Кіріспе

1863 жылғы Американдық Азамат соғысының шайқасы

Гранд-Гальф шайқасы 1863 жылдың 29 сәуірінде Американдық Азамат соғысы кезінде болды. Виксбург науқаны барысында генерал-майор Улисс С. Грант басқарған Одақ әскерлері Виксбург қаласын айналып өтуге немесе басып алуға бірнеше рет тырысып, сәтсіздікке ұшырады. Грант әскерін Виксбургтен оңтүстікке жылжытып, Миссисипи өзенін кесіп өтіп, содан кейін қалаға шабуыл жасауға шешім қабылдады. Бригадир генерал Джон С. Боуэн басқаратын Конфедерация армиясының дивизиясы Виксбургтен оңтүстікке қарай, Миссисипи штатындағы Гранд-Гальф қаласында Уэйд және Кобун бекіністерін дайындады. Одақтың өтуіне кедеріс келтірмеу үшін адмирал Дэвид Диксон Портер басқарған Миссисипи эскадрильясының жеті темір кемесі 29 сәуірде Гранд-Гальфте Конфедерацияның қорғанысын бомбалады. Одақтың атысы Форт Уэйдті үнсіз қылды және оның командирін өлтірді, бірақ Конфедерацияның жалпы позициясы сақталды. Грант өзенді басқа жерден кесіп өтуге шешім қабылдады. Келесі күні Одақ әскерлері Миссисипи штатындағы Бруинсбургтен өзенді кесіп өтті. 1 мамырда Порт Гибсон шайқасында Одақ жеңіске жетті, ол жағажайды бақылауға мүмкіндік берді және Гранд-Гальфтегі позициядан бас тартуға мәжбүр етті, ол Одақтың жабдықтау орталығына айналды. Гранттың басқаруы ішкі аймаққа көшті, ал 16 мамырда Чемпион-Хилл шайқасында Конфедерация күштерін жеңгеннен кейін, екі күннен кейін Виксбургті қоршауды бастады. Виксбург 4 шілдеде капитуляциялады, бұл Конфедерацияның маңызды жеңілісі және соғыстың шешуші нүктесі болды. Гранд-Гальф шайқасының орны 1972 жылы тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілген Гранд-Гальф әскери мемлекеттік паркінде сақталған.

Өмірбаян

Америка Азамат соғысының басында Одақ әскери басшылығы Америка Конфедеративтік штаттарын жеңу стратегиясы болған "Анаконда" жоспарын әзірледі. Бұл стратегияның маңызды бөлігі Миссисипи өзенін бақылау болды, осылайша Батыс Конфедерацияны қалған бөлігінен оқшаулауға мүмкіндік берді. 1862 жылдың басында Нью-Орлеан (Луизиана) басып алынғаннан кейін және бірнеше құрлықтағы жеңістерден соң, Миссисипи алқабының көп бөлігі Одақтың бақылауына көшті. Стратегиялық маңызы бар Виксбург қаласы (Миссисипи) әлі де Конфедерацияның қолында болды. Ол өзенге бақылауды қамтамасыз ететін және Одақтың Конфедерацияның екі бөлігін бөлуіне кедергі келтіретін мықты қорғаныс позициясы болып табылды. Мамыр айында Нью-Орлеаннан өзен жоғары қарай Одақ әскери-теңіз күштері қаланы басып алуға тырысты, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Маусымның соңында армия мен теңіз күштерінің бірлескен экспедициясы Виксбургке қарсы жаңадан науқан жүргізу үшін қайта оралды. Одақ әскери-теңіз күштерінің басшылығы қаланы жеткілікті жаяу әскерлерсіз басып алу мүмкін емес екенін шешті, бірақ қосымша күштер келмеді. Маусым мен шілде айларында Виксбургті айналып өту үшін Уильямс каналын өзеннің иірімдері арқылы кесіп өтуге жасалған әрекет сәтсіз аяқталды. Қарашаның соңында генерал-майор Улисс Грант басқаратын 40 000-ға жуық Одақ жаяу әскері Теннессидегі бастапқы нүктеден Виксбургке қарай оңтүстікке қарай жылжуды бастады. 