Кіріспе
Salmonella enterica бактериясының үш түрінің біріне байланысты бактериялық инфекция. Паратиф – ішек және қанда өсетін Paratyphi A, Paratyphi B немесе Paratyphi C серотипіне жататын Salmonella enterica бактериясынан туындайды. Симптомдары көптеген басқа жұқпалы аурулардың белгілеріне ұқсас. Паратифке арналған ерекше вакцина жоқ, бірақ тиф вакцинасы белгілі бір пайда әкелуі мүмкін. Бұл ауру Азияның кейбір аймақтарында көп кездеседі, ал дамыған елдерде сирек. Көптеген жағдайлар Paratyphi A-ға байланысты, Paratyphi B немесе C-ға емес. 2015 жылы паратиф қызуынан шамамен 29 200 адам қайтыс болды, бұл көрсеткіш 1990 жылы 63 000-нан асып түсті. Емделмеген жағдайда өлімге ұшу қаупі 10-15% құрайды, ал емделгенде 1% төмен болуы мүмкін. Диагноз қан немесе нәжістегі бактерияны анықтау және Видаль сынағында анти-BH антиденелерін табу арқылы қойылады. Ауру хлорамфениколға немесе котримоксазолға жақсы жауап береді.
Paratyphoid is caused by the bacterium Salmonella enterica of the serotypes Paratyphi A, Paratyphi B, or Paratyphi C growing in the intestines and blood. Symptoms are similar to those of many other infectious diseases. While no vaccine is available specifically for paratyphoid, the typhoid vaccine may provide some benefit. It is most common in parts of Asia and rare in the developed world. Most cases are due to Paratyphi A rather than Paratyphi B or C. In 2015, paratyphoid fever resulted in about 29,200 deaths, down from 63,000 deaths in 1990. The risk of death is between 10% and 15% without treatment, while with treatment, it may be less than 1%. Diagnosis is with isolation of the agent in blood or stool and demonstration of antibodies antiBH in the Widal test. The disease responds well to chloramphenicol or co trimoxazole.
Паратиф C
Паратиф С – сирек кездесетін инфекция, көбінесе Қашық Шығыста таралған. Ол метастаздық абсцестермен қатар жүретін септицемия түрінде көрінеді. Ауру барысында холецистит дамуы мүмкін. Паратиф С антиденелерін әдетте анықтамайды, ал диагноз қан егісі арқылы қойылады. Хлорфениколмен емдеу көбінесе тиімді болады.
Тасымалдаушылар
Адамдар және кейде үй жануарлары паратиф қызбаның тасымалдаушылары болып табылады. Бір отбасының мүшелері уақытша немесе тұрақты тасымалдаушы болуы мүмкін. Әлемнің көп бөлігінде қысқа мерзімді фекальдық тасымалдаушылар несеп арқылы тасымалдаушылардан жиі кездеседі. Созылмалы несеп тасымалдаушы күйі шистосомоз (паразиттік қан сорғышы) ауруы бар адамдарда пайда болады. Сальмонелла паратифи бактериясын бір жылға дейін бөліп шығару мүмкін, және осы кезеңде адам тасымалдаушы деп есептеледі. Созылмалы тасымалдаушы күйі жедел аурудан кейін, не жеңіл, тіпті клиникалық белгілері жоқ инфекциялардан кейін де дамуы мүмкін. Созылмалы тасымалдаушылардың көпшілігі – орта жаста инфекция жұқтырған әйелдер.
Патофизиология
Қабылдағаннан кейін, егер иммундық жүйе инфекцияны тоқтата алмаса, бактериялар көбейіп, қанға таралады, содан кейін қызба түрінде аурудың алғашқы белгілері пайда болады. Олар сүйек кемігіне, бауыр мен өт жолдарына еніп, бактериялар ішек мазмұнына шығарылады. Аурудың екінші кезеңінде бактериялар жіңішке ішектің иммундық тіндеріне еніп, жіңішке ішек перистальтикасының алғашқы белгілері басталады.
Алдын алу
Ауруды бақылаудың негізгі кілттері – санитарлық тазалықты қамтамасыз ету, қауіпсіз ішуге жарамды су және тағаммен қамтамасыз ету. Дамыған елдерде бұрын қалалық суды тазарту енгізілгенде, адам қалдықтары тамақ өндірісінен шығарылғанда және сүт өнімдерін пастеризациялау басталғанда ішек ауруларының көрсеткіші төмендеді. Израильдегі халықаралық саяхатшыларға қатысты зерттеу нәтижелері вакцинаның А серотипінен туындайтын инфекцияның бір бөлігін болдырмауы мүмкін екенін көрсетеді, бірақ бұл туралы ешқандай сынақ растамайды. Тиф вакцинасының осылай шағылысқан қорғанысы, көбінесе, әртүрлі S. enterica серотипі арасындағы ортақ O антигендеріне байланысты.
Эпидемиология
Үй шаруасынан тыс факторлар, мысалы, көше сатушыларынан алынған таза емес тағамдар және су тасқыны, аурудың адамдар арасында таралуына көмектеседі. Кедейлік, нашар гигиена және санитарлық ережелердің бұзылуы салдарынан, бұл ауру көбінесе өндірісі аз дамыған елдерде, негізінен қауіпсіз су ішудің жоқтығынан, тиісті канализацияның болмауынан және су тасқынынан жиі кездеседі. Паратифтік қызба кейде эпидемияларға себеп болады және Азия, Африка, Орталық және Оңтүстік Американың көп бөлігінде таралған. Жұқтырғандардың көп бөлігі Азия елдерінде ауруға шалдығады. Жыл сайын шамамен 16 миллион жағдай тіркеледі, нәтижесінде дүние жүзінде шамамен 25 мың адам қайтыс болады.