Кіріспе

Уттама, сондай-ақ Мадхурантака деп те аталады, ол Шола императоры, 970 жылдан 985 жылға дейін қазіргі Тамил Наду, Үндістан жерінде билік жүргізді. Раджендра Чоланың Тирувалангаду тақталарында Мадхурантака Уттаманың билеуі Адитья II кейін орналасқан. Ол II Парантакамен бірге билеген болуы мүмкін және таққа ресми түрде отырудан бұрын қайтыс болған.

Даулы көтерілу

Ұттаманың Чола тағына отыруы туралы мәліметтер даулы және құпиялы. Гандрадития қайтыс болған кезде Ұттама, әрине, өте жас бала болған. Оның жас болуына байланысты, Чола тағына құқығы тоқтатылып, Гандрадитияның інісі Аринджая патша болды. Аринджая өте аз ғана уақыт патшалық құрды – мүмкін, бір жылға жетпеген, ал оның қайтысынан кейін ұлы Парантака II (Сундара Чола) таққа отырды. Мадхурантака таққа талап етуге жетілген кезде Сундара Чоланың екі ұлы болды – Адита Карикалан (Вира Пандияның басын алған) және Арулможи Варман. Парантака Чола II билік еткен кезде оның ұлы Адита II, Ұттаманың таққа көбірек құқығы болғанына қарамастан, Чола тағының серігі және мұрагері болып тағайындалды. Адита Карикалан шамамен 971 жылы түсініксіз жағдайларда өлтірілді. I Раджендра Чоланың Тирувалангаду тақташаларында таққа отыру мәселесі көтерілді және болашақ I Раджараджа Арулможиварман әкесінің інісі Мадхурантака Ұттаманың пайдасына бас тартты. Тирувалангаду тақташаларына сәйкес, Адита Чола II қайтыс болғаннан кейін, халық Арулможиварманды – Адита Чола II-нің бауырларын патша еткісі келді, бірақ ханзада бас тартты.

Адития ІІ-нің өлтірілуіндегі рөлі

Раджараджаның тұсындағы бір жазудан білгеніміздей, кейбір адамдардың мүлігі мемлекетке опасыздық жасағаны үшін тартылып алынды. Сондай-ақ, бұл адамдар Адитья II-ні өлтіруге жасалған қастандыққа қатысқандығы да белгілі болды. Раджараджа Чоланың билік еткен екінші жылында Удайяргудидегі жазуда үкімет бірнеше адамның және олардың туыстарының – атап айтқанда Соман, Равидасан, лақабы Панчаван Брахмадиражан, Парамесваран, лақабы Ирумудичола Брахмадиражан, Малаянур Ревадаса Крамавитан және оның ұлы мен анасының мүлігі сатқындық жасағаны және Пандияның басын алған Карикала Чоланың өлтірілуіне қатысқандары үшін тартылып алынғаны айтылады. Осылардың ішінде Равидасан мен Парамесваран үкімет қызметкерлері болған. Оның билігіне солтүстікте Канчи және Тируваннамалай кірген. Оның көптеген жазулары Ченгалпатту және Солтүстік Аркот аудандарында табылды. Чола әскері Пандиялармен және олардың одақтасы Сингалалармен Елам немесе Шри-Ланкада үнемі шайқасқан сияқты. Уттаманың бірнеше Чола монеталары Пандия елінен және Еламнан табылды, бұл Уттаманың ондағы әрекеттерін дәлелдейді. Бізде оның мыс тақтасындағы жазуы бар, ол қазір Ченнаидегі Мемлекеттік мұражайда сақтаулы. Онда екі балықтың қасында отырған жолбарыстың бейнесі бейнеленген және былай деп жазылған: «Бұл – өз еліндегі барлық патшаларға әділдікті үйреткен патшаның теңдесі жоқ бұйрығы». Бірақ тақташалардың шежірелік бөлігі жоғалып кетті. Дегенмен, бізде қосымшаның соңғы бөлігі бар. Ол әскердің санын ғана емес, сапасын және ұйымдасқандығын да жақсартқанын көрсетеді. Жазулар бойынша, кем дегенде Уттаманың тұсынан бастап, жауынгерлерге бронелі жеңдер берілген. Оның тұсындағы маңызды генерал – Палуветтарайяр Мараван Канданар, ол сондай-ақ Сундара Чоланың қол астында да қызмет еткен. Оның ұлы Кумаран Мараван да Уттамаға қызмет етті.

Жеке өмір

Уттама Сембия Махадеви мен Гандарадитья Чоланың ұлы еді. Сембия Махадеви Малаварайар бастығының қызы болған. Уттаманың бірнеше әйелі болған. Олардың кейбіреулерінің есімдері белгілі: Ораттанана (Ураттаяна) Сораббайяр Трибхувана Махадевияр (бас әйел), Кадуветтигал Нандиппоттарайяр (болжам бойынша, Паллава әйелі) және Сиддхавадаван Суттияр (Викрамасола Миладудайярмен байланысты, қазіргі Солтүстік Аркот ауданындағы Миладу жерін билеген көрнекті феодал патша). Әкесі оны әкесінің інілерінің құрметіне Гандан Мадхурантакан, немесе Уттама деп атаған. Чола империясының басқа патшаларынан өзгеше, ол анасынан нұсқау алған және өте діндар болған. Оның діндарлығы мен қолдауының арқасында анасы Сембия Мадеви ғибадатханаларды қайта жаңарту жұмысын жалғастыра алды. Ол тіпті өзінің жауына да мейірімділік көрсеткен. Көне Үндістанның көптеген патшалары сияқты, Уттама да діни төзімділік танытқан. Өзі Шиваға табынушы болса да, Вишнуға арналған ғибадатханаларға, әсіресе Уллагаладр ғибадатханасына да садақа берген. Ол өз аймақтарына кең автономия берген. Басқа елдерден ең талантты адамдарды шақырған. Качипиду (қазіргі Канчипурам) оның маңызды қалаларының бірі ретінде еске алынады. Ол қазіргі Кумбаконам, Тируналлам (қазіргі Коннерайражапурам), Тирувалларай, Тирупаттурай, Тирунедугалам, Тирувисалур, Тирунарайур, Тируваллангаду, Тирукодика және т.б. ғибадатханаларға ақша, мал, қой-ешкі сыйлағандығы белгілі. Уттаманың анасы кірпіш, саз және ағаштан жасалған құрылыстарды гранитке айналдыру процесін – кальпаниді бастады, және ол анасына осы жұмыста қаржылық көмек көрсеткенін көрсететін жазбалар бар. Ол ғибадатхананы қайта жаңарту алдында ескі жазуларды көшіріп алуға тырысқан. Мысалы, Аватутурайдағы ғибадатханада ән салған Моовар – Шивалық қасиетті адамдар Аппар, Сундарар және Самбандхар туралы ескі жазулар сақталған. Кураламдағы Чолешвара ғибадатханасы Аппар мен Сундарардың әндерімен безендірілген, онда оны Сембия Махадеви салғаны жазылған. Уттаманың (Мадхурантакка Девар) және оның анасының екі мүсіні Кумбаконамның жанындағы Коннерайражапурам (Тируналлам) ғибадатханасының ішкі Пракарасының оңтүстік қабырғасында орналасқан. Мүсіннің астындағы жазу Сембия Махадевиді таниды, ал Үндістанның археологиялық зерттеулер институты оның артында тұрған сақалды адамды Гандарадитья Чола деп түсіндіреді.

Өлім және мұрагерлік

Уттама шамамен 985 жылы қайтыс болды. Оның кем дегенде бір ұлы (Мадхурантака Гандарадития) болғанмен, тақ мұрагерлігі Парантака II-нің әулетіне қайта өтті. Раджараджа Чола I Чола императоры болды. Мадхурантака Раджараджаның сарайында қызметкер болды.