Кіріспе
Біздің заманымыздың 3-ші және 9-шы ғасырлары арасындағы үнді әулеті – Паллава әулеті 275 жылдан 897 жылға дейін өмір сүрді, Деканның маңызды бөлігін, сондай-ақ Тондаимандалам деп белгілі аймақты басқарды. Паллавалар, әсіресе Оңтүстік Үндістан тарихы мен мәдениетін қалыптастыруда шешуші роль атқарды. Бұл әулет бұрынғы феодалдары болған Сатавахана империясының құлауынан кейін күш қуатына енді. Махендраварман I (600–630 жж.) және Нарасимхаварман I (630–668 жж.) билік еткен кезде Паллавалар Оңтүстік Үндістанның маңызды күшіне айналды және шамамен 600 жыл бойы, 9-шы ғасырдың соңына дейін оңтүстік Телугу аймағы мен Тамил аймағының солтүстік бөліктерін бақылады. Өз билігінің кезеңінде олар солтүстіктегі Ватапи Чалүкьяларымен де, оңтүстіктегі Чола және Пандья патшалықтарымен де үздірілмейтін қақтығыстарда болды. Паллавалар 9-шы ғасырда Чола билеушісі Адитья I-ге жеңіліс тапты. Паллавалар индуистік Вайшнава храмдарының архитектурасын қолдауымен танымал, оның ең көрнекті мысалы – Мамаллапурамдағы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген Жағалау храмы. Канчипурам Паллава патшалығының астанасы болды. Бұл әулет керемет мүсіндер мен храмдарды мұра етіп қалдырды және ортағасырлық Оңтүстік Үндістан архитектурасының негізін қалағандығы үшін танылды, кейбір ғалымдар бұл архитектураға ежелгі индуистік трактат – Манасара шабыттандырды деп санайды. Олар Паллава жазуын жасады, одан кейін Гранта қалыптасты. Бұл жазу тілі кейіннен Оңтүстік-Шығыс Азияның басқа да жазу тілдеріне, мысалы, кхмер тіліне әсер етті. Қытай саяхатшысы Сюаньцзан Паллава билігі кезінде Канчипурамға сапар шегіп, олардың адал басқаруын жоғары бағалады.
The Pallava dynasty existed from 275 CE to 897 CE, ruling a significant portion of the Deccan, also known as Tondaimandalam. The Pallavas played a crucial role in shaping in particular southern Indian history and heritage. The dynasty rose to prominence after the downfall of the Satavahana Empire, whom they had formerly served as feudatories. The Pallavas became a major southern Indian power during the reign of Mahendravarman I (600–630 CE) and Narasimhavarman I (630–668 CE), and dominated the southern Telugu region and the northern parts of the Tamil region for about 600 years, until the end of the 9th century. Throughout their reign, they remained in constant conflict with both the Chalukyas of Vatapi to the north, and the Tamil kingdoms of Chola and Pandyas to their south. The Pallavas were finally defeated by the Chola ruler Aditya I in the 9th century CE. The Pallavas are most noted for their patronage of Hindu Vaishnava temple architecture, the finest example being the Shore Temple, a UNESCO World Heritage Site in Mamallapuram. Kancheepuram served as the capital of the Pallava kingdom. The dynasty left behind magnificent sculptures and temples, and are recognized to have established the foundations of medieval southern Indian architecture, which some scholars believe the ancient Hindu treatise Manasara inspired. They developed the Pallava script, from which Grantha ultimately took form. This script eventually gave rise to several other Southeast Asian scripts such Khmer. The Chinese traveller Xuanzang visited Kanchipuram during Pallava rule and extolled their benign rule.
Этимология
Паллава сөзі санскрит тілінде "өрімдегі өсімдік" немесе "бұтақ" деген мағынаны білдіреді. Паллава - тамил тілінде жебе немесе шыршық деген мағынаны білдіреді.
