Кіріспе
Род-Айленд тарихы – Род-Айленд колониясы және Провиденс плантациясының, сондай-ақ Род-Айленд штатының алдын-колониялық дәуірден бастап қазіргі уақытқа дейінгі тарихын қамтиды.
The history of Rhode Island is an overview of the Colony of Rhode Island and Providence Plantations and the state of Rhode Island from pre colonial times to the present.
Колонияландыру алдындағы кезең
Американың түпкілікті халқы Род-Айленд штатының көп бөлігін, оның ішінде Вампаноаг, Наррагансетт және Ниантик тайпаларын мекендеген. Көптеген адамдар еуропалық саяхатшылармен байланыс арқылы жұқтырған немесе басқа тайпалармен соғысқанда туған аурулардан қаза болды. Наррагансет тілі бірте-бірте жойылды, бірақ Роджер Уильямстың 1643 жылғы «Америка тілдеріне кілт» атты еңбегінде ішінара сақталды.
Род-Айленд колониясы кезеңі: 16361776
1636 жылы Роджер Уильямс Нарагансет тайпасы оған берген жерге қоныстанды. Ол бұл жерді «Провиденс плантациялары» деп атады және оны діни бостандық орны деп жариялады. 1638 жылы Энн Хатчинсон, Уильям Коддингтон, Джон Кларк, Филип Шерман және басқа да діни көзқарастағы келіспеушіліктері бар адамдар Уильямспен кеңескеннен кейін Род-Айлендке қоныстанды. Олар Портсмут шарты негізінде Портсмут елді мекенін құрды. Аралдың оңтүстік бөлігі негізін қалаушылар арасындағы келіспеушіліктерден кейін жеке Ньюпорт елді мекеніне айналды. 1642 жылы діни көзқарастағы келіспеушіліктері бар Сэмюэл Гортон Шауметте үндістерге тиесілі жерлерді сатып алып, Массачусетс шығанағы колониясымен дау тудырды. 1644 жылы Провиденс, Портсмут және Ньюпорт Род-Айленд және Провиденс плантациялары колониясы болып бірікті, оның мақсаты – ортақ тәуелсіздік. Колонияны сайланған кеңес және президент басқарды. 1648 жылы Англия королі Гортонға оның қонысы үшін жеке жарғы берді, ал Гортон оны алуға көмектескен Уорвик графының құрметіне қонысты Уорвик деп атады. Бұл төрт елді мекен 1663 жылғы Корольдік жарғымен біріктірілді. Сол кездегі сыншылар оны кейде «Заңсыз арал» деп атады, ал Коттон Матер оны «Жаңа Англияның канализациясы» деп атады, себебі колония Массачусетс шығанағынан қуылған адамдарды қабылдауға дайын болды. 1686 жылы король Джеймс II Род-Айлендке Жаңа Англия үстемдігіне және оның тағайындалған губернаторы Эдмунд Андросқа бағынуға бұйрық берді. Бұл колонияның жарғысын күштен шығарды, бірақ Род-Айленд үстемдіктің қысқа мерзімі ішінде – Андрос құлатылғанға дейін және үстемдік таратылғанға дейін оны сақтап қалуға тырысты. 1688 жылғы Даңқты революциядан кейін Уильям Оранж патша болды, ал Род-Айлендтің тәуелсіз үкіметі 1663 жылғы жарғы бойынша қайта жаңғыртылды, және бұл жарғы 1842 жылға дейін штат конституциясы ретінде қолданылды. 