Кіріспе

1990 жылы жазылған балалар романы Йоштейн Гардердің туындысы

«Солитер құпиясы» (Kabalmysteriet) – 1990 жылы норвегиялық автор Йоштейн Гардердің жазған фантастикалық романы, ол «Софидің әлемі» атты ең көп сатылған романымен танымал. Оның негізгі оқырман тобы – жасөспірімдер. «Солитер құпиясы», «Софидің әлемі» сияқты, философиялық мазмұнға ие, бірақ «Софидің әлемінен» өзгешелігі, онда философтар мен теориялар тікелей аталмаған.

Ханс-Томас

12 жасар Ханс Томас әкесімен бірге баласының айырылған анасын іздеп, үйіне әкелу үшін Еуропаны аралап жүр. Жолда келе жатқанда, бензин құю станциясында бір кішкентай адам Ханс Томасқа: "Сізге ол қажет болады!" деп, үлкен көтеретін шыны береді. Ол оларды Дольф деген кішкентай ауыл арқылы өтетін ұзақ жолға шығаруға көндіреді. Көп ұзамай Ханс Томас әкесімен бірге ауылдың жол жиегіндегі кафесіне келіп тоқтайды. Ханс Томас ауылды аралап, жолға шыққанда ауылдың мейірімді нан пісірушісінен үлкен жабысқақ нан алады. Ханс Томас таңғалды, жабысқақ нанның ішінде кішкентай кітап бар, оның жазуы өте кішкентай, оны жалаңаш көзбен оқуға болмайды. Ханс Томас кішкентай кітапты жаңа лупасымен оқи бастайды, содан кейін оқиға Ханс Томастың саяхаттары мен жабысқақ нан кітабындағы оқиғалар арасында ауысады.

Тіркемелі кітап

"Жібік бұршақтар" кітабында бір ескі нан пісірушінің әңгімесі айтылады. Оның әкесі оған Rainbow Fizz (Америкалық нұсқада Rainbow Soda) деп аталатын керемет сусын берді. Бұл сусын әкесі кемесі құлаған, жас кезінде аралда болғанда тапқан. Аралда Фроде есімді ескі теңізші және тағы 53 адам тұрды, олардың есімдері болмады және өздерін ойын карталарындағы нөмірлер деп атады (52 картадан және Джокерден). Әсіресе, "Жүректің туы" (Ace of Hearts) қатты әсер етті, Фроде оған ғашық болды, тіпті ол үнемі "өзін жоғалтып" жүрсе де.

Қабылдау

1990 жылы «Кабальмистериет» Гаардерге Норвегияның әдебиет сыншылары сыйлығын әкелді. Kirkus журналы «Солитаир құпиясы» туралы қарама-қайшы пікір білдірді. «Мұнда тапқыр және таң қалдыратын тұстар бар» деп, рецензент Виктория дәуірінің жазушысы Джордж Макдональдтың философиялық фантазияларын еске түсірсе де, кітаптың көп бөлігі «қайталанатын, образдылығы тұманды, қорытындылары болжамды». Рецензия кітапты «бірдей дәрежеде қызықты да, көңіл көншітпейтін де» деп аяқтады.