Кіріспе

Слава класының басқарылатын зымырандық крейсері

Ресейлік крейсер "Маршал Устинов" (Маршал Устинов) – Ресей Әскери-теңіз күшінің (Жоба 1164) кемесі. Кеме түрінің орысша атауы – "Ракеталық крейсер" (РКР). Кеме бұрынғы Кеңес Одағының қорғаныс министрі Дмитрий Устиновтың құрметіне аталған. "Маршал Устинов" Ресейдің Солтүстік флотының 43-ші зымырандық кемелер дивизиясына қарасты, оның бас порты – Североморск қаласында орналасқан. 2012 жылдан 2016 жылға дейін крейсер күрделі жөндеуден өтті. 2017 жылы кеме қайтадан қызметке кірісті және содан бері Жерорта теңізінде дислокацияланып отыр.

Сипаттама

Маршал Устинов – Кеңес Одағы тұсында "Ракеталық крейсер" немесе "Кемеге қарсы зымырандық крейсер (РКР)" ретінде жобаланған. Алғашқы құрастырылу кезінде кеменің стандартты сыйымдылығы және толық жүктемедегі сыйымдылығы болды. 2009 жылға қарай бұл көрсеткіш стандартты сыйымдылығына дейін және толық жүктемедегі сыйымдылығына дейін төмендеді. Крейсер төрт күшейткіш газ турбинасы және екі круиздік газ турбинасынан тұратын, екі валға қуат беретін біріктірілген газ-газ (COGOG) жүйесімен жабдықталған. Бұл крейсерге ең жоғары жылдамдық және 505 теңіз шақырымынан астам қашықтықта жүзу мүмкіндігін береді. Кейін бұл көрсеткіш 476 адамға дейін, оның ішінде 62 офицерге дейін азайтылды. Маршал Устинов құрастырылған кезде 16 дана П-500 "Базальт" (SS-N-12 Sandbox) кемеге қарсы зымырандарымен (КҚЗ) қаруланған, олар кеменің орта бөлігіндегі суперқұрылымның екі жағында орналасқан екі сегіз зымырандық ұңғымада орналасқан. Крейсер сонымен қатар сегіз зымырандық ұңғымада орналасқан 64 дана S-300F "Форт" (SA-N-6 Grumble) ұзын қашықтықтың жер-әуе зымырандарымен (ЖАЗ) және екі жиырма оқтық ұңғымада орналасқан төрт OSA-M (SA-N-4 Gecko) қысқа радиусты ЖАЗ-мен жабдықталған. Маршал Устинов алдыңғы бөлігінде орналасқан екі АК-130/L70 екі мақсатты зеңбірек және суперқұрылымның үстінде орналасқан екеуі мен суперқұрылымның екі жағында орналасқан төртеуі бар алты АК-630 жақын арадағы қорғаныс жүйесімен де қаруланған. Суастына қарсы күрес (СҚК) үшін крейсерде екі RBU-6000 суастына қарсы миномет орнатылған, әрқайсысы алты түтікшеден және он торпедалық түтікшеден тұрады, кормаға жақын жердегі жалюзилердің артында орналасқан екі бес оқтық ұңғыма. Кеме MR-800 "Восход"/Top Pair 3D ұзын қашықтықты әуе іздеу және MR-700 "Фрегат"/Top Steer әуе/жер бетін іздеу радарымен жабдықталған. СҚК үшін крейсерде MG-332 "Тиган" 2T/Bull Nose LF және Platina/Horse Tail MF VDS гидролокаторлары орнатылған. Маршал Устинов 130 мм-лік зеңбіректер үшін MR-184/Kite Screech атыс басқару радарын, SA-N-6 ЖАЗ басқаруы үшін 3R41 "Волна"/Top Dome радарын, SA-N-4 ЖАЗ басқаруы үшін MPZ-301 "База"/Pop Group радарын, КҚЗ басқаруы үшін Argument/Front Door C радарын және АК-630 үшін 3 Bass Tilt радарын орнатқан. Крейсер сонымен қатар қару-жарақты нысанаға алу жүйелері үшін Punch Bowl спутниктік байланысын пайдаланады. Электрондық соғыс үшін кеме Гуржор А&Б/Side Globe кедергі беру станциясы және MR-404/Rum Tub жамбаспен жабдықталған "Кольчо" жиынтығымен жабдықталған. Кемеде екі PK2 шашырату құрылғысы орнатылған. Жалғыз Top Dome радары 180° доғаға ие және SA-N-6 зымырандары үшін соқыр аймақ құрайды. Крейсердің кормасында ұшу алаңы және ангар бар. Крейсерде бір Kamov Ka-25 немесе Kamov Ka-27 тікұшағын пайдалануға болады. Ангар ұшу алаңынан жарты қабат төмен және оған еңіс пандус арқылы жетуге болады. Тікұшақ тізбектік жүйе арқылы маневрленеді. Тікұшақ Маршал Устиновтың қару-жарақ жүйелерін нысанаға алу үшін көктемнен тыс қашықтықтағы нысаналарды анықтауды қамтамасыз етеді.