1693 жылы Уильям III және Мэри II Род-Айленд аумағын Нарагансет шығанағынан «шығысқа және солтүстік-шығысқа» үш шақырымға дейін кеңейтетін патент шығарды, бұл Плимут колониясының талаптарымен қайшы болды. Бұл Род-Айленд пен Массачусетс арасындағы кейбір аумақтардың ауысуына әкелді. Ричард Уорд 1710 жылы Ньюпорттың еркін азаматы болды, содан кейін ол мемлекеттік қызметке Бас прокурор ретінде кірді, кейін Ассамблеяның орынбасары және хатшысы болды, содан кейін 1714 жылдан 1730 жылға дейін колонияның Бас тіркеушісі болып қызмет етті. [1] 1723 жылы ол британдық «Грейхаунд» кемесінің командирі капитан Солгар тұтқынға алған қарақшылар тобының сотына қатысқаны үшін алты фунт алды. Тұтқынға алынған 36 қарақшының 26-сы асылуға сотталды, және атылу 1723 жылдың 19 шілдесінде Ньюпортта, Gravelly Point деп аталатын жерде болды. [1]
1726 жылы Уорд екі колония арасындағы шекара сызығын белгілеу үшін Коннектикут комиссарлары тобымен кездесуге тағайындалған Род-Айленд комиссарларының төртеуінің бірі болды. [1] Уорд 1730-1733 жылдары мемлекеттік хатшы болды, ал 1740 жылы колонияның вице-губернаторы болды. Осылайша ол және Сэмюэл Перри үнді басшысы Нинигретке сенімділер болып тағайындалды. 1741 жылы ол бір мерзімге губернатор болып сайланды. [1]
Жергілікті тұрғындармен колониялық қатынастар
Алғашқы қарым-қатынастар негізінен Жаңа Англия мен үнді тайпалары арасында бейбіт болды. Род-Айленд маңындағы ең ірі тайпалар – вампаноагтар, пекоттар, наррагансеттер және нипмуктар. Скуанто – вампаноаг тайпасының мүшесі, ол Плимут колониясындағы паломниктермен бірге тұрып, оларға аймақта тіршілік етуге қажетті көптеген құнды дағдыларды үйретті. Роджер Уильямс күшті наррагансеттерді отарлаушылармен достық қарым-қатынаста ұстап тұру шеберлігімен отарлаушы көршілерінің құрметіне ие болды. 1637 жылы наррагансеттер пекот соғысы кезінде Род-Айлендпен одақ құрды. Бірақ бұл бейбітшілік ұзаққа созылмады, себебі 17 ғасырдағы Род-Айлендтегі ең ауыр оқиға – король Филипп соғысы (1675–76) болды. Метакомет вампаноагтардың басшысы болды, Портсмут қоныстары оның әкесі Массасойттан жерін сатып алғандықтан оны Филипп патша деп атады. Ол Род-Айленд бейтарап болғанына қарамастан, Наррагансетт шығанағы маңында шабуылдар ұйымдастырды, кейін олар Жаңа Англияның барлық аймағына тарады. 1675 жылдың 19 желтоқсанында Массачусетс, Коннектикут және Плимут ополченняларының генерал Джозиа Уинслоу басшылығымен Род-Айлендтің оңтүстігіндегі Ұлы батпақтағы наррагансеттердің бекітілген ауылына шабуыл жасап, оны қиратты. Наррагансеттер Род-Айлендтегі бірнеше елді мекендерді, соның ішінде Провиденсті басып алып, өртеп жіберді, бірақ тұрғындарға алдымен кетуге рұқсат берді. Соғыстың соңғы әрекеттерінің бірінде Коннектикут әскерлерінің капитаны Бенджамин Черч басшылығымен король Филиппті Маунт-Хоуп тауында (Род-Айленд) іздеп тауып өлтірді.
