Кіріспе

Америкалық Азамат соғысының шайқасы

Снайдерс-Блаф шайқасы 1863 жылдың 29 сәуірінен 1 мамырына дейін, Америка Азамат соғысының Виксбург кампаниясы кезінде болды. Федералды генерал-майор Улисс С. Грант өзінің әскерінің көп бөлігін Миссисипи өзенінің батыс жағалауымен жылжытып, содан кейін Виксбургтің оңтүстігінде, Миссисипидегі Гранд-Гальфқа қалаға қарсы науқанның бір бөлігі ретінде өтуді шешті. Жоспарланған өтуді қамтамасыз ету үшін генерал-майор Уильям Т. Шерман Франсис П. Блэрдің XV корпусының бөлімін Язу өзені бойымен маневрге алып, Снайдерс-Блаф және Драмгульдс-Блафтағы Конфедерацияның қорғанысына шабуыл жасады. К. Рэндольф Бриздің басқаруымен әскери-теңіз күштерімен бірге Шерманның әскері 29 сәуірде Язу өзеніне кірді және келесі күні Конфедерацияның қорғанысына жақындады. Бриздің кемелері таңертең Конфедерацияның қорғанысын бомбалады, ал түстен кейін жердегі шабуыл аз нәтиже берді және Конфедерация әскерін Язу өзенінің экспедициясының мақсаты – алаңдату ғана екеніне көндіре алмады. 1 мамырда жаяу әскердің тағы да сынақтары жасалды, бірақ Шерман Гранттан Гранд-Гальф айманындағы операциялардың нәтижесінде негізгі федералды күшке оралуға бұйрық алды. 1 мамыр күні түстен кейін жасалған канонерлік қайықтардың бомбалауы өткен күнгіге қарағанда көп зиян келтірді. Операция Конфедерация әскерін бұл жай ғана алдау екеніне көндіре алмады. Гранд-Гальфқа күшейтулер кешіктірілсе де, бұл Шерманның операциясымен байланысты болмады. Федералды теңіз күштері 29 сәуірде Гранд-Гальф шайқасында Гранд-Гальфтағы Конфедерацияның қорғанысын басып тастай алмады, бірақ Грант өту орнын өзен бойымен одан әрі жылжытты. Кампания 4 шілдеде федералдық жеңіспен аяқталды және соғыстағы маңызды бұрылыс болды.

Өмірбаян

Америка Азамат соғысының басында Федералды әскери басшылығы Америка Конфедеративтік Штаттарын жеңуге бағытталған «Анаконда» жоспарын жасады. Бұл стратегияның маңызды бөлігі Миссисипи өзенін бақылауға алу болды. 1862 жылдың басында Нью-Орлеан (Луизиана штаты) басып алынғаннан кейін және бірнеше құрлықтағы жеңістерден соң Миссисипи алқабының көп бөлігі Федералдық үкімет бақылауына көшті. Виксбург қаласы (Миссисипи штаты) стратегиялық тұрғыдан маңызды болды және Конфедерацияның қолында қалды. Ол өзенге бақылау арқылы мықты қорғаныс позициясы ретінде және Конфедерацияның екі бөлігін байланыстыратын маңызды нүкте ретінде қызмет етті. Мамыр айында Нью-Орлеаннан өзен жоғары қарай Федералды әскери-теңіз күштері қаланы басып алуға тырысты, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Маусымның соңында армия мен флоттың бірлескен экспедициясы Виксбургке қарсы жаңадан науқан жүргізу үшін қайта оралды. Федералды әскери-теңіз күштерінің басшылығы қаланы жаяу әскерлердің көмегінсіз алу мүмкін емес екенін шешті, бірақ олар жеткіліксіз болды. Виксбургті айналып өту үшін өзендің иірімдері арқылы канал қазуға жасалған әрекет сәтсіз аяқталды. Қарашаның соңында генерал-майор Улисс С. Грант басқаратын шамамен 40 000 федералды жаяу әскер Теннесси штатындағы бастапқы нүктеден Виксбургке қарай оңтүстікке қарай жылжуды бастады. Грант Холли-Спрингс шабуылы мен Форресттің Батыс Теннесси шабуылы кезінде жабдықтау қоймасы мен жабдықтау желісінің бір бөлігі жойылғаннан кейін шегінуге бұйрық берді. Осы уақытта экспедицияның тағы бір бөлігі генерал-майор Уильям Т. Шерман басшылығымен Мемфистен (Теннесси штаты) Холли-Спрингс шабуылымен бір күні шығып, Миссисипи өзені бойымен төмен қарай сапарлады. Язу өзеніне бұрылып, Шерманның әскері Чикасо шығанағының үстіндегі төбелерді қорғап тұрған Конфедерация әскерімен шайқасқа түсті. 29 желтоқсандағы шайқаста Федералдық әскер Чикасо шығанағы түбінде жеңіліске ұшырады, ал Шерманның әскері 1863 жылдың 1 қаңтарында шегінді.