Құрылыс және мансап

070 корпус 1978 жылдың 5 қазанында 61 Коммуна#445 кеме жасаушылығында, Николаевте, бастапқыда Адмирал Лобов деп аталған екінші «Слава» классы кемесі ретінде салынды. Крейсер 1982 жылдың 25 ақпанында суға түсірілді және 1986 жылдың 15 қыркүйегінде «Маршал Устинов» деп қайта аталды, содан кейін Кеңес Одағының Қызыл Туы бар Солтүстік флотына қосылды. 1987 жылдың наурыз айынан бастап крейсер флот құрамында қызмет етті. «Маршал Устинов» кемесінің бастапқы (070) нөмірінен басқа 088 және 055 деген екі корпус нөмірі болғандығы белгілі. 1987 жылдың желтоқсанынан 1988 жылдың маусымына дейін Жерорта теңізінде әскери міндеттерін орындады. 1989 жылы «Маршал Устинов» қайтадан Жерорта теңізіне жіберілді. 1989 жылдың 22-26 шілдесінде крейсер, «Генрик Гасанов» май кемесі және «Отличный» эсминецімен бірге АҚШ-тың Вирджиния штатындағы Норфолк теңіз базасына ресми сапар жасады. Бұл Кеңес Одағының әскери кемелерінің Екінші дүниежүзілік соғыстан бері АҚШ-қа жасаған екінші сапары болды. 1991 жылдың 4 қаңтарында «Маршал Устинов» Жерорта теңізінде патрульдік қызметке кірісті. 1991 жылдың 16-20 шілдесінде крейсер АҚШ-тың Флорида штатындағы Мейпорт теңіз базасына барды. «Маршал Устиновқа» бірге «Днестр» май кемесі мен «Симферополь» эсминеці де ілесіп келді. Бұл Кеңес Одағының әскери кемелерінің АҚШ-қа жасаған үшінші сапары еді. 1993 жылдың 30 маусымы мен 5 шілдесі аралығында ол Галифаксқа (Жаңа Шотландия, Канада) сапар жасады. 1994 жылы «Маршал Устинов» Ресейдің Солтүстік флотына жіберілді. 1995 жылдың мамыр айында қайта жөндеу жұмыстары аяқталды. 1996 жылдың желтоқсанында Қытай Халық Республикасы екі кеме сатып алды, ал осы сатудан түскен табыс «Маршал Устиновқа» 169 миллион долларлық жөндеу жұмыстарын жүргізуге мүмкіндік берді. «Маршал Устинов» 1998 жылға дейін Санкт-Петербургте болды, содан кейін крейсер Солтүстік флотына қайта оралды. 2004 жылдың 21 қыркүйегінен 22 қазанына дейін «Маршал Устинов» Солтүстік флоттың авианосецтік шабуыл тобымен бірге Атлантиканың солтүстік-шығыс бөлігіне ұзақ сапар жасады. 2008 жылдың 17 шілдесінен бастап крейсер Спитцберген маңындағы Солтүстік Мұзды мұхиттың суларында «Североморск» эсминецін алмастырды. 2011 жылдың наурыз айында «Маршал Устиновты» Ресейдің Тынық мұхит флотына ауыстыру мүмкіндігі туралы хабар тарады. 2011 жылы крейсерге орташа жөндеу жүргізу туралы шешім қабылданды. 2012 жылы әскери-теңіз күштері крейсерді толығымен қайта құруға шешім қабылдады. 2012 жылы крейсер «Звездочка» кеме жасаушылығында жөндеу және жаңарту жұмыстарын жүргізді. Жөндеу кезінде кеме корпусының құрылымы, винттік рульдік топтың механизмдері, негізгі электр стансасы және жалпы жүйелер жөнделді. Электрондық қару-жарақ жүйелері цифрлық құрылғылармен жаңартылды. Осы жөндеу кезінде P 500 «Базальт» зымырандары жаңғыртылған P 1000 «Вулкан» зымырандарына дейін жетілдірілді. 2017 жылдың сәуірінде қызметке қайта оралды. 2017 жылдың 4 шілдесінде «Маршал Устинов» «Вице-адмирал Кулаков» эсминецімен бірге Североморскінен Балтық теңізіне бағыт алды, ал 29 шілдеде Теңіз күні құрметіне Санкт-Петербургте өткен Бас әскери-теңіз шеруіне қатысты. 2017 жылдың 5 желтоқсанында крейсер Баренц теңізіндегі оқу полигондарында «Сухой Су-33» ұшақтарының шабуылын тойтару мақсатында жауынгерлік оқу-жаттығуларын аяқтады. 