20 желтоқсанда Холли-Спрингс шабуылы мен Форресттің Батыс Теннесси шабуылы кезінде жабдықтау қоймасы мен жабдықтау желісінің бір бөлігі жойылғаннан кейін Грант шегінуге бұйрық берді. Сонымен қатар, экспедицияның тағы бір тобы генерал-майор Уильям Т. Шерман басшылығымен Мемфистен (Теннесси) Холли-Спрингс шабуылы күні шығып, Миссисипи өзені бойымен төмен қарай сапарлады. Язу өзеніне бұрылып, Шерманның әскерлері Чикасо буынының үстіндегі төбелерді қорғап тұрған Конфедерация әскерлерімен шайқасқа түсті. 29 желтоқсандағы Одақ шабуылы Чикасо буыны шайқасында жеңіліске ұшырады, ал Шерманның әскерлері 1863 жылдың 1 қаңтарында шегінді. Наурыздың соңына қарай Виксбургті айналып өтудің барлық әрекеттері сәтсіз аяқталды. Грант үш жоспарды қарастырды: Мемфиске шегіну және солтүстік Миссисипи арқылы құрлықпен қайтадан жолға шығу; Миссисипи өзенінің батыс жағымен оңтүстікке қарай жылжу, Виксбургтің төменгі жағынан өтіп, қалаға шабуыл жасау; немесе өзен арқылы тікелей Виксбургке қарсы десант шабуылы жасау. Өзен арқылы шабуыл ауыр шығындарға әкелуі мүмкін еді, ал Мемфиске шегіну жұртшылықтың мұндай әрекетті шегіну деп қабылдаса, саяси құлдырауға әкелуі мүмкін еді. Сондықтан Грант өзеннен төмен қарай өтуге шешім қабылдады. Миссисипидің батыс жағалауындағы жылжу 29 наурызда басталды және генерал-майор Джон А. Макклернандтың әскерлері басқарды. Өзен бойымен жылжу Стилдің Гринвилл экспедициясы, Стрейттің шабуылы және Гриерсонның шабуылы сияқты алдау операцияларымен жасырылды. Конфедерацияның аймақтық қолбасшысы Джон К. Пембертон Одақтың алдауларына (әсіресе Гриерсонның шабуылына) сене келіп, Грант шегініп жатыр деп ойлап, нақты тактикалық жағдайдан хабардар болмай қалды.

Кіріспе

1862 жылдың ортасында бірнеше рет Конфедерацияның далалық артиллериясы Виксбургтің оңтүстігінде Миссисипи өзенінің бойында орналасқан Миссисипи штатының Гранд-Гальф қаласынан Одақ әскери-теңіз кемелеріне шабуыл жасады. Қаланың көп бөлігін конфедеративтік қаруларды басуға тырысқан одақтық әскерлер өртеп жіберді. 1863 жылдың наурыз айының басында Конфедерация әскерлері Гранд-Гальфте бекіністерді қайта құруға шешім қабылдады және бригадир генерал Джон С. Боуэннің бригадасы сол жерге көшірілді. Айдың ортасына қарай Боуэннің әскерлері мен бірнеше құл жаңа қорғаныс құрылысын салу мен қолданыстағыларын нығайтумен айналысты. Оларға ауыр оқтар жіберілді, бірақ олар келгенге дейін 19 наурызда Конфедерация қорғаушылары мен Одақ әскери-теңіз флотының екі кемесі: USS Hartford және USS Albatross кемелері арасында шайқас болды. Конфедерация құрамасы жеңіліске ұшыраған жоқ, содан кейін Хартфордта соғыс кезінде 8 адам қаза тапты немесе жараланды. Көп ұзамай Гранд-Гальфке 5 ауыр оқ келіп жетті: екі дана және үш 32 фунттық оққа тоқылған оқ. Сәуірдің басында Боуэн Гранттың Миссисипи өзенінің батыс жағында қозғалысын біліп, өз күшінің бір