Кіріспе

Бір немесе екі сүт безін хирургиялық жолмен алып тастау

Мастектомия – бір немесе екі сүт безін толық немесе ішінара хирургиялық жолмен алып тастауды білдіретін медициналық термин. Мастектомия көбінесе сүт безі қатерлі ісігін емдеу үшін жасалады. Кейбір жағдайларда, сүт безі қатерлі ісігіне шалдығу қаупі жоғары саналатын әйелдер алдын алу мақсатында операция жасайды. Мастектомияны сүт безінің ісігін алып тастау және сәулемен сәулелендірумен салыстырған зерттеулер, радикалды мастектомия операцияларының микрометастаздардан пайда болатын кейінгі қашықтағы ісіктердің пайда болуын әрқашан болдырмайтынын көрсетті. Көптеген жағдайларда, жалпы өмір сүру көрсеткіштері мен сүт безі қатерлі ісігінің қайталану жиілігі арасында ешқандай айырмашылық байқалмайды. Мастектомияға медициналық және медициналық емес себептер болуы мүмкін, бірақ операцияға дейін және кейін клиникалық ұсынымдар мен пациенттердің күтулері өзгеріссіз қалады.

Жанама әсерлер

Операциядан кейінгі ауырсынудан және кеуде және/немесе кеуделер пішінінің айқын өзгеруінен басқа, мастэктомияның болуы мүмкін жанама әсерлері: ауырсыну, кесік орнындағы таңшақ, қысқа мерзімді ісіну, жоқ кеуде синдромы (кеудеде немесе алынған тіндердегі ауырсыну), жараның жұғуы немесе қан кету, гематома (жарада қан жиналуы) және серома (жарада мөлдір сұйықтық жиналуы). Егер лимфа түйіндері де алынса, лимфедема (лимфа түйіндерінің ісінуі) сияқты қосымша жанама әсерлер пайда болуы мүмкін. Иық және қолдың ауырсынуы, әлсіздік және қозғалыс шектелуі сияқты жоғарғы аяқ-қол проблемалары – сүт безі қатерлі ісігінен жасалған операциядан кейін жиі кездесетін жағдай. Ұлыбританиядағы зерттеулерге сәйкес, операциядан кейін 7-10 күннен кейін басталған жаттығулар бағдарламасы жоғарғы аяқ-қол проблемаларын азайтуға көмектеседі.