Шығу тегі
Паллавалардың тегі туралы ғалымдар пікір таластырып келеді. Қолжетімді тарихи материалдардың ішінде IV ғасырдың бірінші тоқсанында Шиваскандаварманнан алынған үш мыс тақта бар, олардың бәрі Канчипурамнан шығарылған, бірақ Андхра-Прадештің әртүрлі аймақтарынан табылған. Барлық ерте құжаттар пракрит тілінде жазылған, ал ғалымдар палеография және тіл жағынан Сатаваханалар мен Мауриялармен ұқсастықтарды анықтаған. Олардың алғашқы монеталары Сатаваханалардың монеталарына ұқсас делінеді. Қолда бар тарихи деректерге сүйене отырып, Паллавалардың тегіне қатысты екі негізгі теория пайда болды. Бірінші теория бойынша, Паллавалар бастапқыда Андрадеса аймағында (қазіргі Андхра-Прадеш штатындағы Пенна өзенінің солтүстігінде) билік еткен Сатаваханаларға бағынышты болған. Бұл теорияға сәйкес, Паллавалар кейіннен оңтүстікке қарай ықпалын кеңейтіп, ақырында Канчиде (қазіргі Канчипурам) билігін орнатқан. Екінші теория Паллавалардың Канчиден шыққандығын, олар сол жерде танымал болғандарын айтады. Одан олар солтүстікке қарай Кришна өзеніне дейін билігін кеңейткен. Тағы бір теория Паллавалардың Чола ханзадасы Иландирайянның ұрпақтары екенін және олардың тамырлары Канчи маңындағы Тондаимандаламнан басталатынын көрсетеді. Бұл теориялар Паллавалардың ерте тарихы және аумақтық кеңеюіне қатысты әртүрлі көзқарастарды ұсынады, бірақ Паллава әулетінің нақты тегі тарихшылар арасындағы пікірталас тақырыбы болып қалуда. Андхралық тегі туралы теорияны қолдайтындардың қатарында С. Кришнасвами Айянгар және К. А. Нилаканта Састри бар. Олар Паллавалардың бастапқыда империяның оңтүстік-шығыс бөлігіндегі Сатаваханалардың феодалдары болғанын, ал Сатавахана билігі әлсіреген кезде тәуелсіздік алғанын сендіреді. Олар "тамил еліне жат" деп есептеледі, Чера, Пандия және Чоланың ежелгі әулеттерімен байланысы жоқ. Симхаварманның құжатында патшалық атақтары болмағандықтан, олар оның сол кезде Андрадесада билік еткен Андхра Икшвакулардың қарастырылған өкілі болуы мүмкін деп санайды. Келесі жарты ғасырда Паллавалар тәуелсіздік алып, Канчиге дейін кеңейді. С. Кришнасвами Айенгар Паллавалардың Тондаимандаламның тумасы болғанын және "Паллава" атауы "Тондайяр" сөзімен сәйкес келеді деп болжайды. Сыркар Паллавалардың әулеттік аңыздары Махабхаратаның батыры Ашваттамадан және оның Нага ханшайымымен одақтасуы туралы айтады. Птолемейдің мәліметінше, Аруванаду аймағын (Пенна және Поннайар өзендері арасында) шамамен 140 жылы Басаронага патша басқарған. Бұл Нага әулетіне үйлену арқылы Паллавалар Канчи маңындағы аймақты бақылауға алған. Сыркар Паллавалардың кейінірек Сатаваханалардың провинциялық билеушілері болуы мүмкін екенін, олардың тегінде солтүстік элементтері бар екенін мойындайды, ал Сатианатайер оларды Тондаимандаламның (Аруванадудың негізгі аймағы) тумасы ретінде қарастырады. Оның пікірінше, олар Мауриан Ашоканың билігі кезінде солтүстік үнді дәстүрлерін қабылдаған болуы мүмкін. Ол "Паллава" атауын Пулиндаспен байланыстырады, олардың мұрасы аймақтағы "Пулинад" және "Пулиуркотт" сияқты атауларда сақталған. Сэр Х. А. Стюарт Паллавалардың Курумбалар екенін, ал Курубалар олардың қазіргі заманғы ұрпақтары екенін айтады. Бұл пікірді маратхи тарихшысы Р. С. Дхере қолдайды, ол Паллавалардың бастапқыда Куруба тегіне жататын мал өсірушілер болғанын мәлімдейді. Паллавалардың аумағы қазіргі Тамил Наду мен оңтүстік Андхра-Прадештің жағалауындағы Коромадель жағалауымен шектесетін. Мұнда табылған монеталардың ішінде біздің заманымыздың II-VII ғасырларына жататын алтын және күміс монеталардың тобында Паллавалардың эмблемасы – мүйізді арыстан, сондай-ақ каннада немесе санскрит жазуы бар, бұл Паллавалардың пракрит, санскрит және тамилмен қатар каннада тілін де қолданғанын көрсетеді. С. В. Вайдия Паллавалардың ғасырлар бойы Махараштри пракрит тілінде сөйлеген және сондықтан оны дравид тілдерінің арасында сақтап қалған Махараштри арийлері болғанын айтады. Оларды тіпті "маратхалар" деп те атауға болады, өйткені олардың есімі әлі де "Палаве" деген маратха әулеттік атында сақталған (бұл Паллаваның пракрит түрі). Сонымен қатар, Палаве маратха әулетінің готрасы – Бхарадважа, Паллавалар өз жазбаларында оларға жатқызғандай. Бұл теорияларға Сатианатайердің тағы бір гипотезасы қосылады, ол "Паллава" сөзінің Пахлавадан (парфтар үшін санскрит термині) туынды екенін айтады. Оның пікірінше, теорияны ішінара қолдайтын дәлелді кейбір мүсіндерде бейнеленген пілдің бас терісіне ұқсас тәж табуға болады, ол Димитрий I тәжіне ұқсайды.
