Кіріспе

Модулер операциясы (кейде қате түрде "модуляр" деп аталады) – Оңтүстік Африка шекара соғысы кезінде Оңтүстік Африка қорғаныс күштерінің (ОАҚК) жүргізген әскери операциясы. Бұл Куито Куанавале шайқасының бір бөлігі болды. Анголаның мақсаты – Мавингадағы ЮНИТА-ға (Анголаның толық тәуелсіздігі үшін ұлттық одақ) шабуыл жасау үшін оңтүстік-шығысқа қарай жылжу болды. ОАҚК-нің мақсаты – осы жылжуды тоқтату арқылы ЮНИТА-ны қорғау еді. Жылжу ауыр анголалық шығындармен тоқтатылды. Оңтүстік Африка күштері мен олардың ЮНИТА одақтастары анголалық күштерге қарсы шабуылға көшті, олар Куито өзенінің шығысындағы қорғаныс шебіне қайта шегінді, оларды біржола жою мақсатымен.

Өмірбаян

1987 жылдың қаңтарында анголалықтар Куито Куанавеле аймағындағы әуе қорғанысын күшейте бастады, ал сәуір айына қарай қалада танкілер, бронетранспортерлер, жүк көліктері және көптеген тікұшақтар мен соғыс және шабуылдық ұшақтарды жинастыруды бастады, бұл UNITA-ға қарсы жаңа шабуылға дайындық екенін көрсетті. Мамыр айында UNITA осы жағдайды Оңтүстік Африкамен талқылады, ал маусым айында Оңтүстік Африканың әскери барлау топтары UNITA командаларымен бірлесіп, анголалық күштердің жиналуын бақылауға кірісті. 1987 жылдың 2 маусымында Кеңес Одағының қолдауымен Анголаны азат ету үшін халықтық қарулы күштерінің (FAPLA) (47-ші, 59-шы, 16-шы және 21-ші бригадалары) Анголаның Куито Куанавале қаласынан UNITA-ның Мавинга бекінісін басып алу үшін аттанды, ол UNITA-ның Жамба астанасына қақпа еді. 15 маусымға дейін 32-ші батальон мен Valkiri MRL бөлімшелерін "Көпір қағазы" операциясына ұқсас жасырын операцияға жөнелту және 32-ші батальон мен 61-ші механикаландырылған батальонның қалған бөлімшелерін анголалық бригадаларға шабуылға дайындық күйінде ұстау жоспары жасалды. 22 маусымда Модулер операциясы басталды, оған 32-ші батальонның полковнигі Джок Харрис басшылық етті, бірақ күштер тікелей шайқасқа қатыспады. Шілде айының ортасында 32-ші батальонның тағы бір бөлімшесі Мавингаға бұйрық берілді, ал тамыздың басына қарай оның барлық күштері толыққанды орналасты.

