1962 жылғы Оңтүстік Родезия сайлауы және тәуелсіздікке қадам
1962 Southern Rhodesian general election
1962 ж. Оңтүстік Родезияда сайлау өтті. Сайлау нәтижесінде Родезия фронты билікке келді, тәуелсіздік жариялауға бастап кетті. Федерация тағдыры шешілді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1962 жылы 14 желтоқсанда Оңтүстік Родезияда жалпы сайлау өтті. Сайлаушылар Заң шығарушы жиналысқа 65 депутатты сайлады. Бұл сайлау Родезия фронтының, бастапқыда Уинстон Филд басшылығымен, билікке келуімен ерекшеленді, ол колонияны бір жақты тәуелсіздік жариялау жолына түсірді.
General elections were held in Southern Rhodesia on 14 December 1962. Voters elected 65 members of the Legislative Assembly. The election was notable for bringing to power the Rhodesian Front, initially under Winston Field, which set the colony on the course for its eventual Unilateral Declaration of Independence.
Өмірбаян
Бұл сайлау 1961 жылғы конституция бойынша өткізілген алғашқы сайлау болды, ол жаңа сайлау жүйесін енгізді. Сайлаудың басты мәселесі Родезия мен Ньясаленд федерациясының болашағы болды, онда Оңтүстік Родезия Сэр Рой Уэленски басшылығымен Солтүстік Родезия мен Ньясалендпен біріккен мемлекет құрды. Сер Эдгар Уайтхедтің Біріккен федералдық партиясы үкіметі федерацияны қандай да бір нысанда сақтап қалуды, сондай-ақ көпұлттылыққа қадам жасауды қолдады. Федерацияға қарсылар Доминион партиясын құрды, бірақ сайлауға дейін партия ішінде бөлініс туды. Иан Смит 1962 жылдың басында Родезия реформа партиясын құрды, ол одан да умеренный топ болды. Доминион партиясының жетекшісі Уильям Харпер 1962 жылдың ақпанында қызметтен кетіп, бұл біріккен оппозиция құруға түрткі болатынын мәлімдеді. Наурыздың ортасына қарай Доминион партиясы мен Родезия реформа партиясы Доминион партиясынан Уинстон Филдтің басшылығымен жаңа Родезия фронтының кең жоспарын жасады. Филд 1962 жылдың қыркүйегінде өткен бірінші РФ съезінде бірлікке шақыру қажеттігін мәлімдеді.
The election was the first held under the 1961 constitution which brought in a new electoral system. The chief issue in the elections was the future of the Federation of Rhodesia and Nyasaland, under which Southern Rhodesia formed a united country with Northern Rhodesia and Nyasaland, under the leadership of Sir Roy Welensky. The United Federal Party government of Sir Edgar Whitehead favoured continuation of the Federation in some form, together with moves towards multiracialism. Opponents of the Federation had formed the Dominion Party but coming up to the election, the party had suffered division. The Rhodesia Reform Party had been formed by Ian Smith early in 1962 as a more moderate group. Dominion Party leader William Harper resigned in February 1962, stating that he intended this to be the catalyst towards the creation of a united opposition. By mid March, the Dominion Party and the Rhodesia Reform Party had put together a broad plan for the new Rhodesian Front with Winston Field, from the Dominion Party, as its leader. Field had to call for unity at the first RF congress in September 1962.
Сайлау жүйесі
Сайлаушылар «А» және «Б» тізімдеріне бөлінді. «А» тізімі белгілі бір табыс және мүлік талаптарына сай келетін адамдардан тұрады, бірақ егер адамның білімі жоғары болса, бұл талаптар төмендетілетін. Іс жүзінде, «А» тізіміндегілердің 95,2%-ы еуропалық текті болды. «Б» тізімі, табыс және мүлік талаптары төменірек болған адамдардан құралды, ал білімі жоғары болғандар үшін бұл талаптар одан да төмендетілді. «Б» тізіміндегілердің 91,3%-ы африкалық текті болды, дегенмен кейбір еуропалықтар да осы тізімге жататын. Бұл көрсеткіштер, қара африкалық ұлтшыл көшбасшылардың сайлауды бойкоттау мақсатымен жақтастарын тіркеуден бас тартуға шақыру арқасында сәтті өткен науқанының нәтижесінде көтерілді. Көптеген қара африкалықтар екі тізімнің біріне де жата алмады. Парламентке өкілдерді сайлайтын екі түрлі орын болды: 50 сайлау округі, әрқайсысы бір өкіл сайлап, сондай-ақ, әрқайсысы бір өкіл сайлайтын 15 аудан. Сайлау округтерінде «А» және «Б» тізіміндегі сайлаушылардың барлығы дауыс бере алатын, олардың дауыстары тең құнға ие болды. «А» тізімі «Б» тізімінен әлдеқайда үлкен болғандықтан, бұл округтерге көбінесе еуропалық текті родезиялықтар сайланды. Теориялық тұрғыдан алғанда, егер «Б» тізімінен берілген дауыстардың саны жалпы дауыс санының төрттен бірінен асса, олардың құны төрттен бірге дейін төмендетілуі керек еді, бірақ іс жүзінде мұндай жағдай тіркелу көрсеткіштерінің және сайлауға қатысу деңгейінің төмендігіне байланысты ешқашан орын алмады. Екі тізім де аудандық орындар үшін дауыс берді. Алайда, «А» тізімінен берілген дауыстардың жалпы саны «Б» тізімінен берілген дауыстардың төрттен біріне дейін азайтылды. Бұл аудандық орындарға көбінесе африкалықтар сайланды дегенді білдірді.
The electorate was divided into the 'A roll' and the 'B roll'. The 'A roll' and consisted of people meeting certain income and property qualifications, which were lowered if the person had more extensive education. This in practice meant that 95.2% of those on the A roll were of European descent. The 'B roll' which consisted of those meeting a lesser income cap or a lesser property cap, both lowered for those with a longer education. 91.3% of those on the B roll were of African descent, although some Europeans only qualified for this roll. The figures were exaggerated by a largely successful campaign on behalf of black African nationalist leaders to persuade their supporters not to register to boycott the election. Most black Africans did not qualify for either roll anyway. There were two different types of place returning members to the House of Assembly. The colony was divided into 50 constituencies each returning a single member, and in addition, there were 15 districts which also returned one member each. For the constituencies, voters from the 'A roll' and the 'B roll' could both vote, with their votes of equal value. Due to the fact that the 'A roll' was substantially larger than the 'B roll', these constituencies were almost entirely elected by Rhodesians of European descent. Theoretically, if the 'B roll' votes was more than a quarter of the total, they would be reduced in value to a quarter, but in practice this never happened due to the low enrollment and low turnout. Both rolls also voted for the district seats. However, the total votes from the 'A roll' were reduced to equal a quarter of those of the 'B roll' voters. This meant that the district seats were largely elected by Africans.
Науқан
Барлығы бұл науқанның маңызды сайлауға алып келетінін түсінді. Саяси жиындарда көптеп қарсылық болды. РФ алаңдаған сайлаушыларды Солтүстік Родезиямен байланысты сақтауды қолдайтынын және құқық тәртібі мен қауіпсіздікті күшейту үшін үгіт жүргізіп жатқанын жеткізді. UFP және РФ тәуелсіздікке ұмтылуды қолдады, бірақ РФ оған көбірек мүдделі болды және тәуелсіздіктің Ұлттар Достастығында немесе одан тыс болуы мүмкін екенін айтты. Басты айырмашылық нәсілдік қатынастар мәселесінде болды. UFP жетекшісі сэр Эдгар Уайтхед қайта сайланса, Оңтүстік Родезияның алғашқы африкалық министрін тағайындайтынына уәде берді. РФ UFP-нің әрекеттерінің ойсыз екенін және Родезия қоғамын қауіпке тікелейтінін мәлімдеді. Олар 1961 жылғы конституцияны еуропалықтар демократиялық үкімет туралы жеткілікті білім мен тәжірибе алмас бұрын африкалықтардың үстемдігіне есік ашады деп санайтын, ал Кенияны, онда еуропалықтар елден қуылған, мысал ретінде келтірді. UFP РФ-ны кертартпалыққа бой алған, өткенге көз тіккен күштер деп есептеді, ал UFP плакатында РФ жақтасы ретінде көрсетілген ақ адамның басы әдепкі бойынша құмға көмілген бейнеленген.