Революциялық дәуір, 17751790
Род-Айленд 1776 жылдың 4 мамырында Америкада тәуелсіздік жариялаған алғашқы колония болды, бұл АҚШ Тәуелсіздік декларациясынан толық екі ай бұрын болды. 1772 жылы Род-Айленд тұрғындары британдық HMS Gaspee соғыс кемесіне шабуыл жасады, бұл американдық революцияға әкелген соғыстың алғашқы әрекеттерінің бірі еді. Капитан Джеймс Уоллес басқаратын британдық теңіз күштері Революциялық соғыстың көп бөлігінде Нарагансетт шығанағын бақылап, аралдар мен материкке үнемі шабуылдар жасады. Британдықтар Пруденс аралынан мал ұрлады және американдық күштермен қақтығысқа түсіп, шамамен он сарбазды жоғалтты. Ньюпорт британдық күштерге көмектескен лоялисттік көзқарастардың ошағы болып қала берді, сондықтан штат 1775-76 жылдардың қысында оларды жою үшін Сцитуаттан генерал Уильям Уэстті тағайындады. Британдық әскерлер 1777-1778 жылдары Ньюпортты басып алып, колониялық күштерді Бристольге кері итерді.
Род-Айленд шайқасы
Род-Айленд шайқасы 1778 жылдың жазында болды және бұл британдықтарды Наррагансетт шығанағынан ығыстыруға жасалған сәтсіз әрекет еді, бірақ отаршылдар арасында аз шығын болды. Маркиз де Лафайет бұл шайқасты соғыстың "ең жақсы өткен шайқасы" деп атады. Британдықтар күштерін Нью-Йоркке шоғырландыруға мәжбүр болды және осының салдарынан Ньюпортты тастап кетті. Рошамбо басшылығымен француз әскері 1780 жылы Ньюпортқа қонды, және ол соғыстың соңына дейін АҚШ-тағы француз күштерінің базасына айналды. Француз сарбаздарының әдепті мінез-құлқы үшін, алғыс ретінде Род-Айленд штатының Бас Ассамблеясы католиктердің Род-Айлендте тұруына тыйым салған ескі заңды жойды. Род-Айлендтегі алғашқы католик миссасы осы кезеңде Ньюпортта өткізілді. Род-Айлендте Конституцияға қарсылық күшті болды, және антифедералистік «Country» партиясы 1786 жылдан 1790 жылға дейін Бас Ассамблеяны бақылады. 1788 жылы антифедералистік саясаткер және Революциялық соғыс генералы Уильям Уэст 1000 сарбаздық қарулы күшті Провиденске Конституцияны ратификациялаған тоғыз штаттың 4 шілдедегі тойлауына қарсы тұру үшін жетектеп келді. 4 шілде мерекесін шектеу туралы келісім арқасында азамат соғысының алдын алуға мүмкіндік болды. Род-Айленд штаты АҚШ Конституциясын ратификациялаған 13 штаттың соңғысы болды (29 мамыр 1790), және ол тек шетелдік мемлекет ретінде оның экспорт тауарларына салық салынатыны туралы қорқытудан кейін ғана жасалды.
Род-Айлендтегі құлдық
1652 жылы Он үш колонияда құлдыққа тыйым салатын алғашқы заң қабылданды, бірақ заң 17 ғасырдың соңына дейін күшіне енбеді. 1703 жылы Род-Айленд штатының Бас ассамблеясы қабылдаған заң бұл жергілікті заңды жоққа шығарды. 1680 жылғы колониялық санақ бойынша, Род-Айлендте 175 құл болды, олардың арасында жергілікті тұрғындар мен африкалықтар да бар еді. Революциядан кейінгі жылдары Род-Айленд саудагерлері африкалық құлдар саудасының 60-90 пайызын бақылады. 18 ғасырда Род-Айленд экономикасы үшбұрышты саудаға көп тәуелді болды: род-айлендтіктер мелассадан ром жасап, оны Африкаға құлдарға айырбастап, содан кейін құлдарды Батыс Индияда мелассаға саудаластырды. Род-Айленд штатында құлдардың саны Жаңа Англиядағы ең жоғары көрсеткішті құрады, бұл Вашингтон округіндегі көптеген шаруашылықтарға байланысты болды. Тәуелсіздік декларациясына қол қойған және құл иеленген Стивен Хопкинс 1774 жылы Род-Айленд ассамблеясында жұмыс істеген кезде колонияға құл әкелуге тыйым салатын заң жобасын ұсынды, бұл АҚШ-тағы құлдыққа қарсы алғашқы заңдардың бірі болды. 1784 жылдың ақпан айында Род-Айленд заң шығарушы органы штат ішінде құлдарды кезең-кезеңімен босату туралы келісімге келді. 1 наурыздан кейін туған құлдардың барлық балалары шәкірттерге айналдырылуға тиіс болды, қыздар 18 жаста, ал ұлдар 21 жаста бостандыққа шығуға тиіс еді. 1840 жылы халық санағында Род-Айлендте бес африкалық құл ғана тіркелді. 19 ғасырдың ортасында Род-Айленд тұрғындарының көпшілігі, әсіресе Ньюпорт пен Провиденстегі квакерлер, мысалы Мозес Браун (Джонның інісі) құлдырау қозғалысына белсенді қатысты.