бөлігін Фрэнсис Кокреллдің қолбасшылығымен 4 сәуірде өзеннің арғы жағына союз қозғалысына қарсы тұру үшін жіберді. Боуэн Пембертонға Гранттың алға жылжуы туралы хабарлаған, бірақ соңғы офицер бұл ақпаратты ескермеді. Грантпен ынтымақтасқан одақ әскери-теңіз күштерінің командашысы Дэвид Диксон Портер және Миссисипи эскадрильясы ретінде белгілі болды, Виксбургтен солтүстікке қарай орналасты, бірақ Порт-Хадсон, Луизиана маңындағы операциялар үшін оңтүстікке қарай жылжу керек болды, сондай-ақ Грант жоспарлаған Миссисипи өзенінен өтуде әскерлерді тасымалдауға арналған күшті қорғаныс күшін қамтамасыз ету керек болды. 16 сәуірде түн түсіп, екі сағаттан кейін Портер Виксбургтегі батареялардың ар жағында бірнеше кемелерді өткізді, тек бір көлік пен баржа жоғалды. Пембертон батареялардың өтуін біліп, шынайы стратегиялық жағдайдың айқын суретін жасай бастады. Гранд-Гальфты бригадир генерал Мартин Э. Грин бригадасы күшейтті; бұл бөлім келген кезде Пембертон Гранд-Гальфтағы концентрацияны Боуэннің қолбасшылығымен дивизия мәртебесіне көтерді. 800 адамнан тұратын әртүрлі команда мен Миссисипи штатының Джексон қаласынан жіберілген төрт артиллериялық батареяны қосқанда, Гранд-Гальфтың айналасында 4200-ге жуық Конфедерация әскері болды. 22 сәуірде қараңғы түскеннен кейін, Виксбургтен өткен өзеннен басқа көліктер ағып кетті: бір көлік пен бірнеше баржа жоғалды, ал аман қалған барлық көліктер зақымдалды. Портер 23 сәуірде Гранд-Гальфты бомбалауға дайын болған, Макклернанд кейіннен сол жерге жету үшін жаяу әскерін қамтамасыз етті, бірақ Конфедерация әскерлерінің Гранд-Гальфта 12 000 адамы бар деген жалған хабарға сеніп, шабуылды тоқтатты. МакКлернанд сол күні Гранд-Гальфты, ал Грант келесі күні Гранд-Гальфты байқады. Екі тарап та Конфедерацияның позициясы хабарланғандай мықты емес деп анықтады. Одақ әскерлері өзеннен төмен қарай жылжып, Қиын кезеңдер қонуында операцияларды жүргізу үшін база ашылды. 28 сәуірде Макклернандтың адамдарының көпшілігі өзеннен өту үшін көліктерге жүкті. Конфедерация әскерлерін одан әрі алаңдатуды үміттеніп, Грант басқа амалды ұсынды: бұл Шерман Язу өзенінен жасасын. Грант мұндай финт туралы күмәнмен ойлады, өйткені оны туралы ақпараттар одақ жұртшылығы Chickasaw Bayou стиліне ұқсас тағы бір жеңіліс ретінде қате түсіндіруі мүмкін деп сенді, бірақ Шерман операцияны жалғастырды. Шерманның қозғалысы Снайдерс-Блаф шайқасына әкелді, онда 29 сәуірде одақтық әскери кемелер мен жаяу әскермен жүктелген көліктер Язу өзенінен жоғары көтеріліп, келесі екі күн ішінде Конфедерация күштеріне қарсы шайқасты. Жалпы алғанда, бұл көңіл бөлу үшін аса тиімді болған жоқ. 28 сәуірде Пембертон союздың Гранд-Гальф маңындағы құрылысының маңыздылығын ұқты. Ол Картер Л. Стивенсонға Боуэннің қалауы бойынша Гранд-Гальфқа жіберілетін 5000 адамдық күшті дайындауға бұйрық берді, бірақ Стивенсон союздың оңтүстікке көшуін Виксбургке тікелей шабуыл жасауға дайындық ретінде қарастырды. Боуэнде барлау үшін ат әскері болмаған, өйткені