There was a robust campaign, which all understood as leading to a watershed election. Political meetings saw a great deal of heckling. The RF was keen to reassure nervous voters that it supported some continued links with Northern Rhodesia, and campaigned for tougher enforcement of law and order and security. Both the UFP and the RF supported moves to independence but the RF was more keen, and stated that independence could be either within or without the Commonwealth. The principal division was on race relations. The UFP leader Sir Edgar Whitehead pledged to appoint Southern Rhodesia's first African Minister should he be re elected. The RF insisted that the UFP's moves were reckless and endangered Rhodesian society. They saw the 1961 constitution as opening the door to African dominance of Europeans "before the former has acquired adequate knowledge and experience of democratic government" and pointed to Kenya, where Europeans had been forced out of the country, as an example of what might happen. The UFP regarded the RF as reactionaries and throwbacks, and a UFP poster depicted a white man identified as an RF supporter with his head literally in the sand.
Нәтижелер
Жалпы алғанда, UFP жеңіске жетеді деп күтілді. "Examiner" журналында былай делінген еді: "Ешкімнің де УФП жеңіске жететініне күмәндануына болмайды; Оңтүстік Родезияда биліктегі партия әрқашан жеңіске жетеді". Алайда, баршаның үлкен таңғалуына (олардың өзінің де) РФ көптеген сайлау округдерінде басымдыққа ие болып, Ассамблея палатасында жалпы көпшілікті құрады. UFP 15 округтің 14-ін жеңіп алды, ал біреуі (Хайфилд) доктор Арно Паллиге тәуелсіз кандидат ретінде бұйырды. Осылайша, UFP фракциясының 29 мүшесінің ішінде 14 африкалық болды, бірақ партия Родезия саясатындағы ықпалды күш ретінде тез арада тоқтатылды; 1965 жылдан бастап 1979 жылы азшылық үкіметінің аяқталуына дейін негізінен еуропалық сайлау округтерінен оппозициялық депутаттар сайланбады, осылайша Родезияда басым партиялық жүйе қалыптасты.
A win by the UFP was generally expected. The Examiner magazine said "Let no one doubt that the U. F. P. will win hands down; the Establishment always does in Southern Rhodesia." However, much to everyone's surprise (including their own), the RF found itself with a large majority of the Constituencies and an overall majority in the House of Assembly. The UFP took 14 out of 15 of the Districts, with one (Highfield) going to Dr Ahrn Palley as an Independent candidate. The UFP thus numbered 14 Africans out of a caucus of 29, but the party soon ceased to be a force in Rhodesian politics; from 1965 then until the end of minority rule in 1979 no opposition members were elected from the primarily European constituencies, Rhodesia thus would have a dominant party system. PartyConstituencyDistrictTotalseats+/–A rollB rollTotalA rollA roll devaluedB rollTotalVotes%Votes%Votes%SeatsVotes%Votes%Votes%Votes%Seats Rhodesian Front37,92056.3536215.1138,28254.943535,07054.0335457.1930611.8766020.65035+22 United Federal Party28,51742.381,94681.2230,46343.721528,05543.2324739.901,87072.562,11766.241429+12 Central Africa Party750.11291.211040.1501,7642.72101.6235913.9336911.5500New Independents7761.15592.468351.200150.0281.29421.63501.5611+1Total67,288100.002,396100.0069,684100.005064,904100.00619100.002,577100.003,196100.001565+35Valid votes 69,68497.70 67,48196.13Invalid votes1,6442.302,7143.87Total votes71,328100.0070,195100.00Registered voters/turnout90,785 10,632 101,41770.33 90,785 10,632 101,41769.21Source: Willson