ҚХА қорғаныс операцияларын бастады

Оңтүстік Африкалықтар 13 тамызда Модулер операциясын бастады, Сиерра батареясы 120 мм минометтермен 47 және 59 бригадаларға оқ атып, олардың алға жылжуын тоқтатты. 16 тамызда Оңтүстік Африка күштеріне Ломба өзеніндегі операциялар үшін G5 батареясын және Ратель 90 танкіге қарсы эскадрильясын босатуға рұқсат берілді. 20 тамызда таңертең Оңтүстік Африканың Валкири МРЛ-і Катато Вудс аймағында FAPLA күштеріне оқ атып, Анголалықтарды Оңтүстік Африканың UNITA-ға көмектесіп жатқаны туралы алғаш рет хабардар етті. Осы зымыран атыстары FAPLA бригадаларына қарсы бес күн бойы жалғасты. Осы кезеңде Ратель 90 танкіге қарсы эскадрилья Мавингаға қарай солтүстікке қарай алға жылды. 26 және 28 тамыз аралығында SAAF C 130-ы сегіз G5 батареясы мен олардың қолдау жабдықтарын Ломба өзенінің аймағына орналастыру үшін ұшты. 24-28 тамыз аралығында 4-ші барлау полкінің арнайы күштер тобы "Кулидж" операциясы деп аталатын миссияға жіберілді. Оңтүстік Африка күштерінің қазіргі атауы 20-бригада болған кезде, полковник Деон Феррейра 5 қыркүйекте күштерді Альфа, Браво және Чарли ұрыс топтарына бөлді, ал 20-артиллерия полкінің бөлімдері қажет болған жағдайда олардың арасында бөлінді. 7 қыркүйекке қарай 61-механикаландырылған батальон Мавингадан оңтүстік-батысқа қарай 25 км-ге жеткен. UNITA тыңшылары FAPLA 21-бригадасының 9 қыркүйекте Кунзумбиядан 12 км шығыста Ломба/Гомба өзенінен өтуге тырысқанын хабарлады. Браво ұрыс тобы өзінің Ратель 90 танкіге қарсы эскадрильясын 101 батальонның ротасымен алға жіберді және олар БТР-60 фордын кездестірді, оны жойды, бірақ FAPLA артиллериясы қарсы шабуыл жасады және Оңтүстік Африка бөлімшелерін 6 км қашықтықта шегінуге мәжбүр етті. Браво ұрыс тобының бөлінген бөлімшесі 10 қыркүйекте Ломба өзеніндегі фордингке оралды және қайтадан 21-бригаданың элементтеріне шабуыл жасады, бірақ анголалықтар қарсы шабуыл жасап, үш танкті жіберді. Ратель-90 танкілердің алға жылжуын тоқтата алмады, сондықтан жаңа Ратель ЗТ3 танкілері соғысқа тартылды, олар жеті зымыранмен төрт рет танкілерге сәтті соққы берді. МиГ ұшақтары содан кейін ұрыс орнына келіп, Оңтүстік Африка бөлімшелерін кері шегінуге мәжбүр етті, бірақ олар 21-бригаданың алға жылжуын тоқтатты. Ломба өзенінің бастауында орналасқан 47 бригадасы 59 бригадамен байланыс орнатуға тырысу үшін үш танкісі бар екі батальонды шығысқа қарай жылжытты. 13 қыркүйекте SADF бұл ілгерілеуге қарсы 101 батальоннан екі рота, сегіз Ratel 90 және төрт Ratel ZT3 батысқа FAPLA батальондарын қарсы алуға жіберді. Артиллерия бірінші рет FAPLA позицияларына шабуыл жасады, ал SADF-тің кішігірім бірлігі шабуыл жасап, FAPLA батальондарының 200 өлімі мен жарақатын болдырмады, бірақ анголалық танктер Рателдерге қарсы шабуыл жасап, өздерінің бес танкісін жоғалтқанға дейін жеті SADF сарбазын өлтірді. SADF-тің шағын бөлімдері өздерінің резервтік "Комбатт-Группа Чарли" деп аталды және FAPLA танкілері шақырылған кезде және 101 батальон компаниясының бірігуі бұзылған кезде, тағы бірнеше сағат бойы күрес жалғасты. Осы оқиғадан кейін 47 адам армиядан шығарылды, өйткені олар танкілерге қарсы орналасуы және UNITA-ның "жалдамалылары" ретінде пайдаланылуы туралы алаңдаушылық білдірді. SADF-тің әскери бөлімдері түн ортасында FAPLA танкілерін қайтадан кездестіріп, қайтадан кері шегінуден бұрын екі танкті жойды. 16 қыркүйекте "Альфа" ұрыс тобы (61 механик) таңертеңгілік шабуыл бастады, бірақ оның қозғалысы тығыз бұтамен баяулады және тек 47 бригаданың элементтерімен кездесті, олар осы уақытқа дейін Оңтүстік Африканың келе жатқанын білген, сондықтан кешке қарай "Альфа" бір адам өлтіріліп, үш адам жараланды. SAAF 21 қыркүйекте сағат 08:50 шамасында төрт буканер, 13:00 шамасында төрт мираж және 17:50 шамасында төрт буканердің үш шабуылдарымен 47 бригадаға қысымды жалғастырды. SAAF 25 қыркүйекте 21-бригадаға қарсы шабуыл жасады, бірақ олар нысананы 200 м-ге жіберіп алды, бірақ SADF артиллериясы бомбалауды жалғастырды және FAPLA бригадасы ауыр зардап шекті. SAAF 27 қыркүйекте Анголаның МиГ-23 ұшақтарын ұстап алуға алты Мираж F1CZ жіберді, бір Мираж Анголаның әуеден әуеге зымыранынан құйрығына зақым келтірді. Ол SWA Намибияға оралды, бірақ әуежайға апатпен құлдырады. Оңтүстік Чамбинга өзенінің айналасындағы ландшафт анхара деп аталатын бір шақырымдық су тасқынынан тұрады, оңтүстікте орман бар, онда FAPLA күштері жасырынған, ал көпірдің өзі TMM жылжымалы көпірінен тұрады. 17 қарашада SADF қайтадан батысқа қарай Чамбинга өткелге қарай алға жылды. Альфа ұрыс тобы шабуылға шықты, Браво ұрыс тобы оңтүстік-шығысқа қарай, Хумбе өзенінің бастауында, ал Чарли тобы жабдықталып, резервте болды. SADF артиллериялық бөлімдері көпір өткелін нысанаға алды, олар G 5, МРЛ және 120 мм минометтерден тұрды, ал SADF-тің алдыңғы артиллериялық бақылаушысы, лейтенант Коос Брейтенбах, UNITA әскерлерімен қорғалған күйде бақылады. Артиллерия таңертең анхараны кесіп өтуге көшкен кезде жарықшаң снарядтармен жауға шабуыл жасады. Альфа сағат 08:30-да алға жылжыды, бірақ оның ілгерілеуі UNITA-ның дұрыс емес барлауына байланысты кешіктірілді, ол миналық дала туралы хабарлады, бұл оны тоқтатты, ал алдындағы жер тексерілді. Альфа 21 және 25 бригадаларға шабуыл жасағанда қиындыққа тап болды, өйткені бұталар өте тығыз болды және бронетранспорттық құралдар жылдам қозғала алмады. 21 және 25 бригадалар олардың жақындасуын естігеннен кейін шегіне бастады және МиГ әуе патрульдерімен бірге SADF артиллериясының атуын және жауынгерлік бөлімдердің жақындасуын тоқтатты, бұл 21 бригадаға көпірге және фордтарға шегінуге мүмкіндік берді, Браво бригадасы тек көпірден үш шақырым жерде бригаданың артынан қалған элементтерімен шайқасты. Альфа ұрыс тобы сағат 17:00-ге дейін көпірге жетті, бірақ 21 бригада қашып кеткен. 59 бригада тыныш қалды және 21 бригаданың қалдықтарын Чамбинга көпірінен және үш фордтан өткізуді басқарып, G 5 артиллериясының үздіксіз шабуылдарына қарамастан, басқарып шықты. Күнінің соңында 10-топ шығысқа қарай шегініп, демалды, келесі күні шайқас орнында болады деп ойлаған МиГ шабуылдарынан қорғалды. SADF артиллериясы UNITA күштері бақылаудағы аумақтарды аралап, анықталған нысаналарға шабуыл жасауды жалғастырды. Сол кеште FAPLA көпірден қайтадан өтіп, зақымдалған және тұрып қалған көліктерін қайтаруды бастады.

