Кіріспе

Captorhinidae) – жойылған тетраподтар тұқымдастығы, көбінесе алғашқы бауырымен жорғалаушылар саналады, карбонның соңғы кезеңінен кейінгі пермнің соңғы кезеңіне дейін белгілі. Олар Пангеяның барлық жеріне тараған.

Сипаттама

Капторхинидтер – кеш карбон кезеңінен перм кезеңіне дейін өмір сүрген, кішкентайдан өте үлкен кесірткелерге ұқсас жануарлардың кладасы. Олардың бас сүйектері туыстас проторотиридтерге қарағанда әлдеқайда берік болды және тістері қатаң өсімдік материалдарын өңдеуге жақсы бейімделген. Посткраниалды қаңқа сеймориморфтар мен диадектоморфтарға ұқсас; бұл жануарлар 20-шы ғасырдың басында алғашқы рептилиялар ретінде Котилозауриялар тобына капторхинидтермен бірге жатқызылған, бірақ қазір олар көбінесе рептилияларға қарағанда сүтқоректілерге жақын емес, амниоттардың алғашқы өкілдері деп есептеледі. Капторхинидтердің кең, мықты бас сүйектері, жоғарғы көзқараспен қарағанда әдетте үшбұрышты пішінге ие. Жоғарғы жақ сүйектері ерекше түрде төмен қарай иілген. Ең ірі капторхинид, шөп жейтін *Moradisaurus*, мұрын-дене ұзындығы шамамен 2 метрге (6,5 фут) жете алатын. Алғашқы, кішкентай формалардың тістері бір қатардан тұрған, олар, ықтималда, етқоректі немесе барлық жейтін болған, ал *Moradisaurinae* қосымшасының ірі, көбірек дамыған капторхинидтері өсімдікқоректі болған және жақтарында бірнеше (11-ге дейін) тіс қатарын дамытқан, сонымен қатар кері-ілгері жақ қозғалысын жасаған, бұл өсімдік материалдарын ұнтақтау және тіркеу үшін тиімді құрал құрған. 2018 жылғы зерттеуде капторхинидтердің құйрық омыртқаларының гистологиялық және SEM-талдауы капторхинидтердің қорғаныс функциясы ретінде құйрық автотомиясын дамытқан алғашқы амниоттар екенін көрсетті. Зерттелген үлгілерде құйрықтың белгілі бір омыртқаларында қазіргі рептилияларда кездесетін, құйрық автономиясын жүзеге асыратын, бөлінген сызық байқалды. Бұл мінез-құлық жануарлар үшін маңызды эволюциялық артықшылықты білдірді, ол қашуға және жыртқыштарды алаңдатуға, сондай-ақ жарақат алған жерде қан жоғалтуды азайтуға мүмкіндік берді.

Ашу және тарихы

Euconcordia cunninghami – Captorhinidae тұқымдасының ең алғашқы белгілі мүшесі деп саналады. Мюллер мен Рейздің 2006 жылы жасаған алғашқы рептилиялардың филогендік зерттеуі Thuringothyris-ті Captorhinidae-дің туыс таксоны ретінде анықтады. Кейінгі филогендік талдауларда да осы нәтижелер расталды. Капторхидтер бұрын тасбақалардың ата-тегі деп есептелген. Оңтүстік Африкадан табылған Орта пермдік рептилия Eunotosaurus 20 ғасырдың басында котилозаврлар мен тасбақалар арасындағы "жетіспейтін буын" ретінде қарастырылды. Дегенмен, жақындағы қазба жұмыстары Eunotosaurus-тың парарептил немесе диапсид болғанын, демек капторхидтермен байланысы жоқ екенін көрсетті.

Филогения

Төмендегі кладограмма 2011 жылы палеонтологтар Роберт Р. Рейс, Джун Лю, Цзинь Линг Ли және Йоханнес Мюллер жасаған талдаудың топологиясын негізге алады. Сол деректер матрицасын қолданып, Klembara және авторлар (2023) ұқсас нәтижеге келді.