Кіріспе

Тельфорд қаласының саябағы – Шропширдегі Тельфорд қаласында орналасқан саябақ және Жергілікті Табиғат Қорығы. 2015 жылы Fields in Trust ұйымдастырған бірінші халықтық сайыста «Ұлыбританияның үздік паркі» атанды.

Тарих

Англо-саксон дәуірінде осы аймақта алғашқы өзгерістер енгізілді, кейін ол Телфорд қалалық саябағына айналды. Алғашқы қоныс аударушылар егіншілікке қолайлы жерлерді жасау үшін орманды алқаптарды тазартты. Бұл Доули, Стирчли және Малинсли сияқты қалалардың бастауы болды – Телфорд қалалық саябағын қоршап тұрған негізгі су жиналатын аймақтар ("Лей" англо-саксон сөзі орман ішіндегі кеңістік деген мағынаны білдіреді). 13 ғасырда Стирчли маңындағы жердің көп бөлігі Бульдвас аббаттығының цистерциандық монахтарына сыйға берілді. Осы монахтар Стирчлидегі алғашқы шаруашылықты салған және 1530 жылдарға дейін айналасындағы жерді өңдеген. Шағын шаруашылықтар мен орманды алқаптар арасындағы тыныш өмір өнеркәсіптік революцияның келуімен бірге үлкен өзгерістерге ұшырады. Көмір және темір кені сияқты құнды шикізаттар өндірілді, нәтижесінде саябақта бүгін көрініс тапқан шұңқырлардың пайда болуына себеп болған көп мөлшерде қалдықтар жиналды. Шропшир каналы саябақ арқылы өтті, ал каналдың жанында жаңа өнеркәсіптер өркендеді – Хинкшейде және Стирчли түтіні тұрған жерде темір қорыту пештері, құю және балқыту шеберханалары салынды. Өнеркәсіптердің көп бөлігі Стирчли Грейнджде тұратын Исаак Хокинс Браун құрған "Олд Парк Компаниясына" тиесілі болды. Веллингтон темір және көмір компаниясы 1873 жылы Стирчли түтінін салдырды; алайда, 1877 жылы банкротқа ұшырағандықтан, бүгінгі күнгі пеш ешқашан іске қосылмады. Бұл жерді 1886 жылы Wrekin Chemical Company сатып алды және жергілікті тұрғындар иіске шағымданғанша нафта көмірін және әк тұздарын өндірді. Соңғы кен орны, Грандж Пит, 1894 жылы жабылды, бірақ көп ұзамай жаңа өнеркәсіптер пайда болып, тротуар тастары мен плиткаларды өндірді. 1960 жылдары өнеркәсіптер аймақтан көшіп кетті, артында табиғаттың қалпына келтіретін тасталған ғимараттарды қалдырды. Осы өнеркәсіптік белсенділікке қарамастан, өсімдіктер мен жануарлар тез арада оралды, ал жолдарды бойлап жүргенде ағаштар мен шалғындар арасында кен орындары мен фабрикалардың қалдықтарын көруге болады. Шұңқырлар ұсақ шалғынды далаларға және орманды алқаптарға айналды, ескі канал мен теміржолдың бойында тікбағаштар өсті, ал карьерлер көлдерге айналды. Жақында, 1970 жылдары Телфордты дамыту корпорациясы (TDC) бүгінгі күні Телфорд қалалық саябағы деп танылатын жерді құрды. TDC-нің мақсаты Жаңа қала тұрғындарына "жасыл өкпе" сыйлау болды және 1984 жылға қарай 170 гектарлық қалалық саябақ қалыптасты. 1992 жылы саябақ сол кездегі Урекин кеңесіне берілді, ол 1998 жылы жаңа Бірыңғай билік органы – Телфорд және Урекин ауданына айналды (жақында Телфорд және Урекин кеңесі деп өзгертілді). Саябақтың бастапқы тұжырымы жаңа өнеркәсіптік қаланың ортасында жасыл ашық кеңістік құру болды және орталық орналасқандықтан саябақ 1970 жылдары жобаланған жол инфрақұрылымымен жақсы қамтамасыз етілген. Лондон және Солтүстік-Батыс теміржолының Кольпорт тармақ желісі Шропшир каналы бұзылғаннан кейін Стирчли және Мадли базары арқылы Кольпортқа дейін өтті. Теміржолдың жабылуынан кейін бірнеше жыл өткен соң, 1952 жылы жолаушылар үшін және 1960 жылдың 5 желтоқсанында жүктер үшін жабылып, "Жібек жолы" атанды. 1980 жылдың 9 сәуірінде Реверенд У. Одри Телфорд қалалық трамвайын ашты, ол Кольпорт тармағының жол төсегінде, Рэндлей тоғанының жанында орналасқан. Трамвай 1980 жылдардың ортасында жабылғанға дейін бірнеше жыл ғана жұмыс істеді. Трамвай сол кезден бастап Телфорд бу теміржолында сақталып, Horsehay Pool-дің айналмалы жолында жүреді. LNWR Coalport бөлімшесі сияқты, қазіргі Телфорд орталық станциясынан шығысқа қарай Вольвергемптон-Шрусбери желісіндегі Холлинсвуд тоғысынан тек жүк тасымалы үшін ғана Great Western Railway бөлімшесі, қазіргі Рэндлей тоғанының шығыс жағында саябақ арқылы оңтүстікке қарай жүгіріп, Стирчли түтініне жақын аяқталды. 1908 жылы ашылған бұл қысқа мерзімді желі 1959 жылдың 2 ақпанында жабылды. Жаяу жүргінші жолы Рэндлей көлінің шығыс жағындағы осы тармақтың бағытына параллель және ішінара жалғасады.