Чоламен бірге
Паллавалар Велурпалайям тақташаларында жазылғандай, Паллава әулетінің бесінші патшасы Кумаравишну І билік еткен шақта Чолалардан Каччиді жаулап алды. Одан кейін Каччи Паллавалардың астанасы ретінде жазуларда көрсетілген. Чолалар Паллавалар әулетінің оныншы патшасы Вишнугопа билік құрған 4-ші ғасырдың ортасында Паллаваларды Каччиден ығыстырып шығарды. Паллавалар 6-шы ғасырдың ортасында Калабхралардан Каччиді қайта басып алды, бұл Паллава әулетінің он төртінші патшасы Симавишну билік еткен кезде болған болуы мүмкін, ал Касакуди тақташалары оны "жер бетіндегі арыстан" деп сипаттайды. Содан кейін Паллавалар Каччиді 9-шы ғасырға дейін, соңғы патшалары Виджая Нрипатунгаварман билік құрғанға дейін өздерінде сақтап тұрды.
Қадамбамен бірге
Паллавалар түрлі кезеңдерде ірі мемлекеттермен соғысқан. Ерте Паллавалар мен Кадамбалар арасында саяси басымдық үшін күрес болды. Сансыз Кадамба жазулары Паллава-Кадамба қарым-қатынастарын толық көрсетеді.
Калабхраспен бірге
Вишнугопаварман II билік құрған шамамен 500–525 жылдар аралығында, Калабхраның Тамил елін басып алуы Паллава мемлекетін саяси құлпытасқа ұшыратты. VI ғасырдың соңына қарай Паллава Симавишну Калабхраға қарсы күшті соққы берді. Пандиялар да оның ізінен ерді. Осыдан кейін Тамил елі екіге бөлінді: солтүстігінде Канчипурам астанасы бар Паллавалар, ал оңтүстігінде Мадурай астанасы бар Пандиялар биледі.
Бүрділер
Паллавалар арасында сипаттамалық құрметті атаулар, яғни бирудаларды қолдану патшалық дәстүр ретінде кең таралған. I Махендраварманның бирудалары санскрит, тамил және телугу тілдерінде кездеседі. Телугу бирудалары Махендраварманның Андхра аймағымен байланысы, оның тамил аймағында үңгір ғибадатханаларын салған кезінде де сақталғанын көрсетеді. "Малла" қосымшасын Паллава билеушілері пайдаланған. I Махендраварман "Шатрумалла" бирудасын қолданды, ол "жауларын жеңген батыр" деген мағынаны білдіреді, ал оның немересі I Парамесвара "жалғыз батыр немесе күрескер" деп аталған "Экамалла" атанды. Паллава патшалары, әсіресе биік дәрежелілері, "Махамалла" ("үлкен күрескер") атағымен белгілі болды.
Жазу жүйесі
Паллава әулеті тұсында, брахми жазуының бір түрі саналатын Паллава жазуынан тараған Гранта жазуының ерекше түрі қолданылды. Шамамен VI ғасырда ол шығысқа таралып, Оңтүстік-Шығыс Азия жазуларының пайда болуына зор ықпал етті.
Дін
Паллавалар индуизмді ұстанды және құдайлар мен брахмандарға жерлер сыйлады. Басылымдағы әдет-ғұрыптарға сәйкес, кейбір билеушілер Ашвамедха және басқа да Ведалық құрбандықтар өткізді. Дзен буддизмінің жартылай аңызға айналған негізін қалаушысы Бодхидхарма Үндістан дәстүрінде Паллава патшасының үшінші ұлы ретінде есептеледі.