Түрлері

Қазіргі уақытта мастэктомияға бірнеше хирургиялық тәсілдер бар, ал адамның қандай түрге өтуді шешкені (немесе оның орнына люмпектомия жасауды шеше ме) ісіктің мөлшері, орналасуы және мінез-құлқы (егер бар болса), операцияның профилактикалық немесе жоқ екендігі және адамның реконструктивтік хирургиядан өтуді қалайтыны сияқты факторларға байланысты. Қарапайым мастэктомия (немесе "толық мастэктомия"): Бұл процедурада бүкіл сүт ұлпасы алынып тасталады, бірақ қолтық асты мазмұны бұзылмайды. Кейде "сентинел лимфа түйіні" – яғни, метастаздық қатерлі ісік жасушалары ағындыға түседі деп күтілетін алғашқы қолтық асты лимфа түйіні алынып тасталады. Қарапайым мастэктомиядан өткен адамдар, әдетте, қысқа уақытқа ауруханадан шыға алады. Операция кезінде көбінесе олардың көкіректеріне дренаж түтігі салынып, кішкентай сорғыш құрылғыға қосылады. Әдетте олар операциядан кейін бірнеше күн өткен соң алынып тасталады, өйткені су ағызу тәулігіне 20-30 мл-ден төмендейді. Қарапайым немесе толық мастэктомия процедурасын жүргізу мүмкіндігі көбірек адамдарда, оларда үлкен аймақтарда каналдық карцинома бар немесе тіпті болашақта пайда болатын сүт қатерлі ісігінің мүмкіндігіне байланысты сүтті алып тастайтын адамдар (профилактикалық мастэктомиялар). Бұл процедура қатерлі ісікке шалдыққан жағдайда, ол кейбірде қатерлі ісік пайда болуын болдырмау үшін сау сүтке де жасалады. Бұл "қарсы профилактикалық" әдіс Калифорнияда соңғы жылдары кеңінен қолданыла бастады, ең көп байқалатын түрі – 40 жасқа толмағандар арасында, 1998 жылдан 2011 жылға дейін бұл көрсеткіш 4 пайыздан 33 пайызға дейін өсті. Алайда, 2014 жылы жарияланған ауқымды зерттеуге сәйкес, генетикалық көрсеткіштердің жоқтығынан мүмкін пайда ең жақсы жағдайда шекті болып көрінеді. Сүт безі қатерлі ісігіне шалдығу қаупі жоғары дені сау адамдар үшін бұл операция кейде екі жақтан (екі жақтан да) ісікке қарсы профилактикалық шара ретінде жасалады. Әйелдер екінші сау кеудесін "баланстық" немесе "симметриялық" операция арқылы алып тастауды таңдай алады, осылайша олар төсектегі тегіс кеудесін ала алады. Жүйелі түрде жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, осы жағдайда екі кеудесін де алып тастаған әйелдер өз шешімдеріне қанағаттанған. Олардың емделуінде емделуші әйелдерге қарағанда асқынулар аз болды, бірақ бір кеудесін алып тастаған әйелдерге қарағанда асқынулар аздау болды. Модификацияланған радикалды мастэктомия: Бүкіл сүт ұлпасы мен оның ішіндегі заттар (майлы ұлпа және лимфа түйіндері) алынып тасталады. Радикалды мастэктомиядан айырмашылығы – бұл емшектегі бұлшық еттер сақталады. Бұл мастэктомияның түрі лимфа түйіндерін тексеру үшін қолданылады, өйткені бұл қатерлі ісік жасушаларының сүттен тыс таралған-таралмағанын анықтауға көмектеседі. Теріге зиян келтірмейтін мастэктомия кезінде тері жапсырмасына сұйықтықтар құйылуы мүмкін және кейде индоцианин жасыл ангиографиясы тірі қалған тері өлмеуіне көмектесу үшін ұсынылады, егер адам қаласа, қайта құруды жақсарту үшін. Бұл әдістің тиімділігіне қатысты нақты дәлел жоқ. Кеңейтілген радикалды мастэктомия: Стерналды бөлу арқылы ішкі сүт лимфа түйінінің интраплеуралды блокты резекциясы бар радикалды мастэктомия. Профилактикалық мастэктомия: Бұл процедура сүт безінің қатерлі ісігін алдын алу шарасы ретінде қолданылады. Операция сүт безінің қатерлі ісігіне айналуы мүмкін барлық ұлпасын алып тастауға бағытталған. Операция әдетте әйелдің BRCA1 немесе BRCA2 генетикалық мутациялары болған кезде қарастырылады. Бұл процедура кезінде екі кеудеден де тері астынан бастап кеуде қабырғасына дейінгі және кеуде шекараларының айналасындағы тіндерді алып тастау қажет. Сүт безі қатерлі ісігі бездік ұлпада пайда болғандықтан, сүт түтікшелері мен сүт жаңқаларын да алып тастау керек. Бұл аймақ өте үлкен, мойыннан төменгі қабырға шетіне дейін және көкіректің ортасынан, бүйірінен және қол астынан барлық тіндерді алу өте қиын. Бұл генетикалық мутация сүт қатерлі ісігінің, отбасылық анамнездің немесе атипиялық лобулярлық гиперплазияның (басқаша жасушалар сүт жасушаларын жамылғанда) дамуының жоғары тәуекел факторы болып табылады. Бұл процедураның түрі сүт безі қатерлі ісігінің пайда болу қаупін 100% -ға азайтады. Алайда басқа да жағдайлар шешімге әсер етуі мүмкін. Зерттеулер менопаузаға дейінгі әйелдердің бұл процедурадан кейін өмір сүру деңгейі жоғары екенін көрсетті.

Операция алдында

Мастектомиядан бұрын хирургпен кездесіп, хирургиялық араласымның тиімділігі мен тәуекелдерін талқылау маңызды. Мастектомия жасалу себебіне байланысты, клиникалық жағдайды шешудің басқа да жолдары болуы мүмкін. Хирургпен талқылауға тиімді мәселелердің бірі – кеуде құрылымын қалпына келтіру мүмкіндігі және осы процедура қашан жасалатыны. Бір мүмкіндік – мастэктомиядан кейін бірден кеуде құрылымын қалпына келтіру, ал кейбір пациенттер кеуде құрылымын қалпына келтіру үшін жеке операция таңдайды. Бұл кеуде құрылымын қалпына келтіру операциясын пластикалық хирург жүргізеді. Хирургпен қатар, пациенттің медициналық тарихын қарастыру және анестезия жоспарын анықтау үшін анестезиологпен кездесу де маңызды. Операция күніне дейін пациенттер қалпына келу процесін жеңілдету үшін бірнеше мәселені ескеруі керек. Қан кетуге әкелуі мүмкін басқа операциялардағыдай, операцияға дейін 10 күн бойы аспирин немесе аспирин құрамындағы препараттарды қабылдамау ұсынылады. Бұл аспириннің және басқа да қанды жібітетін препараттардың қан ұюына қарсы әсерін болдырмау үшін жасалады, себебі бұл операция кезінде қан ұюын қиындатады. Сонымен қатар, пациенттер қабылдап жүрген барлық дәрі-дәрмектер, витаминдер мен қосымшалар туралы дәрігерге хабарлауы керек, өйткені кейбір заттар операцияға кедергі келтіруі мүмкін. Операцияға 8-12 сағат бұрын тамақ ішуден және су ішуден аулақ болу да маңызды, бірақ әрбір пациентке арналған жеке алдын ала нұсқауларды емдеу тобы бере алады. Операция жасалмас бұрын дене күшін сақтау және дұрыс тамақтану да маңызды, өйткені операциядан бұрын жаттығулар жасаған және салауатты диета ұстанған пациенттердің жағдайы жақсаратыны көрсетілген. Тамақтану мен жаттығуларға қоса, алкогольді ішімдіктерді және темекі шегуді азайту ұсынылады. Осы алдын ала реабилитация операциядан кейінгі асқынуларды азайтуға және ауруханада жату мерзімін қысқартуға көмектеседі. Мұның себебі – операцияға дейін пациенттің функционалдық жағдайын жақсарту, операциядан кейін тез және оңай қалпына келуге мүмкіндік береді. Соңғы зерттеулер көрсеткендей, кеуде ұлғайту, мастопексия және кеуде кішірету сияқты кеуде операциясын жасаған әйелдерге қалыпты процедурадан артық маммография жасатудың қажеті жоқ.

Операциядан кейін

Ауруханадан шығар алдында, мастэктомия жасаған адамдарға әдетте операция жасалған жердегі кез келген ауырсыну мен дискомфортты басу үшін ауырсыққа қарсы дәрі жазылып беріледі. Операция жасалған жерде инфекцияның белгілерін – қызба, қызарту, ісіну немесе іріңді тану маңызды. Инфекцияның кез келген белгісін дереу медицина қызметкеріне хабарлап, тексеруден өту керек. Сонымен қатар, мастэктомия кезінде лимфа түйіндері алынған жағдайда, қол, қолдың жоғарғы бөлігі немесе қолтық аймағында ауырлық, тартылу немесе толу сезімі лимфедеманың белгісі болуы мүмкін. Сәулелік терапия тағайындау туралы медициналық команданың шешімі әр маман үшін өзгеше болуы мүмкін. Дегенмен, мастэктомия жасалғандардың санының артуы көбінесе лимфа түйіндері жоқ және инвазиялық емес зақымдары бар әйелдерде байқалады, бұл мастэктомия қажет емес науқастардың тобы.

Жиілігі

Мастектомияның көрсеткіштері әлем бойынша қатты өзгешеді, бұл 2004 жылғы "Эксеместанды топтар аралық зерттеуде" құжатталған, онда 37 елде ерте сатыдағы сүт безі қатерлі ісігі бар 4700 әйелдің қатысуымен жүргізілген халықаралық сынақта қолданылған хирургиялық техникалар талданды. Мастектомия көрсеткіші Орталық және Шығыс Еуропада ең жоғары – 77% құрады. АҚШ мастэктомияның екінші жоғары көрсеткішін көрсетті – 56%, ал Батыс және Солтүстік Еуропада орташа көрсеткіш 46%, Оңтүстік Еуропада 42% және Австралия мен Жаңа Зеландияда 34% болды.

Тарих

Көкірек хирургиясы алғаш рет 3000 жыл бұрын сипатталған. Бастапқы кезеңдерде сүт безі ісігін қарапайым күйдіру арқылы емдеген. Кейіннен Леонид, тарихтағы алғашқы онкологиялық хирургтардың бірі, ісікті толық алып тастау үшін кесу және күйдіруді кезектестіре ұсынды. Басқа хирургтар ісік толықтай алынса ғана кесу және күйдіруді ұсынды, әйтпесе операция жасаудан бас тарту керек деді. Амброз Паре (1510 ж.т.), Париждегі белгілі хирург, жараланған әскерлерді емдеу тәжірибесімен танымал болды, көкірек хирургиясына кезеңдік тәсіл ұсынды. Жүзімсік қатерлі ісіктерді алып тастауға болады, ал одан да асқынған қатерлі ісіктерді ісікке қан ағынын азайту үшін қорғасын пластиналармен қысу арқылы емдеген. 1500 жылдары неміс хирургиясының әкесі атанған Уильям Фабри (1560 ж.т.) мастэктомия кезінде кеуденің негізін қысып бекітетін құрылғы жасады, бұл кеудені жылдам алып тастауға мүмкіндік берді. Осы кезеңде көкірек тінін жару тиімділігін арттыру үшін алдыңғы тартымды қамтамасыз ету үшін баулар қолданылатын тағы бір әдіс пайда болды. Бұл техникалардың дамуына қарамастан, білікті хирургтардың жетіспеуі және операциямен байланысты жоғары ауру, өлім-жітім және дене мүсінінің бұзылуы салдарынан сол кезде мастэктомиялар аз ғана жасалды. 1700 жылдары Питер Кампер (1722 ж.т.) және Паоло Маскани (1752 ж.т.) хирургия үшін лимфа түйіндерін картаға түсіруге үлкен үлес қосты. Сүт безі қатерлі ісігін емдеу үшін лимфа түйіндерін алып тастау ұсынылды. Осы кезде операциялар әлі де дұрыс асептикалық шараларсыз және анестезиясыз жасалатын. 19 ғасырда жапондық хирург Сейшу Ханаока әлемде алғаш рет жалпы анестезия астында операция жасады. Осы ғасырда анестезия және асептика саласында көптеген жетістіктерге қол жеткізілді. Уильям Рентген 1895 жылы рентген сәулелерін ашты, бұл емдеуді қана хирургиялық тәсілден бүгінгі күні қолданылатын көп қырлы тәсілге – бейнелеу, гормоналды терапия, сәулелік терапия, химиотерапия және иммунотерапияға қарай өзгертіп жіберді. 20 ғасырда сүт безі қатерлі ісігін емдеу үшін теріні сақтап мастэктомия жасауға қол жеткізілді. Жақындағы зерттеулер бұл процедуралар дәстүрлі мастэктомиямен салыстырғанда жергілікті рецидив қаупін арттырмай, эстетикалық нәтижелерді жақсартатынын көрсетіп тұр. Мысалы, 1937 жылы Массачусетс штатындағы Таутон мемлекеттік ауруханасы сол жылы операциялық бөлмелерінде 1 мастэктомия жасалғанын хабарлады, сондай-ақ колостомия (1), энтеростомия (1), герниоррафия (4), лапаротомия (1) және сүндеттеу (2) сияқты басқа операциялар да жасалды.