Гранд-Гальфтегі ат әскері Гриерсонның шабуылын қуып жету үшін басқа жаққа жіберілген болатын. Гранд-Гальф қорғанысы бойынша жұмыстар наурыз айының басында болған жағдайдан әлдеқайда мықты жағдайға әкелді. Қабырғалардың екі тұғыры бекіністі болды. Олардың бірі Форт Кобан, екіншісі Форт Вейд болды. Форт Кобан 40 фут (12 м) биіктіктегі таудың үстінде орналасқан және 40 фут (12 м) ені бар парапетке ие болды. Онда төрт зеңбірек орнатылған: екі 32 фунттық зеңбірек, 8 дюймдік Далгрен зеңбірегі және 30 фунттық Паррот зеңбірегі, олар 1-ші Луизиана ауыр артиллериялық батареясының A бөлімімен басқарылды. Форт Вейд өзен деңгейінен 20 фут (6 м) биіктіктегі және одан алыс орналасқан. Бұл фортта 100 фунттық Блэкли зеңбірегі, тағы бір 8 дюймдік Далгрен зеңбірегі және екі қосымша 32 фунттық зеңбірек орнатылған. Бұл зеңбіректер Вейдтің Миссури батареясы және Гибурдің Миссури батареясымен басқарылды. Екі форттың арасында екі қатар шабуыл шұңқырлары және жабық өткел болды. 3-ші Миссури жаяу әскер полкі бұл позицияны ұстады. Артындағы төбедегі екінші қатар шабуыл шұңқырларын бес кішкентай Паррот зеңбірегі және 6-шы Миссури жаяу әскер полкі қорғады. Тағы екі зеңбірек және 1-ші Конфедерациялық батальоны Үлкен Қара өзеннің аузын қорғау үшін төбеге орналастырылған, ал Арканзас штатынан келген шабуылшылар, Доусонның Миссури батареясы және жаяу әскерге түсірілген ат әскері Үлкен Қара өзенінің жоғары жағында орналастырылған. Портер Конфедерация Гранд-Гальфқа шабуыл жасау үшін тым жақсы дайындалғанын және армияның оңтүстікке қарай марш жасауын ұсынды, теңіз күштерінің броненос кемелері оның көліктерінің қозғалысын қамтамасыз етсін. Грант Гранд-Гальфтың солтүстігіндегі өту орындарын бағалады, бірақ ешқайсысы қолайлы болмады. Грант бұл позицияны алу қиын болмайды деп сенді, сондықтан Гранд-Гальфқа шабуыл жоспарланғандай болады.

Шайқас

7:00-де, 29 сәуірде Портер бастаған жеті Одақтың темір кемесі Hard Times Landing-тен Grand Gulf-тегі бекіністерге қарай өзен бойымен төмен жылжыды. Hard Times Landing аймағында шамамен 30 000 Одақ жаяу әскері болды, олардың 10 000-ға жуығы көлік кемелерінде орналасқан. Конфедерацияның бекіністерін басып алғаннан кейін, Point Coffee деп аталатын құмтөбелердің артында қорғалған көлік кемелеріндегі әскерлер өзенді кесіп, Grand Gulf-ты басып алуға ниеттенді. Портер темір кемелерінің командирлеріне судың ағысы шалқақтап кетпеуі үшін сақ болуды бұйырды. 58-Огайо және 29-Иллинойс жаяу әскер полкінің тобы темір кемелерде теңізшілер ретінде және қажет болған жағдайда десант күштері ретінде қызмет ету үшін орналастырылды. Портердің темір кемелерінің алдында USS Pittsburgh, одан кейін USS Louisville, USS Carondelet және USS Mound City болды. Екінші толқын USS Benton, USS Tuscumbia және USS Lafayette кемелерінен құралды. Бұл кемелерде барлығы 81 зеңбірек болды, ал Конфедерация бекіністерінде 13 зеңбірек болды. Теңіз күштері артиллерияның мөлшері бойынша артықшылыққа ие болды: Конфедерацияның көптеген зеңбіректерi 30 фунттық