Партия|Округ|Аудан|Барлық орындар|+/–|A тізімі|B тізімі|Барлығы|A тізімі|A тізімі құны төмендетілді|B тізімі|Барлығы|Дауыс|% Дауыс|% Дауыс|% Дауыс|Орындар|% Дауыс|% Дауыс|% Дауыс|Дауыс|% Орындар
Родезия фронты|37,920|56.35|36|21|5.11|38,282|54.94|35|35,070|54.03|35|45|7.19|30|6|11.87|66|0|20.65|0|35|+22
Біріккен Федералдық партия|28,517|42.38|1,946|81.22|30,463|43.72|15|28,055|43.23|24|7|39.90|1,870|72.56|2,117|66.24|14|29|+12
Орталық Африка партиясы|750|0.11|29|1.21|10|40.15|0|1,764|2.72|10|1.62|3|5|9|13.93|36|9|11.55|0|0
Жаңа тәуелсіздер|776|1.15|59|2.46|8|35|1.20|0|15|0.02|8|1.29|4|2|1.63|5|0|1.56|1|1+1
Барлығы|67,288|100.00|2,396|100.00|69,684|100.00|50|64,904|100.00|61|9|100.00|2,577|100.00|3,196|100.00|156|5+35
Жарамды дауыстар|69,684|97.70|67,481|96.13
Жарамсыз дауыстар|1,644|2.30|2,714|3.87
Барлық дауыстар|71,328|100.00|70,195|100.00
Тіркелген сайлаушылар/қатысу|90,785|10,632|101,417|70.33|90,785|10,632|101,417|69.21
Источник: Willson
A win by the UFP was generally expected. The Examiner magazine said "Let no one doubt that the U. F. P. will win hands down; the Establishment always does in Southern Rhodesia." However, much to everyone's surprise (including their own), the RF found itself with a large majority of the Constituencies and an overall majority in the House of Assembly. The UFP took 14 out of 15 of the Districts, with one (Highfield) going to Dr Ahrn Palley as an Independent candidate. The UFP thus numbered 14 Africans out of a caucus of 29, but the party soon ceased to be a force in Rhodesian politics; from 1965 then until the end of minority rule in 1979 no opposition members were elected from the primarily European constituencies, Rhodesia thus would have a dominant party system. PartyConstituencyDistrictTotalseats+/–A rollB rollTotalA rollA roll devaluedB rollTotalVotes%Votes%Votes%SeatsVotes%Votes%Votes%Votes%Seats Rhodesian Front37,92056.3536215.1138,28254.943535,07054.0335457.1930611.8766020.65035+22 United Federal Party28,51742.381,94681.2230,46343.721528,05543.2324739.901,87072.562,11766.241429+12 Central Africa Party750.11291.211040.1501,7642.72101.6235913.9336911.5500New Independents7761.15592.468351.200150.0281.29421.63501.5611+1Total67,288100.002,396100.0069,684100.005064,904100.00619100.002,577100.003,196100.001565+35Valid votes 69,68497.70 67,48196.13Invalid votes1,6442.302,7143.87Total votes71,328100.0070,195100.00Registered voters/turnout90,785 10,632 101,41770.33 90,785 10,632 101,41769.21Source: Willson
1963 жылы 13 наурызда Гарри Робертс қайтыс болды, бұл 1963 жылы 23 мамырда Матобо округінде қосалқы сайлау өткізуге әкелді. Сайлау округіШайлаушылар саны және қатысу көрсеткішіҮміткерПартияА тізіміB тізіміБарлық дауысДауыс саныДауыс %MATOBOSherwood Александр УилмотRF825282759,8Эдвард Уильям КирбиUFP36219455640,2
