Америкалық танкке қарсы 37 мм зеңбірек

Кіріспе

Америкалық танкіге қарсы зеңбірек

37 мм М3 зеңбірегі – АҚШ әскерінің қолданатын алғашқы арнайы танкіге қарсы зеңбірек. 1940 жылы енгізілген ол АҚШ жаяу әскерінің танкіге қарсы стандартты зеңбірегі болды, оның өлшемі оны джиппен сүйреуге мүмкіндік берді. Алайда, неміс танктерінің үнемі жақсаруы 37 мм зеңбіректің тиімділігін тез жоғалтты және 1943 жылға қарай ол Еуропа мен Жерорта теңізі аймақтарында британдық 57 мм М1 зеңбірегімен біртіндеп алмастырылды. Тынық мұхитында жапон танктерінен туындаған қауіп аз болғандықтан, М3 зеңбірегі соғыс аяқталғанға дейін қолданыста болды, бірақ бірқатар 57 мм зеңбіректер де берілді. Басқа көптеген жеңіл танкіге қарсы зеңбіректер сияқты, М3 зеңбірегі жаяу әскерге көмектесу және жоғары жарылғыш және шашыраңқы оқтарды ату арқылы жеке құрамға қарсы қару ретінде кеңінен қолданылды. М5 және М6 зеңбірек орнатылған түрлері бірнеше бронетранспорттық машиналарда, ең бастысы – Стюарт жеңіл танктері M3/M5, Ли орта танктері M3 және Грейхаунд жеңіл бронеавтомобильдері M8-де қолданылды. Сонымен қатар, М3 зеңбірегі бастапқы нұсқасында басқа да көптеген өзі жүретін шассилермен үйлестірілді. 37 мм оқтың ортаңғы соғыс танктерінің алдыңғы бронясын тесіп өте алмауы, олармен қаруланған бөлімшелердің броньға қарсы қабілетін шектеді.

АҚШ теңіз жаяу әскерлері

1942 жылдың 1 шілдесінен бастап D сериялы Ұйымдастыру кестесіне (TO) сәйкес, Теңіз жаяу әскерлеріндегі танкке қарсы қарулардың рөлі ресми түрде 20 мм автоматтық зеңбіректерге жүктелді, олар полк қару компаниясында (үш взвод) және батальон қару компаниясында (бір взвод) орналастырылды. Іс жүзінде, бөлімшелер Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңінің 37 мм М1916 зеңбірегін оқу-жаттығу үшін пайдаланды. Олар майданға жіберілмес бұрын M3 зеңбірегімен жабдықталды (әр взводта төртеу). Сонымен қатар, дивизияның арнайы қару батальоны 37 мм GMC M6 өзі жүретін зеңбірегімен жабдықталды. 1943 жылдың 15 сәуірінен бастап E сериялы TO бойынша дивизиялық арнайы қару батальонындағы өзі жүретін зеңбіректер алтыдан тұратын үш батареяда 37 мм-лік он сегіз сүйретілетін зеңбірекке алмастырылды; жаяу әскер полкінде үш взводта, әрқайсысында төртеуден болатын 12 зеңбірегі бар қару компаниясы болды. Батальондық деңгейдегі танкке қарсы зеңбіректер алынып тасталды. Барлығы, бір дивизияда 54 дана болды. F сериялы TO 1944 жылдың 5 мамырынан бастап дивизиялық құрамынан арнайы қару батальонын алып тастады, нәтижесінде әр дивизияда барлығы 36 зеңбірек болды. Ал келесі G сериялы TO полк қару компанияларын екі взводқа дейін қысқартты, яғни дивизияға 24 данадан келді. G сериялы TO тек 1945 жылдың 4 қыркүйегінде қабылданса да, іс жүзінде кейбір дивизияларда бұл өзгеріс 1945 жылдың басында енгізілді.