немесе одан да кіші болды, ал Одақтың көптеген зеңбіректерi 42 фунттық болды. Темір кемелер алдымен Fort Cobun нысанаға алды, содан кейін Pittsburgh, Louisville, Carondelet және Mound City Fort Wade-ке назар аударды, ал қалған үш кеме Fort Cobun шабуылын жалғастырды. Fort Cobun-нан өткеннен кейін кемелер бағыттарын өзен ағысына қарсы бұрды. Одақтың алдыңғы кемелері сағат 7:50-де атыс ашты, ал Fort Cobun 25 минуттан кейін жауап берді. Өзен ағысы Одақтың кейбір кемелерін ұстап алып, оларды айналып өтуге мәжбүр етті, ал Конфедерация оларға оқ жаудырды. Атыс басталғаннан кейін 12-ші Арканзас атушы батальоны резервтен Fort Cobun маңындағы мылтық орларына көшті. Pittsburgh, Louisville, Carondelet және Mound City әрқайсысында 13 зеңбірек болғанымен, кемелердегі зеңбіректердің орналасуы бір уақытта Confederate бекіністеріне тек төрт зеңбіректі бағыттауға мүмкіндік берді, бұл Одақтың атыс күшін азайтты. Сағат 10:00-ге дейін Fort Wade әрекетсіз қалды. Fort Wade-тегі үлкен зеңбіректердің бірі жарылып, бекіністер қатты зақымдалды, ал бекіністің командирі полковник Уильям Ф. Уэйдтің басын Одақ оғы шауып кетті. Fort Wade-тегі аман қалған зеңбіректер зақымдалған бекіністердің құлаған жеріне көмілді. Fort Wade-ті үнсіз қылған төрт Одақ кемесі өзен бойымен Confederate бекінісіне қарсы шайқасқа бетке бұрды. Confederate оғы Benton кемесіне тиіп, рульді бұзды. Confederate әскерлері де Одақ кемелеріне оқ жаудырды. Сағат 13:00 шамасында Fort Cobun оқ-дәрі жетіспеуіне байланысты атысын азайтты. Алайда, Портер мен Грант Confederate бекінісінің күштілігіне байланысты Grand Gulf-қа қарсы десант түсіруге тырыспауға шешім қабылдады. Зыянға ұшыраған және оқ-дәрі жетіспегеніне қарамастан, Confederate бекіністері әлі де көлік кемелерінен десант түсіруге қарсы тұруға қабілетті болды. Шабуыл кезінде Портердің басына снарядтың сынығы тиді, бұл оның қанды жарасынан кейін, ол қандарын қанатын қолдануға мәжбүр етті. Теңіз кемелері бомбалау кезінде 2300-ден астам оқ атты. Confederate оғының басым бөлігі Benton, Pittsburgh және Tuscumbia кемелеріне бағытталды. Бірінші кеме 47 рет, Pittsburgh 35 рет, ал соңғысы 80-нен астам рет оққа ұшырады. Tuscumbia нашар салынған (мысалы, кеменің темір қаптамасын ұстап тұрған тікенектер гайкалармен бекітілмеген), сондықтан ол қатты зақымданып, қозғалтқышының зақымдануынан шайқастан шығарылды. Тарихшылар Майкл Б. Баллард пен Эд Берсс Одақ күштерінің 18 адамы қаза тауып, 57-сі жараланғанын, барлығы 75 адамды құрағанын айтады, ал тарихшылар Уильям Л. Ши және Терренс Дж. Виншель, сондай-ақ тарихшы Тимоти Б. Смит Одақтың құрбандарын 24 қаза тапқан және 56 жараланған деп санайды, оның ішінде соғыс кемелерінде ерікті ретінде қызмет еткен әскердің бірнеше адамы бар. Баллард пен Беарсқа сәйкес, Confederate күштерінің жоғалғандары 22 адамды құрады: 3 қаза тапқан және 19 жараланған; тарихшы Дональд Л. Миллер және Ши мен Виншель Confederate күштері 18 адамнан айырылғанын, айырмашылық жараланғандар санында екенін айтады.

