Кіріспе
Сан-Франциско шығанағының қолтығы
Ричардсон шығанағы (алғашқыда Ричардсонның шығанағы) – Сан-Франциско шығанағының тереңдігі аз, экологиялық бай қолтығы, оны Калифорнияның төрт солтүстік қаласының бірлескен басқару агенттігі басқарады. Ричардсон шығанағының қауіпсіздік аймағы 1960-шы жылдардың басында Ұлттық Одубон қоғамына тиесілі болды. Бұл шығанақ 19 ғасырдың басында Сан-Францискода теңіз капитаны және құрылысшы болған Уильям А. Ричардсонның құрметіне аталған. Онда Строберри Спит және Арамбуру аралы орналасқан. Қалалық аймаққа жақын болса да, Ричардсон шығанағында кең көлемдегі теңіз шөбі және үлкен, бұзылмаған жағалаудағы тіршілік орындары бар. Бұл – су және құрлық құстарының тамақтану және демалу орны, ал оған іргелес батпақтар мен жағалау аймақтары жануарлар мен өсімдіктердің алуан түрлерін қамтамасыз етеді. Ричардсон шығанағы, жыл сайын келіп-кетіп жүретін және тұрақты құстардың көптігіне, Калифорниялық клапперлік қанатының кездесуіне және Тынық мұхит көші-қон жолындағы стратегиялық орналасуына байланысты Маңызды Құс Аймағы (IBA) деп жарияланды. Шығанақтың сулары күрделі және нәзік экожүйелерді, соның ішінде дамыған балық шаруашылығын, әртүрлі моллюскілер популяцияларын және тіпті порт тюлендері сияқты теңіз сүтқоректілерін қорғау мақсатында "ағынды су шығаруға тыйым салынған" ережесіне бағынады. Ричардсон шығанағының тереңдігі аз және күрделі арналарға ие болғандықтан, каяктер мен шағын желкенді қайықтармен жүзуге ғана мүмкіндік бар. Шығанақтың периметрінде, әсіресе Милл-Вэлли және Тибурон қалаларының жағалау аймақтарында кеңейтілген жаяу және велосипед жолдары салынған.
Атаудың тарихы
1822 жылғы 22 тамызда ағылшын кит аулаушы кемесі «Орион» Сан-Францискодағы Ерба-Буэна шығанағына жабдықтау үшін кірді; кеменің капитаны Уильям Энтони Ричардсон болды, ол бойы биік, ақ шашты, көк көзді және жас жігіт ретінде сипатталды. Оны Сан-Франциско президиосының коменданты Игнасио Мартинестің қызы Мария Антония көрді. Мартинес, оның есімімен қала аталған, капитанды отбасымен бірге тұруға шақырды. Мария капитан католик шіркеуіне қосылып, «Гильермо Антонио Ричардсон» деп крещение алғаннан кейін үйленді. Бұл той 1826 жылғы 12 мамырда Мишн-Долорес қаласында өтті және Солтүстік Америкадағы алғашқы маңызды испан-англосаксон тойы болды. Ричардсон Мишн-Долоресте ағаш өңдеу, қайық жасау және навигация сабақтарын оқытты, Сан-Франциско портының капитаны қызметін атқарды және Сан-Францискодағы алғашқы маңызды тұрғын үйді салды, әлде ол сауда бекеті болуы тиіс еді. Ол Мишн-Долорес және Мишн-Санта-Клараға тиесілі бірнеше шхуналарды басқарды. Ричардсон 1838 жылы мексикалық жер грантын алды – Ранчо Сауселито, ол Алтын қақпаның солтүстігінде, шығанақтан мұхитқа дейін және солтүстікке қарай Тамалпайс тауына дейінгі барлық жерді қамтыды. Грант Тамалпайс тауының оңтүстік-шығысындағы барлық жерлерді, сондай-ақ Редвуд каньоны мен қазіргі Мьюр Вудс Ұлттық монументінің жерлерін де қамтыды. Осылайша Ричардсон шығанағы осы белсенді ерте қоныс салушы мен құрылысшының құрметіне аталды. Бұрынғы шығанақтың солтүстік-шығысындағы Тибурон түбегі 1834 жылы Джон Томас Ридке берілген Ранчо Корте Мадера дель Пресидионың бір бөлігі болды. Жергілікті дереккөздер мен кезеңдік карталарға сәйкес, шығанақтың бастапқы атауы иелік сөзбен берілген: Ричардсон шығанағы. Алайда, АҚШ Географиялық атаулар жөніндегі кеңесі АҚШ жерлерінің атауларында апострофтарды қолдануға кеңес бермейді, сондықтан атау үкіметтік деректер базаларында және карталарда Ричардсон шығанағы деп көрсетіледі.