Қосымша жоспарлар талқыланды

18 қарашада Преториада генерал Янни Гелденхуйс, генерал Коос Либенберг және адмирал Дрисс Путтер келесі қадамдарды талқылау үшін жиналды. Либенберг үш нұсқа ұсынды. Біріншіден, ОАР Қарулы күштерін кері тартып, «Модулер» операциясын тоқтату, екіншіден, Куито өзені үстіндегі көпірді шабуылдап басып алу, немесе үшіншіден, қаланың шығысындағы ағымдағы операциялардың орнына Куито Куанавале қаласына батыстан шабуыл жасау. Генералдар үшінші нұсқаны 2 қарашада талқылаған, бірақ бұл үшін өзеннің батыс жағында Азаматтық күштерден құрылған қосымша бригада қажет болатын еді, олар операцияға дайын болу үшін ең ертесінде 20 желтоқсанға дейін күтуге тура келер еді. 18 қарашадағы кеңес ешқандай шешімге келмеді, ал 22 қарашада генерал Гелденхуйс 10-шы топтың Анголалық штаб-пәтеріне ұшып барды, онда Чамбингадағы FAPLA күштеріне шабуыл жасау жоспары қабылданды. ОАР Қарулы күштері демалып, жөнделіп, жабдықталғанда, FAPLA өз күштерін қайта толықтырып, қорғаныс позицияларын нығайта бастады.