Басқа операторлар

М3 қаруын алған жалғыз ірі лизинг алушы – Қытайдың Ұлттық революциялық армиясы болды (1669 дана). Сонымен қатар, Боливия (4), Канада (3), Чили (198), Колумбия (4), Куба (1), Сальвадор (9), Франция (130), Парагвай (12), Ұлыбритания (78), Кеңес Одағы (63), Никарагуа (9) және басқа да елдерге қару жеткізілді. Кейбір елдерде ол әлі де 1970 жылдардың басында қолданыста болды. Соғыс бойында ол жұқа броньды және үлкен топтарда сирек қолданылатын жапондық техникасына қарсы тиімді болды. Қарудың жеңіл салмағы қиын жерлерде жылжуды жеңілдетті; мысалы, Тарава шайқасы кезінде Бетиода жапондық танктар шабуылдағанда, теңізшілер M3-ті 5 фут (2 метр) биіктіктегі теңіз қабырғасынан көтеріп тастады. Жапондық жаяу әскерінің шабуылдарын тоқтату үшін жарылғыш және шашыратылатын оқ-дәрілер пайдалы болғанымен, M3 жау бекіністеріне қарсы тиімділігі шектеулі болды, себебі оның жарылғыш снарядының өлшемі шағын еді. Оның жалпы тиімділігі мен пайдаланудың қарапайымдығы арқасында қару әскери-теңіз корпусында және Тынық мұхитындағы кейбір әскер бөлімдерінде соғыс аяқталғанға дейін қолданыста болды. Солтүстік Африкадағы M3 тәжірибесі мүлдем басқаша болды. Қару соңғы үлгідегі неміс Panzer III және IV танктеріне қарсы тиімді болған жоқ. 1943 жылдың ақпан айындағы Кассерин асуындағы шайқастағы сәтсіздіктен кейін, кейбір бөлімдерден түскен хабарламаларда 37 мм снарядтар неміс орта танктерінің мұнарасы мен алдыңғы бронясынан "домалақ тас сияқты секіріп кетіп", қару "100 метрден атуға батылы бар қарушылар болмаса, пайдасыз" екені айтылды. Бірақ 1943 жылдың 26 мамырында жаңа ұйым M3-ті 57 мм Gun M1 (АҚШ-та жасалған британдық 6 фунттық пушканың нұсқасы) арқылы алмастырды, ал негізгі тасымалдау құралы ретінде Dodge 1½ тонналық жүк көліктері пайдаланылды. 1944 жылдың көктеміне дейін 57 мм пушка көп мөлшерде майданға жеткізілмеді. 1944 жылдың ортасына қарай M3 тіпті әуе десанттық әскерлер арасында да сұраныстан қалды, олар ықшам және жеңіл қару жүйелеріне басымдық бергеніне қарамастан. Әуе десанттық бас қолбасшылығы 1943 жылдың жазында 57 мм М1 пушкасын әуе тасымалына жарамсыз деп танып, қабылдамады, ал 1944 жылдың ақпан айындағы Ұйымдастыру және Жабдықтау кестесінде (TO&E) әлі де әуе десанттық бөлімдерде 37 мм пушкалар сақталған. Дегенмен, 82-ші және 101-ші әуе десанттық дивизиялары Нормандияға әуеден түсіру үшін Mk III (британдық Horsa планеріне сәйкес келетін) шассидегі британдық 6 фунттық (57 мм) пушкамен қайта жабдықталды. Бұл өзгеріс 1944 жылдың желтоқсан айындағы TO&E-де ресми түрде бекітілді.

The only major lend lease recipient of the M3 was the Chinese National Revolutionary Army (1,669 pieces). The gun was also supplied to Bolivia (4), Canada (3), Chile (198), Colombia (4), Cuba (1), El Salvador (9), France (130), Paraguay (12), United Kingdom (78), Soviet Union (63), Nicaragua (9), and other countries. Some nations still had it in service in the early 1970s. Throughout the war it remained effective against Japanese vehicles, which were thinly armored and were rarely committed in large groups. The light weight of the gun made it easy to move through difficult terrain; for example, when attacked by Japanese tanks on Betio during the Battle of Tarawa, Marines were able to heave the M3 over the 5 feet (2 m) high seawall. While high explosive and canister ammunition proved useful in stopping Japanese infantry attacks, against enemy fortifications the M3 was only somewhat effective because of its small high explosive projectile. Its overall effectiveness and ease of use meant the gun remained in service with the Marine Corps and with some army units in the Pacific until the end of the war. The experience of the M3 in the North African Campaign was completely different. The gun was not powerful enough to deal with late production German Panzer III and IV tanks. After the nearly disastrous Battle of Kasserine Pass in February 1943, reports from some of the involved units mentioned 37 mm projectiles "bouncing off like marbles" from the turret and front armor of German medium tanks and proclaimed the gun "useless unless you have gun crews with the guts to stand and shoot from 100 yards". Yet, on 26 May 1943, a new organization had the M3 replaced by the 57 mm Gun M1 (the U. S. produced version of the British 6 pounder gun), with Dodge 1½ ton trucks as prime movers. Only by spring 1944 did the 57 mm gun reach the battlefield in large numbers. By mid 1944, the M3 had fallen out of favor even with airborne troops, despite their strong preference for compact and lightweight weapon systems. The Airborne Command had rejected the 57 mm M1 in the summer of 1943 claiming its unfitness for airlifting and the Table of Organisation and Equipment (TO&E) of February 1944 still had airborne divisions keeping their 37 mm guns. Nevertheless, the 82nd and 101st Airborne Divisions were reequipped with British manufactured 6 pounder gun (57 mm) on carriage Mk III (designed to fit into the British Horsa glider) for the Normandy airdrops. This change was officially introduced in the TO&E of December 1944.