Геология
Ричардсон шығанағы негізінен теңіз және сағалық ортада қазіргі жағалауға қатысты бұрынғы жоғары су деңгейлері кезеңдерінде жиналған саз, балшық және аз мөлшерде құм мен қиыршық тастардың беткі шөгінділерінде қалыптасқан. Сан-Франциско шығанағында кеңінен таралған, ал Ричардсон шығанағында бұл шөгінділердің қалыңдығы шамамен 24-30 метрге жетеді. Бұл «Бей Мудс» (Bay Muds) Голоцен дәуіріне (10 000 жылдан кем) жатады. Олар негізгі аллювиалды топырақтардың үстінде орналасқан, олардың ішінде 92 және 110 фут (29 және 35 метр) тереңдікте екі құм қабаты бар. Бұл бөлім өз кезегінде Францискан кешенінің шихтасына (shale) төмендеп жатыр, ол аймақтың тектоникалық эволюциясы барысында соңғы юрадан орта миоценге дейін жиналған шөгінді, магмалық және метаморфтық жыныстардың әртүрлі қоспасы болып табылады. Францискан тау жыныстарының мұндай жиынтықтары тектоностратиграфиялық аймақтар деп аталады, және олардың екеуі – Орталық белдеу және Жағалау белдеуі – Ричардсон шығанағының жанындағы жарылымдар арқылы байланысқан.
Экология
Ричардсон шығанағы – Audubon California басқаратын маңызды экологиялық аймақ, Ричардсон шығанағы Audubon орталығы мен қорығы ретінде танымал. Ричардсон шығанағы құстарға бай, әр қыста миллионнан астам көшпенді құстар келеді, олардың көпшілігі АҚШ 101 тас жолының батысындағы жоғары саздықтар мен Ботин батпағын пайдаланады. Ричардсон шығанағы жоғары балл алған IBA ретінде белгіленген, сонымен қатар Батыс жағалау құстары желісінің жарты шарлық қорығы мәртебесіне ие. Ричардсон шығанағында қыстайтын көшпенді құстарға кішкентай құмқұйрық, батыс құмқұйрық, дақты құмқұйрық, американдық авоцет, дунлин, мраморлы құсқұс, үлкен сарыаяқ, иілгіш, ұзынмұрынды құсқұс және довичерлер жатады. Ботин батпағының, Блэкис Крик сағасының аузы мен ДеСильва аралының ерекше тұрғыны – Калифорниялық шапшаң рельсі, қорғалатын, көшпенді емес түр. Ричардсон шығанағы қорығының жыл бойы тұратын құстарына үлкен көк құйрық, қарлы құйрық және үлкен құйрық; шырша; қызыл құйрықты сокольник және күріш бүркіт; құрт және батыс құйрық; аза тұту күлі және тау күлі; Аннаның құсқұйрығы жатады. Passeriformes құстарының арасында scrub jay, американдық қарау, каштаналық арқалы шымтезек, bushtit, Bewick's wren, үй көбелегі, қызыл қанатты қарақұс, үй шымтезегі, Калифорниялық towhee және ән көбелектері кездеседі. Ричардсон шығанағының балық шаруашылығының ерекшеліктеріне Тынық мұхитының сельді балық шаруашылығы мен острица орындары жатады. Сан-Франциско шығанағының барлық аймағын қамтитын сельдь балық аулау флоты Саусалито портындағы Ричардсон шығанағында орналасқан. Бұл сельдь балық аулауын Калифорнияның Балық және аңшылық департаменті бақылайды; сельдь популяциясы төмендеу үрдісінде, бірақ қолданылатын тор әдістерінен емес, теңіздің қоршаған орта факторларынан. Сельдь балықтары