Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қазіргі Шри-Ланкадағы Тамил патшалығы (1215–1619)
Tamil kingdom in present day Sri Lanka (1215–1619)
1505 жылы португалдықтардың Шри-Ланка аралына келгені және оның Палк бұғазындағы стратегиялық орналасуы, барлық ішкі сингаль патшалықтарын Оңтүстік Үндістанмен байланыстырып, саяси қиындықтар тудырды. Көптеген патшалары португалдықтармен бетпе-бет келді және ақырында олармен бейбіт келісімге келді. 1617 жылы таққа заңсыз отырған Канкили II португалдықтармен соғысты, бірақ жеңіліске ұшырады, осылайша 1619 жылы патшалықтың тәуелсіздігі аяқталды. Мигапул Араччи сияқты көтерілісшілер Танджавур Найак патшалығының көмегімен патшалықты қайтаруға тырысты, бірақ соңында жеңілді. Қазіргі Жаффна қаласының шетіндегі Налур оның астанасы болған.
The arrival of the Portuguese on the island of Sri Lanka in 1505, and its strategic location in the Palk Strait connecting all interior Sinhalese kingdoms to South India, created political problems. Many of its kings confronted and ultimately made peace with the Portuguese. In 1617, Cankili II, a usurper to the throne, confronted the Portuguese but was defeated, thus bringing the kingdom's independent existence to an end in 1619. Although rebels like Migapulle Arachchi—with the help of the Thanjavur Nayak kingdom—tried to recover the kingdom, they were eventually defeated. Nallur, a suburb of modern Jaffna town, was its capital.
Негізін қалау
Жаффна патшалығының пайда болуы күңгірт және әлі күнге дейін тарихшылар арасында пікірталас тудырып келеді. К. М. де Силва, С. Патманатан және Картигесу Индрапала сияқты танымал тарихшылардың пікірінше, Джаффнадағы Ариячакраварти әулетінің патшалығы 1215 жылы қазіргі Үндістанның Калинга аймағынан келгенін мәлімдеген Мага есімді бұрын белгісіз басшының басып кіруімен басталды. Ол сол кезде Полоннарува патшалығын басқарып отырған Пандян әулетінен шыққан Паракрама Пандян II-ні, Калинга, қазіргі Керала және Дамила (Тамил Наду) аймақтарынан келген әскерлер мен жалдамалы сарбаздардың көмегімен тақтан ығыстырды. Садаяварман Сундара Пандян I Чандрабануды Пандян билігіне бағынуға және Пандян әулетіне салық төлеуге мәжбүр етті. Бірақ кейін Чандрабану жеткілікті күш жинап, Сингаль патшалығына қайта шабуыл жасады, бірақ Садаяварман Сундара Пандян I-нің інісі Веера Пандян I оны жеңіп, Чандрабану қаза тапты. Жаффна патшалығының барлық келесі патшалары Свами Гнанапракасар мен Мудалиар Расанаягамның Калинга Магхамен теңеген Кулингай Чакравартиден тарағандарын айтты, сонымен бірге Пандян әулетінен келген ата-тегінің тегін сақтап қалды. Саяси жағынан алғанда, бұл әулет 13- және 14-ғасырларда өсіп келе жатқан күш болды, ал барлық аймақтық патшалықтар оған салық төледі. Ол Оңтүстік Үндістандағы Танджавур Наякар патшалығымен, сондай-ақ Кандиан және Котте патшалықтарының бір бөлігімен тығыз сауда және саяси байланыстарды сақтап келді. Осы кезеңде индуистік храмдар салынды және тамил және санскрит тілдерінде әдебиет гүлденді.
The origin of the Jaffna kingdom is obscure and still the subject of controversy among historians. Among mainstream historians, such as K. M. de Silva, S. Pathmanathan and Karthigesu Indrapala, the widely accepted view is that the kingdom of the Aryacakravarti dynasty in Jaffna began in 1215 with the invasion of a previously unknown chieftain called Magha, who claimed to be from Kalinga in modern India. He deposed the ruling Parakrama Pandyan II, a foreigner from the Pandyan Dynasty who was ruling the Kingdom of Polonnaruwa at the time with the help of his soldiers and mercenaries from the Kalinga, modern Kerala and Damila (Tamil Nadu) regions in India. Sadayavarman Sundara Pandyan I forced Chandrabhanu to submit to the Pandyan rule and to pay tributes to the Pandyan Dynasty. But later on when Chandrabhanu became powerful enough he again invaded the Singhalese kingdom but he was defeated by the brother of Sadayavarman Sundara Pandyan I called Veera Pandyan I and Chandrabhanu lost his life. All subsequent kings of the Jaffna kingdom claimed descent from one Kulingai Cakravarti who is identified with Kalinga Magha by Swami Gnanaprakasar and Mudaliar Rasanayagam while maintaining their Pandyan progenitor's family name. Politically, the dynasty was an expanding power in the 13th and 14th century with all regional kingdoms paying tribute to it. It maintained very close commercial and political relationships with the Thanjavur Nayakar kingdom in southern India as well as the Kandyan and segments of the Kotte kingdom. This period saw the building of Hindu temples and a flourishing of literature, both in Tamil and Sanskrit.
Коттеді жаулап алу және қалпына келтіру
Жаффна патшалығын жаулап алуға Паракрамабаху VI патшаның асырап алған ұлы, принц Сапумал жетекшілік етті. Бұл шайқас бірнеше кезеңде өтті. Алдымен, Ванни аймағындағы Жаффна патшалығының қарауындағы Ванниар басшылары бейтараптандырылды. Содан кейін екі бір-бірінен кейін жаулап алу болды. Бірінші жаулап алу соғысы патшалықты басып алуға жетпеді. 1450 жылы өткен екінші жаулап алу ғана сәтті аяқталды. Бұл жаулап алу соғысымен байланысты, қазіргі Оңтүстік Үндістанның Адриампетіне экспедиция ұйымдастырылды, Валентиннің сөзіне сәйкес, бұл Ланкадан қаннолмен жүктелген кеменің тартылып алынуынан туындады. Тинневеллидің Арикесари Паракрама Пандияның Тенкаси тас жазуы, ол Сингайда, Анурайда және басқа жерлерде патшаларды жеңген, осы соғыстарға сілтеме жасауы мүмкін; ол 1449–50 және 1453–54 жылдар аралығында жазылған. Ариячакраварти патшасы Қанакасурия Цинкайариян отбасымен бірге Оңтүстік Үндістанға қашып кетті. Сапумал Кумараяның Коттеге қайтқаннан кейін, Қанакасурия Цинкайариян 1467 жылы патшалықты қайта басып алды.
The Kotte conquest of the Jaffna kingdom was led by king Parakramabahu VI's adopted son, Prince Sapumal. This battle took place in many stages. Firstly, the tributaries to the Jaffna kingdom in the Vanni area, namely the Vanniar chieftains of the Vannimai were neutralised. This was followed by two successive conquests. The first war of conquest did not succeed in capturing the kingdom. It was the second conquest dated to 1450 that eventually was successful. Apparently connected with this war of conquest was an expedition to Adriampet in modern South India, occasioned according to Valentyn by the seizure of a Lankan ship laden with cinnamon. The Tenkasi inscription of Arikesari Parakrama Pandya of Tinnevelly who saw the backs of kings at Singai, Anurai, and elsewhere, may refer to these wars; it is dated between 1449–50 and 1453–54. Kanakasooriya Cinkaiariyan the Aryacakravarti king fled to South India with his family. After the departure of Sapumal Kumaraya to Kotte, Kanakasooriya Cinkaiarian re took the kingdom in 1467.
Қалпына келтіру және тарату
Португал саудагерлері 1505 жылы Шри-Ланкаға жетті, олардың алғашқы әрекеттері оңтүстік-батыс жағалаудағы Котте патшалығына қарсы бағытталды, себебі Котте патшалығы дәмдеуіштер саудасындағы тиімді монополияға ие болғандықтан, португалдар да оған қызығушылық танытты. Португалдармен байланысқа қарсылық көрсеткен және Манар аралында 600–700 Парава католиктерін қырған хан Канкіли I болды. Бұл католиктер Үндістаннан Манарға, Жаффна патшаларынан бағалы жемшөптерді балық аулау саласын иелену үшін әкелінді.
Portuguese traders reached Sri Lanka by 1505 where their initial forays were against the south western coastal Kotte kingdom due to the lucrative monopoly on trade in spices that the Kotte kingdom enjoyed that was also of interest to the Portuguese. It was king Cankili I who resisted contacts with the Portuguese and even massacred 600–700 Parava Catholics in the island of Mannar. These Catholics were brought from India to Mannar to take over the lucrative pearl fisheries from the Jaffna kings.
Клиенттің жағдайы
1560 жылы вице-король Дом Константино де Браганса бастаған алғашқы экспедиция патшалықты бағындыра алмады, бірақ Маннар аралын одан тартып алды. Бірақ, биліктегі патша оған қарсылық көрсетті. Оның қатыгездігі оны халыққа жақтырмас етті, нәтижесінде христиан мудалиярлары Дом Педро мен Дом Луис (сонымен қатар Перия Пиллай Араччидің ұлы Мигапулле Араччи ретінде танылған) көтеріліс ұйымдастырып, Канкилиді 1618 жылдың тамыз-қыркүйек айларында Кайтсқа қашуға мәжбүр етті. Өзінің патшалығын португалиялықтардың мойындауына қол жеткізе алмағандықтан және көтерілісті басуға күші жетпегендіктен, Канкили II Таджавур наякаларынан әскери көмек сұрады. Олар әскери қолбасшы Варунакулаттан бастаған 5000 сарбаздық әскер жіберді. Канкили II-ге Канди билеушілері де қолдау көрсетті. Жаффна патшалығы құлағаннан кейін, Жаффнаның есімдері аталмаған екі ханшайымы Сенараттың ұлдары Кумарасингха мен Виджаяпалаға үйленді. Екінші көтерілісті Рагхунатха Наяк қолдауымен Варунакулаттан атты қолбасшы басқарды.
The first expedition led by Viceroy Dom Constantino de Bragança in 1560 failed to subdue the kingdom but wrested Mannar Island from it. which the incumbent king however resisted. His cruel actions made him unpopular leading to a revolt by the nominal Christian Mudaliyars Dom Pedro and Dom Luis (also known as Migapulle Arachchi, the son of Periya Pillai Arachchi) and drove Cankili to hide in Kayts in August–September 1618. Unable to secure Portuguese acceptance of his kingship and to suppress the revolt, Cankili II invited military aid from the Thanjavur Nayaks who sent a troop of 5000 men under the military commander Varunakulattan. Cankili II was supported by the Kandy rulers. After the fall of the Jaffna kingdom, the two unnamed princesses of Jaffna had been married to Senarat's stepsons, Kumarasingha and Vijayapala. A second rebellion was led by a chieftain called Varunakulattan with the support of Raghunatha Nayak.