Тельфорд парк-руны

Тельфорд паркран - барлық деңгейдегі жүгірушілерге арналған, әр сенбі сайын өтетін апталық 5 км шара. Ол барлық жастағы және қабілеттегі адамдардың арасында кең танымал болды. Көбінесе апта сайын 600-ға жуық жүгіруші, жоғалаушы және серуендеушілер еріктілердің көмегімен қатысады.

Ескерткіштер

Паркте 2010 жылы мамыр айында Тельфорд және Врекен аймағының тұрғындарына арналған ескерткіш ашылды, олар Бірінші дүниежүзілік соғыстан бері елдеріне қызмет етіп, қаза тапқан. Джекфилдте шеберханасы болған Малькольм Сирдің жасаған мүсінінде орталық темірден жасалған мак гүлі бар. "Біз үшін қызмет еткен және құрбан болған осы аймақтың халқын құрметтейміз" деген жазу екі Килкенни тасына жазылған. Холокост құрбандарын еске алуға арналған ескерткіш 2014 жылдың 27 қаңтарында Дэвид Райт және доктор Ив Клевенгердің қатысуымен ашылды.

Өсімдіктер мен жануарлар дүниесі

62 гектар аумақты қамтитын жергілікті табиғи қорықта орман, бұталы дала, шабындық және өнеркәсіптік өткенге байланысты пайда болған су тобырлары орналасқан.

Флора

Бұл жердің өнеркәсіптік тарихы қазіргі тіршілік орталары мен жануарлар дүниесінде көрініс тапқан. Тарихи тұрғыдан алғанда, Парк негізінен кең жапырақты орманды болған. Саксондықтардың жерді тазалауы және орта ғасырлардағы жерді басқару шаралары нәтижесінде, бұл аймақ егістік жерлерге, шабындықтарға және бұталы ормандарға айналған. Өнеркәсіптік революцияға дейін Парк аумағының көп бөлігінде орман мен шабындықтың шашыраңқы қалдықтары бар, пайдалы қазбалардың үйінділері мен карьерлер орналасқан. Өнеркәсіп тоқтатылғаннан кейін, шұңқырлар мен олардың төңірегіндегі жерлер далаға айналды, карьерлер көлдер мен тоғандарға толып, орман, бұталар мен тікпақтар ескі канал мен теміржол бойында және басқа жерлерде өсті. Бұл әртүрлі тіршілік орталарының мозаикасы құстар, жәндіктер, қосмекенділер, бауырымен жорғалаушылар, жарықаштар және басқа да сүтқоректілер сияқты әртүрлі жануарларға жағдай жасайды. Бұл биологиялық әртүрліліктің білім беру және демалыс мақсатындағы құндылығын ескере отырып, Парк аумағының маңызды бөлігі заңмен қорғалатын Жергілікті табиғат қорығы (ЖТҚ) деп жарияланды (1.1-сурет).

Фауна

Қазіргі уақытта парктің ішінде және төңірегінде бұрынғы зерттеулер арқылы анықталған, жойылу қаупі төнген бірнеше түрлер бар. Осы зерттеулер 2010 жылғы мәліметтер бойынша, Ұлыбританияның 16 түр жарғанатының екеуі паркте ұя салғанын көрсетті. Оларды қорғау мақсатында, паркте жұмыс жүргізіліп жатқан кезде, аймақтың төңірегіне жарғанаттарға арналған үйлер орнатылды. Парктегі ең көп көрінетін сүтқоректі – орманды аймақтағы сұр күмісқұйрық. Басқа сүтқоректілерге кішкентай кеміргіштер, мысалы, тышқан, құс және егешкілер жатады, бірақ олардың паркте бар екеніне нақты деректер жоқ. Ұлыбританияның амфибиялардың бес түрінің төртеуі паркте қоныстанды, оның ішінде тегіс және үлкен гребенді тритон да бар. Тек пальмалық тритон тіркелмеген. Осы тритондардың қатарында қара бақа мен жабайы бақа да кездеседі. Парктегі аралас орман, бұта, су және шалғын мекендеу орталары құстардың алуан түрлілігі үшін қолайлы жағдайлар жасап береді. Қазіргі уақытта 60-тан астам түрі тіркелген, бірақ оларға қара құйрық және қара баслы шағала сияқты көптеген кең таралған түрлер кірмейді.