өмірінің көп бөлігін ашық мұхитта өткізеді және Ричардсон шығанағына және басқа да сағаларға қыста, қорғалған суларда шаруашылық үшін келеді. Ричардсон шығанағында олардың жұмыртқалары балық тұқымдас шөптерге, айлақтарға немесе жыртқышқа ұқсас әр түрлі беттерге жабысады. Жұмыртқалар қаққаннан кейін, сельдь личинкалары планктонды жейді; ұрықтан шығу алдында жұмыртқалар төменгі су кезінде шағалалармен, ал жоғары су кезінде астерогендер мен басқа да әртүрлі эстуарлық фаунамен жемтіленеді. Острица орындарына қатысты 2006 жылдан бастап эксперименттік бағдарлама жүргізілуде, онда шетелдік острицалар қабықтары (биологиялық инертті) қаптарға салынып, су астына орналастырылады, олар жергілікті острицаларға көбейуге көмектесу үшін личинкалар субстраты ретінде қызмет етеді. Жергілікті жерде острицалар жарғақ пен кейбір крабтардың жемтігі болып табылады. Ричардсон шығанағының кең сазды жерлері теңіз омыртқасыздарына мол тіршілік ортасын ұсынады. Көптеген түрлер Сан-Франциско шығанағының басқа жерлерінде кездеседі. Характерлі организмдерге көмікшелер, полихеталы құрттар, онқанатты қаңылтырлар, амфиподтар, форонидтер және анемондар жатады. Strawberry/Belvedere жағалауы бойындағы кең саздықта жүргізілген далалық зерттеуде тау жыныстарымен байланысты түрлер табылды, соның ішінде: екібақтылар (Macoma balthica, Mya arenaria және Mytilus edulis); теңіз шаяғы Littorina planaxis; краб Hemigrapsis oregonensis; изопод Sphaeroma quoyanum; балықшалар Balanus glandula және Balanus amphitrite; nemertean Lineus ruber; және анемонумендер Diadumene leucolena және Haliplanella luciae. Ричардсон шығанағына келетін сүтқоректілерге дельфин кіреді, ол ДеСильва аралында және Ричардсон шығанағының Audubon қорығының бас кеңсесіне жақын Тибурон жағалауында кездеседі. Бұл жерде құрып бара жатқан тұщы саздықты жинап алатын тышқан да бар деп есептеледі. Флораға аралық және таулы аймақтар түрлері жатады. Мүмкін, ең көрнекті ерекшелігі – Ричардсон шығанағының сағалық аймағындағы кең көлемді балық тұқымдасы. Ричардсон шығанағындағы бұл балықшалар саны Солтүстік Калифорниядағы ең үлкендердің бірі болып саналады және ол қалпына келтіріліп, осы тіршілік ортасының одан әрі кеңейтуіне әкеледі. Батыстағы шығанақтың батыс шетінде Pickleweed мекені бар, онда көптеген акрлы саздықтар Pickleweed Inlet ағысында судың төмендеу кезінде жағалау құстарына ұшырайды. Ричардсон шығанағының айналасында кездесетін биік алқап өсімдіктері – тойон, жағалаудағы тірі қарағай, Калифорния шығанағы және Калифорнияның жергілікті шөптері. 2007 жылдың 7 қарашасында Сан-Франциско шығанағында мұнайдың көп мөлшерде төгілуі орын алды. Бұл "Cosco Busan" мұнайдың төгілуі Ричардсон шығанағындағы майланған және майланбаған жерлерде сельдь балықтарына қауіпті екені анықталды. Бұл төгілу шығанақтағы организмдерге үлкен әсер етті.