Паллава сәулет өнері
Паллавалар тас архитектурасынан тас ғибадатханаларға өтуде маңызды рөл атқарды. Паллава құрылыстарының ең ерте мысалдары 610-690 жылдар аралығындағы тасқа қашалған ғибадатханалар, ал 690-900 жылдар аралығындағы құрылыс ғибадатханалар болып табылады. Көптеген тас үңгір ғибадатханаларында Паллава патшасы I Махендраварман мен оның ізбасарларының жазулары кездеседі. Паллава архитектурасының жетістіктерінің қатарында Мамаллапурамдағы тасқа қашалған ғибадатханалар бар. Махабалипурамда қашалған бағаналы залдар мен Ратхалар деп аталатын монолиттік киіз үйлер сақталған. Ерте ғибадатханалар көбінесе Шиваға арналған. Қаңғыпұрдағы Кайласанатха ғибадатханасы және II Нарасимхаварман салған Жағалау ғибадатханасы, сондай-ақ Махендравадидегі Махендраварман қашап жасаған ғибадатхана Паллава стиліндегі ғибадатханалардың көрнекті үлгілері болып табылады. Шри-Ланканың Канди қаласындағы Наланда Гедиге ғибадатханасы да сондай. Теневарайдағы танымал Тондесварам ғибадатханасы мен Тринкомалидегі ежелгі Конесварам ғибадатханасы 7 ғасырда Паллавалардың қолдауымен құрылып, дамытылған.
Мамаллапурам Прашастидің шежіресі
Мамаллапурам Прашастиде айтылған Паллавалардың шежіресі былай: Чола князі Иландирайян дәстүрлі түрде Паллава әулетінің негізін қалаушы деп есептеледі. Иландирайян Сангам дәуірі әдебиетінде, мысалы, Патупаттуда еске алынады. Сангам эпосы Манимекалайда ол Чола патшасы Килли мен Манипаллавам патшасы Валаиванның қызы, Нага ханшайымы Пиливалайдың ұлы ретінде бейнеленеді. Бала өскенде ханшайым оны Чола патшалығына жібергісі келді. Сондықтан ол ханзаданы Манипаллавам аралына кеме тоқтаған кезде жүн жамылғыларымен сауда жасаған Камбала Четти деген саудагерге тапсырды. Чола патшалығына жол жүргенде, кеме нашар ауа райынан зардап шегіп, апатқа ұшырады және бала жоғалып кетті. Кейін ол жағаға шығып, аяғына Тондайдың бұтағы (лиана) оралған күйде табылды. Сондықтан оны "Тондайман Илам Тирайян" деп атады, яғни "теңіздің немесе толқындардың жас ұлы". Ол өскенде Чола патшалығының солтүстік бөлігі оған сеніп тапсырылды және ол басқарған аймақ оның құрметіне Тондаимандалам деп аталды. Ол өзі де ақын болған, оның төрт өлеңі бүгінге дейін сақталған. Ол Тондаимандаламнан билік жүргізді және "Тондаман" деп танылды.
Басқа қатынастар
Паллава патшалық әулеттері Рудраварман I билеген Малай түбегіндегі Кедахтың ежелгі патшалығында, Бхадраварман I билеген Чампада және Камбоджадағы Фунан патшалығында ықпалды болды. Кейбір тарихшылар қазіргі паллалар кастасы 6-9 ғасырларда Андхра және Тамил елдерін басқарған паллавалардың ұрпақтары екенін айтады. Тамил ғалымы М. Шриниваса Айенгар паллалардың Паллава әскерлерінде жиі қызмет ететін қауымдардың бірі болғанын мәлімдеді. Паллава билеушілерінің атындағы "варман" жұрнағының Индонезияның индуизм/буддизм дәуіріндегі индуист патшаларының аттарымен, мысалы Кутай Мартадипура патшалығының Мулаварман патшасы, Таруманагара патшалығының Пурнаварман патшасы, Малаяпура патшалығының Адитьяварман патшасы және т.б. ұқсастығы тарихшылардың зейінін аударды. Бұл жайтты тарихшылар өз зерттеулерінде атап көрсеткен. Индонезияның индуист патшалықтарының Паллава әулетімен және сол кездегі Үндістанның басқа да индуист және буддист патшалықтарымен тығыз байланыстары мен қарым-қатынастары болуы мүмкін.