Экономика
Патшалықтың экономикасы 15 ғасырға дейін негізінен өмірлік деңгейді қамтамасыз ететін ауыл шаруашылығына негізделген. Бірақ 15 ғасырдан кейін экономика кеңейіп жатқан Үнді мұхитымен байланысқа түскендіктен, әртараптандырылып, коммерцияланды. 1344 жылы сапар жасаған Ибн Батута Жаффна патшалығының кең ауқымды шетел байланыстары бар маңызды сауда патшалығы екенін байқады. Ол патшалықтың "теңізде қуатты күштері" бар екенін айтып, олардың күшті теңіз флотына куә болды. Малабар жағалауында Жаффна патшалығына тиесілі әртүрлі өлшемдегі жүз кемеден астам кемені көрді. Патшалықтың саудасы теңіз арқылы Оңтүстік Үндістанға бағытталған және олармен саудалық өзара тәуелділік қалыптасты. Патшалықта ауыл шаруашылығынан өзге дәстүрлер, жағалаудағы ірі балық аулау және қайық жүргізуші халықтың санының артуы және теңіз саудасының мүмкіндіктерінің кеңеюі нәтижесінде нығайды. Патшалық астанасында, портында және базар орталықтарында, негізінен Оңтүстік Үндістанның сауда топтарынан және басқалардан құралған ықпалды сауда топтары орналасқан. Сонымен қатар, шеберлердің қоныстары құрылды және қала орталықтарында ағаш өңдеушілер, тас қалаушылар, тоқымашылар, кептірушілер, алтын және күміс шеберлері сияқты білікті маман топтары тұрды. Осылайша, ауыл шаруашылығы, теңіз қызметі, сауда және қолөнер өндірісінің көп түрлі әлеуметтік-экономикалық дәстүрі қалыптасты. Жаффна патшалығы Шри-Ланкадағы Котте және Канди сияқты басқа патшалықтарға қарағанда феодалдық жүйеге аз бейімделген. Патшалар айналымға түрлі монеталар шығарды. 1284-1410 жылдар аралығында шығарылған Сету-Бұл монеталары деп аталатын монеталардың бірнеше түрі Шри-Ланканың солтүстік бөлігінде көптеп табылған. Бұл монеталардың алдыңғы жағында шамдардың арасында адам бейнесі, ал артқы жағында Нанди (төрт аяқты мал) символы, жоғарыда ай жартысы бар тамил тіліндегі "Сету" жазуы бейнеленген.
The economy of the kingdom was almost exclusively based on subsistence agriculture until the 15th century. After the 15th century, however, the economy became diversified and commercialized as it became incorporated into the expanding Indian Ocean. Ibn Batuta, during his visit in 1344, observed that the kingdom of Jaffna was a major trading kingdom with extensive overseas contacts, who described that the kingdom had a "considerable forces by the sea", testifying to their strong reputed navy. He witnessed a hundred ships of varying sizes belonging to the Jaffna kingdom on the Malabar Coast. The kingdom's trades were oriented towards maritime South India, with which it developed a commercial interdependence. The non agriculture tradition of the kingdom became strong as a result of large coastal fishing and boating population and growing opportunities for seaborne commerce. Influential commercial groups, drawn mainly from south Indian mercantile groups as well as other, resided in the royal capital, port, and market centers. Artisan settlements were also established and groups of skilled tradesmen—carpenters, stonemasons, wavers, dryers, gold and silver smiths—resided in urban centers. Thus, a pluralistic socio economic tradition of agriculture marine activities, commerce and handicraft production was well established. Jaffna kingdom was less feudalized than other kingdoms in Sri Lanka, such as Kotte and Kandy. The kings also issued many types of coins for circulation. Several types of coins categorized as Sethu Bull coins issued from 1284 to 1410 are found in large quantities in the northern part of Sri Lanka. The obverse of these coins have a human figure flanked by lamps and the reverse has the Nandi (bull) symbol, the legend Setu in Tamil with a crescent moon above.
Сәулет
Шри-Ланка өнері мен сәулетіне Оңтүстік Үндістанның ықпалы уақыт-уақытпен байқалды, алайда монументалды өнер мен сәулеттің өркендеген дәуірі 13 ғасырға қарай төмендеген сияқты. Налур астанасы төрт қақпасы бар төрт кіреберіспен салынды.
There were periodic waves of South Indian influence over Sri Lankan art and architecture, though the prolific age of monumental art and architecture seemed to have declined by the 13th century. Nallur, the capital was built with four entrances with gates.