Ньюпорттағы құл саудасы
1696 жылы Ньюпортқа алғашқы құл кемесі, "Теңіз гүлі", 47 тұтқынмен келді; олардың 14-і Ньюпортта сатылды. Ньюпорттағы афроамерикалықтардың "Құдайдың кішкентай егістігі" зиратында 1700 жылдарға дейінгі қабір тастары сақталған.
Өнеркәсіптік революция
1790 жылы ағылшын иммигранты Сэмюэл Слейтер Род-Айленд штатының Паутукет қаласында АҚШ-тағы алғашқы тоқыма фабрикасын (Слейтер Милл) құрды және Америка өнеркәсіптік революциясының әкесі ретінде танылды. 19-шы ғасырда Род-Айленд Америкадағы ең өнеркәсіптік дамыған штаттардың біріне айналды, онда көптеген тоқыма фабрикалары жұмыс істеді. Штатта машина жасау, күміс бұйымдар және әшекейлік зергерлік бұйымдар өндірісі де маңызды рөл атқарды. Штаттың алғашқы темір жолы – Бостон және Провиденс темір жолы 1835 жылы ашылды. Өнеркәсіптік революция көптеген жұмысшыларды қалаларға көшірді және Ирландиядан көптеген иммигранттарды қызықтырды, сондай-ақ Род-Айленд заңдары бойынша дауыс беруге құқығы жоқ, жерсіз адамдардың тобы пайда болды. 1829 жылға қарай штаттың 60 пайызын құраған ер адамдар дауыс беруге құқылы емес еді. Саяси жүйенің ауылдық жерлердің бақылауында болуына байланысты реформаға жасалған барлық әрекеттер сәтсіз аяқталды. 1842 жылы Томас Дорр либералды конституция жобасын жасады және оны халықтың референдумы арқылы бекітуге тырысты. Алайда, консервативті губернатор Сэмюэл Уорд Кинг конституцияға қарсы болды, бұл Дорр көтерілісіне әкелді. Көтеріліс аз қолдау тапты және сәтсіз аяқталды, ал Дорр түрмеге қамалды. Бірақ консервативті топтар кейіннен жеңілді және көптеген американдық азаматтардың дауыс беруіне рұқсат берді, бірақ консервативті ауылдық аймақтар заң шығарушы органның бақылауында қалды. Род-Айлендтің жаңа Конституциясы 1843 жылдың мамыр айында күшіне енді.
Азаматтық соғыс
Америка Азамат соғысы кезінде Род-Айленд штаты Одақ әскерлеріне 25 236 сарбаз ұсынды, олардың 1685-і қаза тапты. Олардың құрамына 12 жаяу әскер полкі, үш атты әскер полкі, сондай-ақ артиллерия және түрлі шаруашылық бөлімшелер кірді. Род-Айленд өзінің өнеркәсіптік мүмкіндіктерін Одақ армиясын соғысты жеңіспен аяқтау үшін қажетті материалдармен қамтамасыз ету үшін пайдаланды, бұл істе басқа солтүстік штаттар да көмектесті. Род-Айлендтің үздіксіз өсуі мен жаңаруы қалалық көпшілік көлік жүйесінің құрылуына және денсаулық сақтау мен санитария саласындағы бағдарламалардың жақсаруына әкелді. 1866 жылы Род-Айленд штаты штат көлемінде нәсілдік бөлінуді тоқтатты. Губернатор Уильям Спраг IV губернатор қызметін атқарып жүрген кезінде Булл-Ран шайқасының бірінші кезегіне қатысты, ал Род-Айленд генералы Амброуз Бернсайд соғыстың маңызды батырларының бірі атанды.
Алтын ғасыр
Азамат соғысынан кейінгі шамамен елу жыл өркендеу мен әулеттілік кезеңі болды, жазушы Уильям Г. Маклауглин осыны "Род-Айлендтің шаттық дәуірі" деп атады.
Растық қаскөйлік
1920 және 30-жылдары Род-Айленд штатының ауылдық аймақтарында Ку-Клукс-Кланға мүшелік күрт өсті, бұл көбінесе штатқа қоныс аударған көптеген иммигранттарға жауап ретінде, жергілікті туған ақ халықтың арасында болды. Кланның Род-Айленд штатының Ситуэйт қаласындағы афроамерикандық балаларға арналған Уотчман индустриалды мектебін өртеп жібергеніне сенімді.
1929 жылдан бастап
1935 жылы губернатор Теодор Фрэнсис Грин және штаттық палата мен сенаттағы демократиялық көпшілік 19-ғасырдың ортасынан бері сақталып келген республикашылдардың үстемдігін «Қансыз революция» деп атап, ауыстырды. Содан бері Род-Айленд Демократиялық партиясы штат саясатында басымдыққа ие. Осы уақыттан бері Палата Төрағасы әрқашан демократ болып келеді және үкіметтегі ең ықпалды тұлғалардың бірі саналады. Демократиялық партия өзін еңбек одақтары, жұмысшы табының иммигранттары, зиялылар, колледж студенттері және өсіп келе жатқан этникалық орта таптың коалициясы ретінде ұсынады. Республикашыл партия штаттың ауылдық және қала маңындағы аймақтарында үстемдік құрды және штаттың жоғары салықтары мен демократиялық үстемдіктің артық өршілдігін сынаған реформа кандидаттарын ұсынды. Кранстон қалаларының әкімдері Эдвард Д. ДиПрете мен Стивен Лаффи, Шығыс Гринвичтің губернаторы Дональд Карчиери және бұрынғы әкім Винсент А. «Бадди» Чианчи Провиденс қаласынан республикалық реформа кандидаттары ретінде сайлауға түсті. Штаттық табыс салығы алғаш рет 1971 жылы уақытша шара ретінде енгізілді. 1971 жылға дейін штатта табыс салығы болған жоқ, бірақ уақытша табыс салығы көп ұзамай тұрақтыға айналды. Род-Айленд штатындағы салық жүктемесі АҚШ-тағы ең жоғары бес штаттың қатарында, оған сату, бензин, жылжымайтын мүлік, темекі, корпоративтік және капиталдан түскен табыс салығы кіреді. Род-Айлендтің жаңа Конституциясы 1986 жылы ратификацияланды және 1987 жылдың 20 қаңтарында күшіне енді. Род-Айленд тұрғындары демократтарды үнемі қолдап, оларды билік лауазымдарына қайта сайлап отырады. 2020 жылғы мәліметтер бойынша, Род-Айленд штатында демократиялық заң шығарушы органдар басым. 1988 жылдан бері штаттың барлық сайлауларында демократиялық партияның президенттікке үміткерлері жеңіске жетті.