2018 жылдың 11 тамызы мен 12 қарашасы аралығында «Маршал Устинов» 1988, 1989 және 1991 жылдары Жерорта теңізіне жасалған сапарлардан кейін төртінші рет Жерорта теңізіне жіберілді. 2019 жылдың 3 шілдесінде «Маршал Устинов» Североморскінен Санкт-Петербургтегі Бас әскери-теңіз парадына қатысу үшін шықты, содан кейін Балтық теңізіндегі «Океан қалқаны-2019» әскери-теңіз жаттығуына қосылды және 22 тамызда Жерорта теңізінің суларына кірді. Онда ол Алжир, Египет, Түркия, Грекия және Кипр порттарына сапар жасады. «Маршал Устинов» кейін Гибралтар арқылы Атлантикаға қарай жүзіп кетті. Оңтүстік Африкаға бара жатқанда кеме Экваториалдық Гвинеяға тоқтады. Бұл - Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін ресейлік крейсердің Оңтүстік Атлантикаға үшінші рет кіргені, алғашқы екеуі - 2008-2009 жылдары «Петр Великий» және 2015 жылы «Москва» болды. 25-30 қараша аралығында «Маршал Устинов» Оңтүстік Африка және Қытаймен бірлескен әскери-теңіз жаттығуына қатысты. Жаттығулардан кейін ол Гибралтар арқылы өтті. 2020 жылдың ақпан айында Североморск портына оралды, 7 айлық сапары аяқталды. Содан кейін 2020 жылдың мамыр, маусым және шілде айларында Баренц теңізінде жаттығулар өткізді. 2021 жылдың ақпан айында «Маршал Устинов» Баренц теңізінде кең ауқымды жаттығуларға қатысты. Ол 2-ші рангтағы капитан Андрей Кривогозовтың басшылығымен Баренц теңізіне екі рет кірді. Қаңтар-ақпан айларында аймақта белсенді болған басқа кемелер: «Североморск» эсминеці, «Адмирал Горшков» ресейлік фрегаты, «Алтай» буксирі, «Северодвинск» атомдық суасты қайығы (Калибр зымыранын іске қосты), «Айсберг», «Снежногорск», «Юнга» және «Брест» корветтері, сондай-ақ «Георгий Титов» құтқару кемесі (AS 34 терең суға түсу құрылғысымен). 22 ақпанда, АҚШ бомбалаушылары алғаш рет Норвегияға қонған күні «Маршал Устинов» Ресей-Норвегия теңіз шекарасы аумағындағы Варангер фиордында жүзіп өтті, содан кейін Кеңес Одағы ыдырағаннан кейінгі дәуірде бұл аймақта жүзген алғашқы ресейлік әскери кеме болды. Ол 4 наурызда қайтадан Баренц теңізіне кірді. 1 маусымда кеме Баренц теңізінде «Петр Великий» ресейлік броненосецімен бірге жаттығуларға қатысты. Содан кейін кеме Санкт-Петербургтегі Әскери-теңіз парадына қатысу үшін Балтық теңізіне бағыт алды, сонымен қатар «Вице-адмирал Кулаков» эсминеці, «Петр Моргунов» десанттық кемесі, «Алтай» буксирі және «Орел», «Князь Владимир» және «Вепр» атомдық суасты қайықтары да болды. 2022 жылдың 7 ақпанында крейсер «Вице-адмирал Кулаков» эсминеці, «Адмирал Касатонов» фрегаты және «Вязьма» май кемесімен бірге Жерорта теңізіне жөнелтілді. Оның шайқас тобы 2 ақпанда Тынық мұхитынан Жерорта теңізіне бағыт алған «Варяг» кемесімен қосылды, сонымен қатар «Адмирал Трибуц» эсминеці және «Борис Бутома» май кемесі де болды. Шайқас тобы 2022 жылдың 24 тамызында Жерорта теңізін тастап, Североморск портына оралды, ал «Адмирал Касатонов» Жерорта теңізінде қалды. Екі шайқас тобы да Сириядағы Хмеймим әуе базасынан жұмыс істейтін Ту-22М3 және МиГ-31К теңіз бомбалаушыларымен бірге жаттығулар өткізді. «Маршал Устинов», «Вице-адмирал Кулаков» және «Вязьма» 236 күн және 36 000 теңіздік мильден кейін 2022 жылдың 15 қыркүйегінде Североморскіге оралды. Оларды Солтүстік флоттың командирі адмирал Александр Моисеев қабылдады, ол мұндай кемелердің алыс теңіз аймағында болуы қазіргі жағдайдың шиеленісін болдырмауға септігін тигізетінін мәлімдеді.