Танк қаруы ретінде

37 мм-лік зеңбірек M3/M5 Стюарт жеңіл танктері мен M8 Грейхаунд бронеавтомобильдерінің негізгі қаруы ретінде қолданылды. Осы зеңбіректерден атылған бронебойғыш снарядтар жаудың жеңіл бронясын, соның ішінде барлық жапондық және итальяндық броняны, неміс жартылай тізгіш машиналарын және бронеавтомобильдерін, сондай-ақ неміс Panzer II, Panzer III және ерте Panzer IV шассиіне негізделген танктердің көп бөлігін және алғашқы өздігінен жүретін артиллериялық қондырғыларды тесіп өте алатын. Бірақ, кейінгі Panzer IV, Panzer VI (Tiger) танктеріне және Panzer V (Panther) танктерінің алдыңғы бронясына қарсы тиімсіз болды. Сондай-ақ, ол жаңадан шыққан, ауыр бронясы бар өздігінен жүретін артиллериялық қондырғылар мен Jagdpanzer танктерге қарсы да күшсіз еді. Көп жағдайда, жарылғыш снарядтар жаяу әскерге тиімді қолдау көрсету үшін жеткілікті қуатты болған жоқ. Дегенмен, снарядтар жаудың жеңіл барлау бөлімшелеріне шабуыл жасауға жететін, ал M3/M5 Стюарт және M8 Грейхаунд Еуропадағы соғыстың көп бөлігінде барлау міндетін орындаумен шектелді. Шөп снарядтары (канистрлік снарядтар) Қанды қырқа сияқты көптеген шайқастарда жапон жаяу әскеріне қарсы тиімді қолданылды. Сонымен қатар, зеңбіректің жаяу әскерге қолдау көрсету рөлін тиімді орындауында да қиындықтар болды. 37 мм-лік жарылғыш снарядта 39 грамм тротил (TNT) болды, оның жарылыс қуаты 161 килоджоульді құрады. Қарама-қарсылығы, Шерман 75 мм-лік зеңбірегінің жарылғыш снарядында 667 грамм тротил болды, ол 2790 килоджоуль қуат өндірді, ал M203 граната тастағыштарының қазіргі заманғы 40 мм-лік снарядында 32 грамм Comp B бар, ол 134 килоджоуль жарылыс қуатын өндіреді. M3 соғыс аяқталғаннан кейін АҚШ қарулы күштерінен алынып тасталды. M6 (1940) – танкқа орнатылған нұсқасы, бастапқы ұзындықтағы стволмен және жартылай автоматты құлыппен жабдықталған. M3 нұсқаларын АҚШ қарулы күштеріндегі басқа 37 мм-лік зеңбіректермен шатастыруға болмайды. Оларға француздық үлгідегі M1916 жаяу әскер зеңбірегі (кейінірек ауыр артиллерия үшін субкалибрлі құрылғы ретінде кеңінен қолданылды), M1 зениттік автоматты зеңбірек, M4/M9/M10 ұшаққа орнатылған автоматты зеңбіректер, M12/M13/M14/M15 субкалибрлі зеңбіректер кіреді.

Қару-жарақ

M3 тұрақты оқ-дәрілерді қолданды. Оқ-дәрілерге 37x223R қабықшасы орнатылды, ол M16 қабықшасы деп белгіленді. Бар оқ-дәрілерінің ішінде броньды тесуші, жоғары жарылғыш және шашырату снарядтары болды. 1943 жылғы кеңестік талдау броньды тесуші оқтарды заманауи деп сипаттады, бірақ M63 жарылғыш снарядын сынады, оның M58 базалық қозғалтқышы сынақтарда дұрыс жұмыс істемеді деді.

+ Оқ-дәрі түрі Моделі Салмағы, кг (оқ/снаряд) Толтырғыш Оқ бастапқы жылдамдығы, м/с (M3&M6/M5) БТ Оқ БТ M74 Оқ 1.51 / 0.87 – 884 / 870 БТБС Оқ APC M51 Оқ 1.58 / 0.87 – 884 / 870 ЖЖ Снаряд M63 Снаряд 1.42 / 0.73 TNT, 39 г 792 / 782 ЖЖ Снаряд Mk II Снаряд 1.23 / 0.56 TNT, 27 г Шашырату Снаряд M2 1.58 / 0.88 122 темір шар 762 / 752 Оқу оқтары іздеуші TP M51 Оқ 1.54 / 0.87 – Оқу (APC M51-ді имитациялайды) Оқу патроны M13 1.45 / 0.87 – – Оқу (ЖЖ M63-ті имитациялайды) Оқу патроны T5 1.45 / 0.73 – – Бос Патрон 10 калибрлі адаптермен M2 0.93 / – – –

+ Броньды тесу қабілеті, M3 немесе M6, миллиметр Оқ-дәрі \ Қашықтық, ярд / метр 500 / 457 1,000 / 914 1,500 / 1,371 2,000 / 1,828 БТ M74 Оқ (кездесу бұрышы 0°) 36 БТ M74 Оқ (кездесу бұрышы 20°) 25 БТБС Оқ APC M51 Оқ (кездесу бұрышы 0°) 61 БТБС Оқ APC M51 Оқ (кездесу бұрышы 20°) 53 БТБС Оқ APC M51 Оқ (кездесу бұрышы 30°, біртекті броня) 53 46 40 35 БТБС Оқ APC M51 Оқ (кездесу бұрышы 30°, беті қатты броня) 46 40 38 33 Әртүрлі елдерде/кезеңдерде броньды тесу қабілетін өлшеудің әртүрлі әдістері қолданылды. Сондықтан тікелей салыстыру көбінесе мүмкін емес. M5 броньды тесу қабілеті барлық қашықтықта шамамен 3 мм кем болды.