Кіріспе

Адамдағы сүт безі ісіктері – сүт безінде пайда болатын жаңа қалыптасу. Бұл ересек, стерильденбеген иттің және мысықтың арасында жиі кездеседі, бірақ басқа жануарларда да табылуы мүмкін. Иттер мен мысықтардың сүт бездері сосатын тесіктерімен байланысты және кеуденің астыңғы жағынан орта сызықтың екі жағындағы шатырға дейін созылады. Жануарлардағы сүт безі ісіктері мен адамдардағы сүт безі қатерлі ісігі арасында ісік түрі, қатерлілік деңгейі және емдеу әдістері сияқты көптеген айырмашылықтар бар. Иттердегі аурудың таралуы әйелдерге қарағанда үш есе жоғары. Иттерде сүт безі ісіктері барлық ісіктердің екінші жиі кездесетін түрі (тері ісіктерінен кейін) және аналық иттердегі ең көп кездесетін ісік, оның таралу жиілігі 3,4% құрайды. Көптеген зерттеулер жас аналық иттерді стерильдеу олардың қартайғанда сүт безінің жаңа қалыптасуын дамыту қаупін едәуір төмендететінін көрсетті. Жатыр жолынан бұрын стерильденген аналық иттерде бұл қауіп 0,5% құрайды, ал бір жыныстық циклдан кейін стерильденгендерде – 8,0%, екі жыныстық циклдан кейін стерильденгендерде – 26,0% құрайды. Жалпы алғанда, стерильденбеген аналық иттерде сүт безінің жаңа қалыптасу қаупі стерильденгендерге қарағанда жеті есе жоғары. Стерильдеудің пайдасы әр жыныстық циклмен азаяды, бірақ 9 жасқа дейінгі аналық иттерде де пайдасы бар екені көрсетілген.

Себептер

Иттердегі сүт безі ісігінің даму себептерінің нақтысы толыққанды анықталмаған. Бір жастағы семіздік, қызыл ет жеу, сондай-ақ үйде дайындалған, майлы тағамдармен тамақтану осы ісіктердің қаупін арттырады. Иттердегі сүт безі ісігінің дамуына қатысты молекулалық механизмдер жөнінде бірнеше гипотеза бар, бірақ нақты генетикалық мутация анықталған жоқ. Бір зерттеуде ісіктің мінез-құлқы ескерілгенімен, сүт безі ісігінің 21-22 пайызы қатерлі екені есептелді. Қатерлі ісіктер гистопатологиялық тұрғыдан қан тамыр қабырғасына басып кіретін және кірмейтін түрлерге бөлінеді. Қан тамыр қабырғасына зақым келмеген жағдайда, емделу барысы жақсарады. Инвазиялық емес аденокарциномасы бар иттердің орташа өмір сүру мерзімі екі жыл, ал инвазиялық аденокарциномасы бар иттердің орташа өмір сүру мерзімі бір жылды құрайды. Ісіктің түрі де маңызды. Саркома және карциносаркомалардың орташа өмір сүру мерзімі 9-12 айды шамалайды. Сонымен қатар, қазіргі деректер молекулалық деңгейде иттер мен адамдардың сүт безі ісігі арасында маңызды ұқсастықтар мен айырмашылықтар бар екенін көрсетеді. Хирургиялық жолмен алып тастау – басты емдеу әдісі, бірақ метастаздарды жоққа шығару үшін алдымен кеуде рентгені жасалуы керек. Ісіктің қайталануын болдырмау үшін, қажет болған жағдайда, сүт безін толығымен алып тастап, кең шеңберде жою керек. Бір зерттеуге сәйкес, иттердің сүт безі ісігінің 40-50 пайызы эстроген рецепторларын қамтиды. Алты айға дейін стерильденген мысықтарда сүт безі ісігінің пайда болуы 91 пайызға, ал бір жасқа дейін стерильденген мысықтарда 86 пайызға төмендейді. Сиамдық және жапондық мысықтарда бұл ауру жиірек кездеседі, сондай-ақ семіздік те ісік дамуына ықпал етеді. Мысықтардағы сүт безі ісігінің 80-96 пайызы қатерлі, олардың көп бөлігі аденокарцинома. Еркек мысықтарда да сирек болса да, сүт безінің аденокарциномы дамуы мүмкін, және клиникалық барысы аналық мысықтарға ұқсас. Иттердегідей, ісіктің мөлшері емдеу барысын болжау үшін маңызды фактор болып табылады, бірақ 3 см-ден кіші ісіктерде өлшемі азырақ болжамдық көрсетеді. Бір зерттеуге сәйкес, ісігі 3 см-ден кіші мысықтардың орташа өмір сүру мерзімі 21 ай, ал ісігі 3 см-ден үлкен мысықтардың орташа өмір сүру мерзімі 12 айды құрайды. Диагностика және емдеу иттерге ұқсас. Екі жақты радикалды хирургия (екі сүт тізбегін де алып тастау) консервативті хирургияға қарағанда жақсы нәтижелер береді. Доксорубицин емдеуде үміт береді.

Сыңарларда

Қоянның сүт бездеріндегі ісіктердің көпшілігі қатесіз фиброаденомалар, және олар қоянның ең көп кездесетін ісігі болып табылады. 10 пайыздан аз бөлігі аденокарциномалар құрайды. Жыныс бездері алынған қояндарда сүт безі ісігінің пайда болу қаупі азаяды.

Тышқанда

Тышқандардағы сүт безі ісіктерінің көп бөлігі аденокарцинома болып табылады. Олар вирустық инфекциядан туындауы мүмкін. Тышқанның кеңінен танымал ісік тудыратын вирусы – тышқанның сүт безі ісігі вирусы, және бұл тышқандардағы осы ісіктің ең көп кездесетін себебі болуы мүмкін.

Басқа жануарларда

Құйрықтар: Құйрықтарда сүт безі ісіктері сирек кездеседі. Көрінісі жұмсақ, қою түсті дөңгелек тәрізді болады. Көбінесе олар зиянсыз болып көрінеді және ең көп кездесетін жағдай – оталған (немесе қасқырланған) еркек құйрықтарда. Хирургиялық араласу ұсынылады. Теңіз шошқалары: Теңіз шошқаларының сүт безі ісіктері еркек және әйелдерде кездеседі. Көбісі зиянсыз, бірақ 30 пайызы аденокарцинома болып табылады. Әдетте олар метастаздалмайды, бірақ қайталанудың алдын алу үшін күшті хирургиялық ем қажет. Хамстерлер мен гербилер: Хамстерлерде сүт безі ісіктері көбінесе зиянсыз, ал гербилерде – қатерлі болып келеді. Кірпі: Кірпілерде сүт безі аденокарциномы ең көп кездесетін ісік түрі.