Қазіргі тарих
19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында Ричардсон шығанағының жағалауы мыңдаған учаскелерді қамтитын мемлекеттік және жеке меншікке кеңінен бөлінді. Тибурон, Милл Вэлли, Белведер және Саусалито қалалары Ричардсон шығанағының шекарасын қорғау үшін жағалауды дамыту бойынша қатаң саясат жүргізді, тіпті орасан зор құрылыс жұмыстары жүргізілсе де. Audubon қоғамы Ричардсон шығанағының барлық қорығын басқарады, бұл басқару төрт маңындағы қалалардың бірлескен билік агенттігіне бағынады. Ридтен Рид отбасында жұмыс істеген Рози Вераллға сыйға берілген жер қазір Audubon Ричардсон шығанағы қорығының ядросы болып табылады. Вералл осы жерді, шамамен 1,5 гектарды, мәңгілік сенімділікке беріп, жабайы табиғат қорығы ретінде сақтау үшін тапсырды. Audubon қоғамы 1960 жылы осы құрлық учаскесін Ричардсон шығанағының су астындағы және суаралық жерлерімен бірге сатып алды. 1876 жылы салынған Лайфорд үйі Вералл учаскесінде орналасқан, бірақ үй Строберри Пойнт деп аталатын жердегі басқа жерде салынған. Үй сол дәуірдің стилінде безендірілген және Ұлттық Audubon қоғамы оны арнайы іс-шаралар мен кештер үшін пайдаланады. 2019 жылғы мәліметтер бойынша, шығанақта жағалаудан шамамен бір жарым шақырым қашықтықта қайықтарда тұратын жүзге жуық адам бар.
Гидрологиялық және қайық қатынасы туралы мәліметтер
Ричардсон шығанағы Сан-Франциско шығанағымен қосылады, онда су тереңдігі 20 фут (6 метрге) жетеді, және Саусалито маринасының оңтүстік жағы мен Бельведердің оңтүстік ұшын – кейде Пенисула Пойнт деп аталатын – қосатын өте бейбіртек шекарамен белгіленеді. Осы шекара сызығында Сан-Франциско шығанағы жағында тереңдік күрт өседі, дерлік бірден 100 футқа (30 метрге) жетеді. Сан-Франциско шығанағының бұл бөлігі, сондай-ақ Ракун бұғазы деп белгілі, өте күшті ағыстарға ие. Ричардсон шығанағындағы қайық жүру шағын желкенді кемелермен және каяктермен шектеледі, себебі судың тартылу тереңдігі шектеулі. Сонымен қатар, шығанақтың шамамен 900 акр жері жыл сайын қыс айларында алты айға жабылады, бұл экологиялық жүйені, әсіресе көшпенді су құстарын қорғау мақсатында жасалады. Ричардсон шығанағына көптеген маусымдық, аттары белгісіз шағын арналар мен үш ірі арна құйылады: Тамалпайс тауының тік оңтүстік-шығыс беткейлерінен жер беті ағындары жиналатын Арройо Корте Мадера дель Президио; Пиклвид шығанағы; және Ричардсон шығанағының батыс беткейлерінен су жиналатын Койота сағасы (Марин округі). Бұл арналар солтүстік-батыстан Ричардсон шығанағына құйылады. Арройо Корте Мадера дель Президио және Койота Крик ағындары үздіріліспен жүзеге асырылады.
Ричардсон шығанағы Аудубон орталығы мен қорығы
Ұлттық Одубон қоғамы Тибурон қаласында табиғат орталығын басқарады, ол ересектер мен балаларға арналған табиғат бағдарламаларын ұсынады, оның ішінде жазғы лагерь, мектептік ғылым бағдарламалары, туған күн мен отбасылық шаралар, дәрістер, бағытталған серуендер, экологиялық білім беру семинарлары, Бей-Шор зерттеулері доценттік бағдарламалары және еріктілер жобалары бар. Жақында Арамбуру, Пиклвид және Атаусыз деп аталатын жасанды аралдарды құстарға пана болатын жер ретіндегі құндылығын арттыру мақсатында жаңарту жұмыстары жүргізілді.