сотта сот отырысы белгіленді, бірақ айыпталушыларға қатысуға тыйым салынды және отырыс өткізілмеді. 11 шілдеде екінші сот отырысы жоспарланды, бірақ Саро Вива мен оның серіктеріне қатысуға рұқсат берілмеді. 18 шілдеде үшінші сот отырысы жоспарланған еді, бірақ ол көп ұзамай тоқтатылды. Түрмеде бірнеше ай өткен соң, 1994 жылдың 4 қарашасында үш мүшеден тұратын трибунал құрылды. Оның құрамында әскери шенеунік те болды, ал 21 қарашада үш мүше ант берді. Бас прокурор трибуналдың 16 қаңтарда басталатынын мәлімдеді, бұл ер адамдардың қандай да бір қылмыс жасағанын көрсететін дәлелдердің болмауына қарамастан сот күнін белгілеуге талпыныс жасады. 16 қаңтарда трибунал отырысы кейінге шегерілді. 28 қаңтарда Огони тоғызы 8 ай түрмеде отырғаннан кейін Огони басшыларын өлтіргені үшін айыпталды. Тағы 18 Огони мүшесі де бір жыл түрмеде отырғаннан кейін кісі өлтіруде айыпталды. 1995 жылдың маусым айында трибунал жұмысын бастады. Ақырында Кен Саро Виваның адвокаттары жалған айыптаулар, негізгі куәгерлерге пара беру және трибуналдың кемшіліктеріне байланысты одан бас тартты. 1995 жылдың 30 қазанында Саро Вива мен тағы сегіз адам кісі өлтіруде ресми айыпталып, өлім жазасына кесілді. Бұл үкімге қарсы бүкіл әлемде наразылықтар болды, жауап ретінде әскерилер Огонилендке қосымша 5000 әскер жіберді. Соңында, 1995 жылдың 10 қарашасында тоғыз адам Порт-Харкортта дарға асылды. Трибуналды бақылаған бір адам: «Бұл тек қана қате, қисынсыз немесе бұрмаланған емес. Бұл тікелей жалғандық. Менің ойымша, трибунал алдымен өзінің шешімін қабылдап, содан кейін оны негіздеу үшін аргументтер іздеді» деді.

The Nigerian government arrested the Ogoni Nine, blaming the for the murders of four Ogoni Chiefs. Starting on May 21, 1994 four Ogoni Chiefs were murdered, Albert Badey, Edward Kobani, Samuel Orage and Theophilus Orage, were killed in Gokana. R. Boele, Ogoni. Ken Saro Wiwa and the rest of the nine were arrested, although Saro Wiwa was not anywhere near the murder scene at the time. Amnesty International issued a statement that Saro Wiwa's arrest was "part of the continuing suppression by the Nigerian authorities of the Ogoni people's campaign against the oil companies". Over the next several months Ogoni people were arrested, tortured, beaten, and villages destroyed and looted. Ken Saro Wiwa was subjected to a three day interrogation, by state intelligence on June 28, 1994. Finally, a court hearing was scheduled on June 28, at the High Court in Port Harcourt, however the defendants were prohibited from attending, and the hearing did not take place. On July 11 a second court hearing was scheduled, and again Saro Wiwa and his fellow defendants were not allowed to attend. On July 18th, a third hearing was scheduled but canceled soon after. After months in prison, a three member Tribunal was set on November 4, 1994. It included a military officer, and on the November 21 the three members were sworn in. The Attorney General stated that the tribunal would commence on January 16, enforcing a trial date before there was evidence to show that these men were guilty in any form. On the 16 of January the Tribunal was postponed. On January 28 the Ogoni Nine were charged with a holding charge of the murder of the Ogoni chiefs, after 8 months in jail. An additional 18 other Ogoni members who were held in jail for a year were charged with murder as well. In June of 1995 the Tribunal commenced. Eventually Ken Saro Wiwa’s lawyers pulled out of the Tribunal due to the false allegations, bribery of key prosecuting witnesses, and its flawed nature. On October 30 1995, Saro Wiwa and the eight other men were officially charged with the murder, and sentenced to death. Worldwide people protested this sentencing, and in response the military deployed an additional 5,000 troops to Ogoniland. Finally, on November 10, 1995 the nine were hung in Port Harcourt. An observer of the Tribunal said that it was "not merely wrong, illogical or perverse. It is downright dishonest I believe that the Tribunal first decided on its verdict and then sought for arguments to justify them".

Салдары

Қазіргі уақытта тоғыз ер адам Нигерияның оңтүстік-шығысындағы Порт-Харкорт зиратында жатыр. MOSOP әлі де Огони халқының қорғалуын және тұрақтылығын арттыру үшін жұмыс істеп келеді. Олар өз құқықтары мен жері үшін күресін жалғастырып, Shell компаниясын өз жерлерінде бұрғылаудан тоқтатуға және халықаралық қауымдастықпен экологиялық сот ісіне қатысуға тырысуда. 1993 жылдан бері Огонилендте бұрғылау тоқтатылған, бірақ жер әлі де қираған, ал жер асты құбырларынан ағын жалғасуда. Бұл аймақтың қоршаған ортасының нашарлауына әрі қарай ықпал етті. Shell компаниясы 2008 жылы болған екі мұнай төгілуі үшін 2014 жылы 55 миллион фунт өтемақы төледі. Огониленд аймағында газ шашу және қышқыл жаңбыр тоқтады, бірақ өсімдіктер мен жерлер ластануын жалғастыруда. Огони күні әр жылдың 4 қаңтарында тойланады, 2023 жылы оның 30 жылдығы тойланды.