Салдары

Теңізден бомбалау Гранд-Гальфтағы Конфедерациялық бекіністі бейтараптандыра алмағаннан кейін, көліктердегі әскерлер құрлыққа қайтты. Кейін сол күні одақтың көліктері мен баржалары Портердің канонерлік кемелерінің қолдауымен өзен бойымен төмен қарай жүрді. Кемелер өзеннен қауіпсіз түрде өте алды; Портер бір адамды жоғалтты, ал конфедерациялықтар ешкімді жоғалтпады. Одақтың кейбір кемелері зақымданды, бірақ көп шығын болмады. Гранттың жаяу әскері Гранд-Гальфты өткеннен кейін Дишарун плантациясына қарай жол тартты, онда көліктер жиналған болатын. Грант Гранд-Гальфтың төменгі жағындағы екі өткел нүктесін қарастырды: Миссисипи штатындағы Родни немесе Миссисипи штатындағы Бруинсбург. Боуэн одақ әскерлерінің біріншісінен өтуін күтті. Одақтың барлаушылары мен, мүмкін, Боб есімді афроамерикалық арасындағы әңгімелер Бруинсбургтен Порт-Гибсонға дейін қолданылатын жол бар екенін көрсетті, сондықтан Бруинсбург өткел нүктесі ретінде таңдалды. 29 сәуірдің кешінде, одақтың өзеннен өтуін күтіп, Боуэн Порт-Гибсонды ұстап тұру үшін өз күштерінен жасақ жіберді, ал келесі күні Виксбургтен келген күштерді де сол жерге жіберді. 30 сәуірдің таңында Бруинсбург арқылы өту басталды. МакКлернанд корпусы және генерал-майор Джеймс Б. Макферсон корпусының бір бөлігі алда жүрді. Келесі күні таңертең 24 000 одақ әскері қарсылықсыз өзеннен өтті. 1 мамырда Макферсонның әскерлері де өтті. Сол күні таңертең Порт-Гибсон маңында конфедерациялықтар МакКлернандтың алға жылжыған әскерлерімен кездесті. Порт-Гибсон шайқасы одақтың қиын жеңісі болды. Шайқаста жеңіске жеткені одақтың жағалауын қорғады және Гранд-Гальфты қорғау мүмкін емес етті. Пембертон Боуэнге бекіністен бас тартуға бұйрық берді, ал конфедерациялықтар 3 мамырдың таңында ондағы қаруларды істен шығарды. Одақ әскерлері конфедерациялықтар кеткеннен кейін бекініске ие болды және ол науқан барысында жабдықтау орталығына айналды. Шерман корпусының бір бөлігі 6 мамырдың кешінде және 7 мамырда Гранд-Гальфте өзеннен өтті. Гранттың әскері Виксбургті жабдықтаумен байланысты теміржолға қарай ішкі аймаққа қарай бет алды. 12 мамырдағы Реймонд шайқасынан кейін Грант Джексонға жиналған конфедерациялық күштерді тарату үшін шығысқа қарай жылжуға шешім қабылдады. Джексон 14 мамырда алынды, ал екі күннен кейін Пембертонның Виксбургтен тыс Грантты жеңу әрекеті Чемпион Хиллі шайқасында жеңіліске ұшырады. Виксбургті қоршау 18 мамырда басталды және 4 шілдеде конфедерациялықтардың капитуляциясымен аяқталды. Виксбургтің басып алынуы Конфедерацияны Миссисипи өзені бойында бөліп, Порт-Хадсонды қоршауда одақтың жеңісімен бірге, өзенді одақтың бақылауына берді. 3 шілдеде Геттисбург шайқасында конфедерациялықтардың жеңілуімен бірге Виксбургтің құлауы соғыстың шешуші нүктесін белгіледі. Соғыс 1865 жылы конфедерациялықтардың жеңілуімен аяқталды. Шайқас болған жер Гранд-Гальф әскери мемлекеттік паркімен сақталған. Паркте Уэйд және Кобун бекіністері орналасқан жер, сондай-ақ бақылау мұнарасы, мұражай және Гранд-Гальфтың ескі қаласының қалдықтары бар. Парк 1972 жылдың 11 сәуірінде Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді.