Кіріспе

Джон Миллер Сродес (17 шілде 1809 – 30 қыркүйек 1882) – Америка Азамат соғысы кезінде Одақ армиясының офицері. Миссисипи теңіз бригадасында қызмет етіп, 1862 жылдың 28 сәуірінен 16 шілдесіне дейін «Миссисипи» теңіз бригадасының «Lioness» кемесінің капитаны болды және Мемфистің бірінші шайқасында маңызды рөл атқарды.

Ерте өмір

Джон Миллер Сродес 1809 жылдың 17 шілдесінде Пенсильвания штатының Аллегей округіндегі Питтсбург қаласында Грант төбесінде дүниеге келді. Бала кезіндегі әңгімелерге сүйенсек, бір күні інілеріне ашуланып, үйден қашып кетіпті. Оны үндістер ұстап алыпты, ал інілері оны таба алмаған. Ол қашып кету үшін үндістерді жақсы көретінім деп көрсеткен. Бірақ шындығында, ол үндістермен бірге өмір сүруден ләззат алған, себебі олармен екі-үш жыл бойы бірге тұрған. Дегенмен, мүмкіндік туғанда ол үйіне оралды. Оның немересі Лида Олив Бикерстафф оның үндістермен бірге өткен шағын естеліктерін айтып, олардың тілін, тұрмысын және салт-дәстүрін үйреткенін еске алады. Сродестің үндістермен бірге өмір сүрген тәжірибесі оның өмірін келесі екі жағынан қалыптастырған болуы мүмкін. Біріншіден, ол басқа ұлт өкілдеріне деген көзқарасын қалыптастырған. Көп жылдар өткен соң, оның немересі Лида алғаш рет "қоңыр" терілі адамды көргенде үйге қашып кірді. Бірақ Сродес ішке кіріп, оны қолына алып, сыртқа шығарып, сол адаммен сөйлестірді. Оның үндістерден үйіне дейінгі ұзақ сапары болашақтағы саяхаттарына да негіз салған болуы мүмкін. Сродес Нью-Орлеаннан Питтсбургке үш рет жаяу жүріп келді, ал Нью-Орлеанға салмен жеткен.

Әскери мансап

Сродес Питтсбургтен Каирге, Иллинойс пен Мемфиске, Теннессиге дейін кемелерді жүргізген кеме капитаны болды. Ол Мексика соғысында генерал Закари Тейлордың қол астында капитан болып қызмет етті және Тейлордың Мексика қаласына жорығында бірнеше шайқаста шайқасты. Азамат соғысында Джон Миссисипи теңіз бригадасының "Арланның" капитаны болып қызмет етті. "Арлан" полковник Чарльз Элеттің қолбасшылығындағы "Таран" флотының құрамына кірді. "Таран" флоты – 9 бумен жұмыс істейтін тарандық кемелерден тұратын флот, ол Миссисипи өзенін бағындыруда маңызды рөл атқарды. Элеттің тоғыз тараны күшті кеме басына орнатылған бу кемелері ретінде қайта құрылған. Қарусыз кемелер жау кемелерінің қапталына соғып, оларды батыру үшін ғана жасалды. Тарандар – бумен жүретін машиналар пайда болғаннан кейін қайта жаңғырған ескі идея. Элет бастапқыда Теңіз күштерін оған тарандық флотты жасауға рұқсат беруге көндіруге тырысты, бірақ ол қабылданбады. Сондықтан ол өзінің идеясын тікелей соғыс министрі Эдвин М. Стэнтонға жеткізді, ол Элетке флотты құруға және оған басшылық етуге рұқсат берді. Элет 1862 жылғы 6 маусымда Мемфис шайқасының бірінші кезеңінде флотты жеке басқарды. Конфедерация флотилиясын жеңіске ұшыратып, Элет Мемфис үстінде желбіреген ақ туды байқады. Жараланғаннан кейін, Элет өзінің ұлын, медицина кадеті Чарльз Риверс Элетті қаланың берілуіне қатысуға жіберді. Чарльз Риверс Элетті Сродес "Арлан" кемесімен жағаға алып барды, ол флот үшін көмір тасушы болғандықтан, оқиға орнына келген соңғы тарандық кеме болды. Чарльз Риверс Элет, он тоғызыншы туған күніне дейін бес күн бұрын флотқа қосылған, үш басқа одақтық сарбазбен бірге жағаға қайықты алып, қала мэрі Джон Парктен қаланың берілуін талап етті. Конфедерация әскері кеткен соң, қала әкімі беріле алмады, ал Одақ әскері Мемфисті басып алуға дайын емес еді. Алайда Элет Мемфистің құлдырауының символы ретінде пошта кеңсесінің үстінде американдық туды көтеруге рұқсат беруді талап етті. Қала әкімі олардың қауіпсіздігін қамтамасыз ете алмайтынын айтып, оларға бұлай істемеуді кеңес берді. Алайда, Элет қала әкімінің айтқанын тыңдамай, оны төрт адамнан тұратын партиясын пошта кеңсесіне ертіп баруына көндірді. Поштаға келгенде, бірнеше азамат Элет пен тағы бір адамды төртінші қабатқа шығарып, Одақ туын көтеріп тұру үшін уақытша ту ұстайтын орындық жасады. Олар жұмыстарына қарап тұрған кезде, біреу қақпақ жауып, оларды үйдің төбесінде қалдырып кетеді. Қала тұрғындары одақ туын байқап, үстіне тұрғандарға айқайлап, оқ атып жіберді. Қала әкімі халықтың қылықтарынан қала бомбаға ұшырайды деп қорқып, "Арланға" арыстандай барып, көмек сұрады. Содан соң Сродес жағаға шығып, "егер он минут ішінде сол адамдарды босатып жібермесеңдер" деп қалаға оқ атумен қорқытты. Содан кейін ол қала әкіміне полиция құрамын жинап, жиналған халықты таратуға кеңес берді. Алайда, "Арлан" қарусыз болды: күш көрсету үшін, Сродес кемедегі барлық теңізшілерді карабиндермен және қол гранаталарымен қаруланған жағаға жіберді. Мыңдаған адам почтаға бара жатқанда теңіз жауынгерлерін мазақ етті. Алайда көп ұзамай қаланың төменгі бөлігіндегі қойма жарылып, адамдар жарылысты тексеру үшін тарады. Сродес пошта кеңсесінің кіреберісінде төрт адамды күзетке қойды, ал басқаларын төртінші қабатқа жолдастарын құтқару үшін жіберді. Сродес күнделік жазбасында Мемфис шайқасының салдарын егжей-тегжейлі баяндады: "5 маусым. Әскери-теңіз күштері мен әскерлеріміз таңғы сағат 5:30-да Форт-Пиллоуны толық иеленді. Бұл мен көрген ең мықты форттардың бірі. Егер олардың батылдығы мен қайраты біздікіндей болса, 150 мың адам 50 мыңмен қалмақты басып ала алмас еді. Қару-жарақ пен қамалдан басқа мүлкіміздің қанша екенін айта алмаймын. Мемфиске аттануға бұйрық берілді, біз де шабуылға шықтық. Біз Кипресс-Бендке қарай өрлеп бардық, ал барлық тарандық кемелер жату үшін. Олд-Хеннің басындағы канонерлік қайықтар 6 маусымда таңғы сағат 4:30-да тоқтады. Бүкіл флот тыныш жүріп, Мемфистегі тауықтардың табанына дейін қозғалды. Жаудың канонерлік қайықтары басталды. Біздің канонерлік қайықтар майданға кірмей тұрып, жаудан үш рет оқ атылды. Жау кері шегінуге бет алды, бірақ біздің канонерлік қайықтар мен тарандық кемелер Президент аралының басына жетпей, кері шегінуді тоқтатты. Біз бірден басқаларын тұтқындап, суға батырдық. Ол тарандық кемесінде адам бар екеніне Құдайға шүкірлік етсін. Өрттен құтқарып, суға батып жатқандарды, адасқандарды, экипаждарды құтқарып, өртті сөндіріп жатырмыз. Жеңіс ұлы, бірақ көтерілісшілердің қырғыны зор. Жер бетіндегі ешбір адам олардың шығынын айта алмайды. Ол зор. Кейбір кемелер батып, барлық экипаждарымен бірге. Шайқас қысқа болды. "Арланға" 9:30-да туды алып, хабаршыны және лейтенантты жіберуге бұйрық берілді. Хабаршы – Элет хирург. Хабар Мемфистің берілуі туралы болды. Туды қайтару уақыты бітті. Кемеге хабар келді, халық оларды қамап қойған. Капитан Сродес қала билігіне егер туды қауіпсіз қайтармаса, қаланы бомбалауға бұйрық беретінін хабарлады. Ол жағадан көп алшақтамай тұрып, өзендегі барлық бағыттағы тулармен толы қайықтарды көрді, Сродеске қаланы бомбаламауға шақырып жатыр. Қала билігі онымен бірге болды және біздің адамдарымыздың қауіпсіз қайтарылуын кепілдік берді. Капитан Сродес лейтенант Крандаллды көріп, ол Джеффтің гректеріне көтерілісшілердің туын желбіретіп тұрды. Мемфистегі үлкен қызығушылықта, оны тіпті көрмеген шығар, бірақ ол жақсырақ болды. Біздің туымыз пошта кеңсесінде желбіреп тұр. Ту "Арланның" туы, иелері оған берген. Барлық қызығушылық – Одақ адамдары көтерілісшілердің туларын төмен түсіріп, Одақтың туын көтеріп жатыр. Халық – Сент-Луис лоцмандары мен инженерлері, ешқашан ешқандай есеп бермеген, тіпті нашар. Қазір түнгі сағат 12. Әзірге тыныш. Алдыңғы түнгі арақтың басындағы бір кішкентай өрт." Әскери қызметі кезінде Сродес арқасынан өткен снарядтан жарақат алды және омырқасына зақым келді. Бұл 1862 жылдың мамыр немесе маусым айында Язу өзенінде болды. Сродес сонымен қатар тұмауға шалдықты. Ол "Арлан" кемесіндегі Рам флотының медициналық қызметкерлерімен жарақаты мен ауруына емделді.

Отбасы және кейінгі өмір

1830 жылы 14 қазанда Сродес Элиза Квиннге үйленді. Олардың жеті баласы болды: Уильям Куинн, Сара Энн, Джон Кью, Эллен Худ, Маргарета Пью, Мэри Альвильда және Анна Элиза. 1856 жылы Рождество күні Элиза туберкулезден қайтыс болды. Сродес өзен кемесінің капитаны ретінде сапарда болғандықтан, үйге келгенше оның қайтысы туралы білмеді. Сродес 1857 жылы 17 желтоқсанда Питтсбургте Нэнси Галбрайт Чейске қайта үйленді. Өмірінің соңғы жылдары Сродес Пенсильвания штатының Бивер округіне қарасты Филлипсбург қаласында мейманхана ұстады. Ол 1882 жылы 30 қыркүйекте Филипсбургте Огайо өзенінің жағасындағы үйінде параличтен қайтыс болды.