Кіріспе

Наурыздың соңында Виксбургті айналып өтуге жасалған келесі әрекеттер де сәтсіз аяқталды. Содан кейін Грант үш жоспарды қарастырды: Мемфиске қайта шегініп, солтүстік Миссисипи арқылы құрлықпен қайтадан өту; Миссисипи өзенінің батыс жағымен оңтүстікке қарай жылжу, Виксбургтің төменгі жағынан өтіп, қалаға шабуыл жасау; немесе Виксбургке қарсы өзен арқылы десант шабуылы жасау. Өзен арқылы шабуыл ауыр қазаларға әкелуі мүмкін еді, ал Мемфиске шегіну, егер халық мұны шегіну ретінде қараса, саяси тұрғыдан катастрофалық болуы мүмкін еді. Грант өзен бойымен төмен қарай өтуге шешім қабылдады. Миссисипидің батыс жағалауындағы жылжу 29 наурызда басталды және генерал-майор Джон А. Макклернандтың әскерлерімен жетекшілік етілді. Өзен бойымен төмен қарай жылжу Стилдің Гринвилл экспедициясы, Стрейттің шабуылы және Гриерсонның шабуылы сияқты алдау операцияларымен жасырылды. Конфедерацияның аймақтық қолбасшысы Джон С. Пембертон федералдық алдауларға (әсіресе Гриерсонның шабуылына) ілігіп, Гранттың шегініп жатыр деп ойлап, нақты тактикалық жағдайдан хабарсыз қалды. Сәуірдің соңында Макклернандтың әскері өзен бойымен төмен қарай жол тартты, ал генерал-майор Джеймс Б. Макферсонның әскері де жолға шықты. Генерал-майор Уильям Т. Шерманның XV корпусы кейін қосылуы тиіс болды, бірақ 27 сәуірде Грант Шерманның әскерлеріне қатысты жоспарын өзгертті. 29 сәуірде Макклернанд корпусының десанттық операциясымен жалғасатын Гранд-Гальфқа шабуыл жоспарланды, ал Грант конфедераттардың назарын десант әрекетінен аударуды қалады. Шерман мен XV корпусының бір бөлігі, мүмкіндігі болса, Виксбургтің солтүстік-шығысындағы конфедераттардың қорғаныс құрылыстарына жақын, Снайдерс-Блаффта алдау шабуылы жасауы керек еді. Грант бұл шабуылға қатысты күмәндануын білдірді және соңғы шешімді Шерманға қалдырды; Грант алдау шабуылының сәтсіз аяқталуын солтүстік жұртшылығы Чикасоу-Байу сияқты тағы бір жеңіліс ретінде қабылдауы мүмкін деп қорқады. Баспасөздің пікірлеріне мән бермей, Шерман жұмысын жалғастыруға шешім қабылдады. Дегенмен, Шерман Гранттың жалпы жоспарына күмәнданды, өйткені оған Шерманның бүкіл корпусын өзен бойымен төменге алып, Гранттың сәтсіздік жағдайында оны құтқаруға түсуі қажет болуы мүмкін деп ойлады.