Harry Roberts died on 13 March 1963, which led to a byelection in Matobo on 23 May 1963. ConstituencyElectorate and turnoutCandidatePartyA RollB RollTotalVotesVotesVotes%MATOBOSherwood Alexander WilmotRF825282759.8Edward William KirbyUFP36219455640.2
Арунд
Блэр Юинг 1964 жылғы 4 тамызда іскерлік себептермен парламенттен кетті, соның салдарынан 1964 жылғы 1 қазанда Арундел сайлау округінде қосымша сайлау өтті. Родезия және Ньясаленд Федерациясының бұрынғы премьер-министрі сэр Рой Уэленски орынды қайта иелену үшін саясатқа оралды; осыған байланысты Родезия фронты партияның жетекші мүшесі, жаңадан премьер-министрдің орынбасары болып тағайындалған Клиффорд Дюпонтқа оған қарсы шығу үшін Хартердегі мандатын тастау керектігін шешті. Сэр Рой жеңіліске ұшырады, ол 633 дауыс алды, ал Дюпонтқа 1079 дауыс берілді.
Blair Ewing resigned from Parliament on 4 August 1964 for business reasons, leading to a byelection in the Arundel constituency on 1 October 1964. Sir Roy Welensky, former Prime Minister of the Federation of Rhodesia and Nyasaland, returned to politics in an attempt to regain the seat; prompted by this, the Rhodesian Front decided that a leading party member newly appointed as Deputy Prime Minister, Clifford Dupont, should give up his seat at Charter to oppose him. Sir Roy was unsuccessful, polling only 633 votes to 1,079 for Dupont.
Авондейл
1964 жылғы 28 шілдеде А. Р. В. Стамблздің Оңтүстік Родезия Парламентінің спикері қызметіне тағайындалуы 1964 жылғы 1 тамызда оның отставкаға кетуіне алып келді. Оның Авондейл сайлау округіндегі қосалқы сайлау Арунделде өткен сайлау күні өткізілді. Родезия фронтының өкілі Джек Уильям Пити Сидни Сойерге қарағанда 1042 дауысқа 416 дауыспен жеңіске жетті.
The appointment of A. R. W. Stumbles as Speaker of the Southern Rhodesian Parliament on 28 July 1964 led to his resignation on 1 August 1964. A byelection in his Avondale constituency was held on the same day as that at Arundel. Jack William Pithey, for the Rhodesian Front, won with 1,042 votes to 416 for Sidney Sawyer.
Жарғы
Клиффорд Дюпонт 1964 жылдың 15 қыркүйегінде Арундел округінен сайлауға түсу үшін отставкаға кеткеннен кейін, Роджер Танкред Роберт Хокинс 1964 жылдың 6 қарашасында қарсы кандидат болмағандықтан сол округтің бұрынғы өкілі ретінде сайланды.
Following Clifford Dupont's resignation on 15 September 1964 to contest Arundel, Roger Tancred Robert Hawkins was elected unopposed on 6 November 1964, to follow him in his previous constituency.
Матабелеленд Оңтүстік
1964 жылы 8 қыркүйекте Жюлиус Масола қайтыс болды, нәтижесінде 1964 жылы 26 қарашада Матабелеленд Оңтүстік округінде қосалқы сайлау өтті. Сайлау қорытындысы:
Julius Masola died on 8 September 1964, leading to a byelection in the district of Matabeleland South on 26 November 1964. The result was:
ОкругСайлаушылар саны және қатысуыҮміткерПартияА тізіміB тізіміБарлық дауысБұзылған дауыс%МАТАБЕЛЕЛЕНД ОҢТҮСТІКA 3,834 (10.3%)B 871 (16.9%)Ефрем Джихо МхлангаRP317297110054.9Даниел Хилсон ДубеТәуелсіз766768245.1