Чамбинга биіктігіне шабуыл

15 желтоқсанда ОАР Ұлттық Қарулы Күштерінің демобилизация күні жақындаған кезде, Чамбинга биіктіктерінде орналасқан FAPLA күштерінің қалдықтарына соңғы шабуыл жасау жоспары жасалды, мақсаты – оларды Куито өзенінен батысқа қарай Куито-Куанавале қаласына қашуға мәжбүр ету. 22 қарашада генерал Жанни Гелденхуйс және басқа да жоғары офицерлер тактикалық штабқа ұшып барып, шабуыл жоспарын бекітті. Жоспарға сәйкес, 10-шы топ шабуылды бастау керек еді, ал Альфа ұрыс тобы солтүстіктен шабуылдайтын, жауды басты шабуыл болып ойландыру үшін. Екі тұрақты ЮНИТА батальоны – 3-ші және 5-ші батальондар – өзен бойымен батысқа қарай жылжып, негізгі шабуылды жүргізуі тиіс еді, сосын E эскадронының танктерімен бірге Браво ұрыс тобы оларға қосылып, Куито көпірін басып алу үшін Чарли ұрыс тобы резервте тұратын еді. FAPLA күштері 4000-нан 5000-ға дейін сарбаздар мен қырық танкіден тұратын, ал ОАР Қарулы Күштері шамамен 3000 сарбаз бен 13 танкіден құралды. Биіктіктер қорғануға қолайлы болды, себебі қалың өсімдіктер мен құм оған көмектесті, сондықтан FAPLA күштері 300 кубалық сарбаздың келуіне байланысты моральдық жағдайы жақсарды. Шабуыл 25 қарашада басталды, бірақ ОАР әскерлері үшін сәтті болмады. Шабуыл 06:30-да басталуы керек еді, бірақ ЮНИТА уақытында келмегендіктен кешіктірілді. Тығыз бұталар мен ағаштардың кесірінен ОАР бронетехникасы мұнараларын бұруда қиындыққа тап болды, ал өсімдіктер дұрыс бағыт табуға кедергі келтірді. Түстен кейін ЮНИТА күштері FAPLA күштерін басқа позицияларға итеруге тырысқанда ауыр шығынға ұшырады. Браво ұрыс тобының алға жылжуы мина өрістері мен МиГ истребительдерінің қанатын серпуінен тежелді. Сағат 15:00-ге дейін төрт сағат ішінде 800 метр ғана жылжыды, бірақ 17:00-ге дейін шабуылды бастауға мүмкіндік алды, бірақ FAPLA артиллериясының ауыр атысынан тоқтатылып, келесі күнге дейін кері шегінді. 26 қарашада Чарли ұрыс тобы танктерін қайта орналастырып, 4-ші ЮНИТА тұрақты батальонымен бірге шабуылға шықты, ал Браво ұрыс тобы резервте болды. Чарлидің шабуылы мина өрістері мен тығыз өсімдіктер, FAPLA-ның 10 танкіден қосымша күштер жіберуі, МиГ-тың бомбалау әрекеттері және FAPLA артиллериясының ауыр атысынан тежелді, ал ЮНИТА шабуылы қарсы тараптың атысынан әлсіреп, шабуылды тоқтату туралы шешім қабылданды және шығысқа қарай кері шегінді. Осылайша, «Модулер» операциясы аяқталды. 30 қарашада 10-шы топ Мавинга арқылы Рундуға кері шегінуді бастады, ал 5 желтоқсанда тактикалық штаб Мавингаға оралды.

Шығындар

Операция Модулер операциясының соңғы кезеңі аяқталғаннан кейін FAPLA әскерлерінің жоғалғандары 525 қаза тапқан, 28 танк, 10 BTR-60, 85 басқа да көлік құралы және 3 SA-13 зениттік ракеталық кешені деп бағаланды, ал SADF әскерлерінен 16 сарбаз қаза тапты, 41 жараланған деп хабарланды.

Салдары

Операция Moduler Мавингадағы UNITA-ға қарсы FAPLA-ның шабуылын тоқтату мақсатына қол жеткізді және FAPLA-ға ауыр шығын келтірді. FAPLA шабуылы тоқтатылғаннан кейін Оңтүстік Африка/UNITA күштері қаршабуылға көшті, бірақ 30 қараша мерзіміне дейін оларды Куито өзенінен ығыстыра алмады, осылайша Операция Moduler аяқталып, Операция Hooper басталды. Кейін FAPLA күштері Чамбинга биіктіктерінен батысқа қарай шегініп, Тумпо маңында орналасты.