Шайқас

Контр-адмирал Дэвид Диксон Портер операцияның теңіз бөлігіне жауаптылықты лейтенант-командир К. Рэндольф Бризге жүктеді. Бриз операцияны қолдады, бірақ «Чоктау» темір кемесінің келуін күтті. 28 сәуірде «Чоктаудың» келуін күтіп, генерал-майор Фрэнсис П. Блэрдің дивизиясына үш күндік азық-түлік пен 60 оқ-дәрі берілді. Сағат 17:00-де «Чоктау» келді, ал экспедиция келесі күні таңертең жолға шықты. Язу өзенімен көліктерді жеткізуді он әскерлік көлік қамтамасыз етті, олардың алтауының палубасында сабаннан жасалған импровизациялық қорғаныс құрылыстары орнатылған. Бұл алты көліктің әрқайсысында А батареясы, 1-ші Иллинойс жеңіл артиллерия полкі мен В батареясы, 1-ші Иллинойс жеңіл артиллерия полкінен алынған екі пушка болды. Көліктерді 11 кемеден тұратын теңіз тобы сүйемелдеді: флагмандық кеме «Блэк Хок», «Чоктау», «Барон ДеКалб» темір кемесі, «Тайлер» ағаш қаптамалы кемесі, «Ромео», «Линден», «Сигнал» және «Петрел» тінкөліктері, сондай-ақ үш минометтік қайық. Кемелер 29 сәуір күні түстен кейін Чикасоу Байу мен Язу өзенінің қосылған жеріне жетіп, Чикасоу Байудың ескі шайқас алаңының жанында түнге тоқтады. Келесі күні таңертең конвой қозғалысын жалғастырды, бірақ «Петрел» конфедераттардың өзенге теңіз миналарын орналастыруына жол бермеу үшін күзет ретінде қалды. Атыс сағат 10:00-де басталды, «Барон ДеКалб» және «Чоктау» Снайдерс-Блафтан төмен орналасқан Драмгульдс-Блафтағы конфедераттардың позицияларына оқ ашты. «Блэк Хок» және «Тайлер» да оқ ашты, ал минометтік қайықтар өздерін орналастырып, атуды бастады. «Линден» минометтік қайықтарды күзетті, ал «Ромео» мен «Сигнал» артқы жақта қолдау позициясында қалды. Конфедераттардың қорғанысын бригадир генерал Луи Хеберт басқарды, онда 16 ауыр зеңбірек болды. Осы позицияда қорғаныс бекіністері де болды. Бұрын Снайдерс-Блафқа жақын жерде өзенді жабу үшін сал салынған, бірақ ол 26 сәуірде суға кетіп қалған. Федералды темір кемелердің жағдайы қиын болды, себебі кемелердің орналасуына байланысты олар тек қана жақтан оқ атуға мүмкіндік алды. Хеберт федералдылардың оның позицияларын тым тез біліп алуына жол бермеуді қалағандықтан, өз зеңбіректерге оқ атуға бұйрық беруді кейінге шегерді. Конфедераттар оқ ашқаннан кейін, ең ірі зеңбіректер тек «Чоктауды» нысанаға ала алды, бірақ басқа да бірнеше зеңбіректер басқа мақсаттарға да оқ атарға мүмкіндік алды. «Тайлер» 12 фунттық «Уитворт» зеңбірегінен келген оқтан зақымданып, кері шегінуге мәжбүр болды, ал «Чоктау» 47 оқтан ауыр зақымсыз құтылды. Луизиананың 3-ші жаяу әскер полкінің бірнеше сарбаздары «Барон ДеКалбты» мазақтауға тырысты, бірақ кемеден түскен сарбаздар оларды кері қуды. Артиллериялық оқшашу кезінде федералды сарбаздар жағаға түсіп, мал жинауға тырысты, бұл малдың қашқындауына себеп болды. Федералды канонерлік қайықтар кері шегінді, ал Хеберт оның адамдарының тек екеуі ғана оқшашу кезінде жарақаттанғанын және қорғанысқа елеулі зақым келмегенін анықтады. Түстен кейін Блэрдің бірнеше сарбаздары жағаға түсті. Су тасқынына байланысты жаяу әскерлер тек бөгет жолымен ғана ілгерілей алды. Федералдылар 3-ші Луизиана және конфедерат артиллериясының атысына түсті және одан әрі ілгерілеуге кедергі келтірілді. Федералды шабуыл сәнді болған жоқ, ал конфедераттар оны демонстрация деп күдіктенді. 1 мамыр күні таңертең Шерман 8-ші Миссури жаяу әскер полкін өзеннің батыс жағына түсірді, бірақ өзеннің арғы жағындағы байу және конфедерат артиллериясының атысы оларды кері шегінуге мәжбүр етті. Екі федералды полк Драмгульдс-Блафты барлап, конфедераттардың өз позицияларын күшейткенін білді. Шерман мен Бриз конференция өткізді және сағат 15:00-де канонерлік оқты қайта бастауға шешім қабылдады. Алайда, Шерман 29 сәуірде Грант жазған шұғыл хабарды алды. Бұл хабарда Шерманға федералдылардың Гранд-Гальфты басып өткені және Шерманның екі дивизиясын науқанға жіберуі керектігі туралы хабарланды. Шерман Блэрді Снайдерс-Блаф операцияларына басшылыққа алып, өзінің бір дивизиясына Янгс-Пойнт, Луизиана, Ричмонд, Луизиана, дәлізін күзетуге және қалған екеуін оңтүстікке қарай қозғалуға бұйырды. Сағат 15:00-де Бриз «Тайлер», «Чоктау» және «Блэк Хок» кемелерін конфедерат позицияларын оққа тұту үшін өзеннен жоғары қарай қозғалуға бұйырды, ал «Барон ДеКалб» өзеннен төмен қарай оқ атты. Конфедераттардың екі зеңбірегі істен шығарылды, ал федералды оқ тиімді болды. Қараңғыда федералдылар қақтығысты тоқтатты. Блэрдің сарбаздары сағат 20:00-де көліктермен сол жерден кетіп қалды, содан кейін канонерлік қайықтар соңынан ерді. Хеберт күні бойы болған шайқаста ешкім зардап шекпегенін, ал «Тайлер» федералды кемелердің арасында оқтан зардап шеккен жалғыз кеме болғанын хабарлады.

Салдары

Кейінірек Шерман операцияның маңыздылығын естеліктерінде асыра көрсеткенмен, Берс «Шерманның Язудағы әрекеттері оларға қарсы тұрған конфедераттарға көп әсер етпеді» деп жазады. Конфедераттар Гранд-Гальфты күшейтуді кейінге қалдырғанмен, бұл Шерманның алдауы болмаған жағдайда да, негізінен конфедерат офицерлері Пембертон мен Картер Л. Стивенсонның нашар қызметіне байланысты болды. Конфедерат офицерлері шабуылды демонстрация ретінде таныды, бірақ Миллер «Шерманның Язуда болуы [Одақтың] ниеттері туралы одан әрі күмәндік тудырды» деп жазады. Тарихшылар Уильям Л. Ши және Терренс Дж. Виншель Снайдердің Блафтық демонстрациясы Гранттың Виксбургке қарсы науқандар кезінде конфедераттарды алаңдатуға бағытталған әрекеттерге берілгендігінің мысалы екенін жазады. 29 сәуірде Портердің канонерлік кемелері Гранд-Гальф шайқасында Гранд-Гальфтағы конфедераттардың бекіністерін бомбалады, бірақ конфедераттардың барлық қаруларын үнсіздетуге қол жеткізе алмады. Жауап ретінде Грант өзен бойымен Гранд-Гальфтан Бруинсбургке (Миссисипи штаты) өтуін көштірді. 1 мамырда Гранттың алдыңғы қатарлары Порт-Гибсон шайқасында конфедерат әскерін жеңіп, ішкі Миссисипиге жол ашты. Грант Реймонд шайқасынан кейін Виксбургке жасаған жорығын өзгертіп, Миссисипи штатының Джексон қаласына бет бұрды, содан кейін қаланы басып алды. Виксбургтің қорғаушылары 16 мамырда Виксбургтің шығысында Чемпион-Хилл шайқасында Грантпен шайқасты, бірақ жеңілді. Грант 18 мамырда Виксбургті қоршауға алды, ал конфедераттар 4 шілдеде өзен қаласын тапсырды, бұл соғыстағы маңызды шешімді кезең болды.