Кіріспе

Қазіргі заманғы қоршаған ортаны қорғау жөніндегі тікелей әрекет қозғалысы Ұлыбританияда 1991 жылы алғашқы Ұлыбританиялық "Жер алдымен!" тобының Дунгенесс атом электр стансасындағы наразылық акциясымен басталды. Екі жыл ішінде 50 "Жер алдымен!" тобы мен белсенділері жол протесті қозғалысының басқа да ұйымдарымен байланыс орнатты. Твифорд Даун мен М11 тармағындағы жол наразылығында ірі лагерьлер құрылды. 1997 жылға қарай, Үкімет жол салу жоспарларын үштен екіге дейін азайтуға шешім қабылдады. Осы жетістіктен кейін, қоршаған ортаны қорғау қозғалысы Стэнтон Мурдағы карьерге қарсы күрес сияқты жергілікті мәселелерге қатысты, сондай-ақ Манчестер әуежайындағы жаңа ұшу-қону жолағына қарсылық танытты. Ол "Климаттық әрекет лагерлері", "Ұшақ ақымақтары", "Көшелерді қайтару", "Көтеріліс толқыны" және "Жер біздікі" сияқты әртүрлі топтарды қамтыды. 2010 жылдары "Extinction Rebellion" және HS2-ге қарсы наразылық білдірген "Grow Heathrow" сияқты жаңа топтар пайда болды. 2020 жылдардың басында "Insulate Britain", "Tyre Extinguishers" және "Just Stop Oil" ұйымдары бірқатар акциялар өткізді.

Ең алдымен Жер!

Earth First (EF) қозғалысы Ұлыбританияда 1991 жылы Кенттегі Дунгенесс атом электр стансасындағы наразылықпен басталды. Earth First өз бастауынан-ақ тікелей әрекет тактикасын қолдауға міндеттенді, сонымен қатар зорлықсыз экотажды ғана қолдады. Earth First – орталық ұйымы жоқ топтар мен белсенділердің еркін біріккен жиынтығы. Екі жыл ішінде мұндай топтардың саны елуге жетті, наразылықтар 1980-ші жылдардағы бейбітшілік қозғалысынан бері көрілмеген деңгейге жетті. Earth First-тің алғашқы акциясы 1992 жылы Ливерпуль портында тропикалық қатты ағаштардың импортына қарсы наразылықпен басталды. Бұл акция белсенділер тобы елді аралап шыққан «Earth First» атты гастрольдік іс-шарамен бірге өтті.

Жол қозғалысы лагерлері

Earth First топтары, көптеген басқа топтармен бірге, үкіметтің жол салу бағдарламасын кері қайтару мақсатымен жол наразылық қозғалысына қатысты. Алғашқы ірі жол наразылығы 1992 жылдың соңында Твифорд Даун қаласында болды, онда M3 тас жолының жаңа бөлігін салуға қарсы тұру үшін тұрақты наразылық лагері құрылды. Осы лагерьден Донга тайпасы пайда болды. Басқа ерте наразылықтардың ішінде Глазгодағы Полок елдік паркі, Престон маңындағы Роддлсворт өзені және Стэнворт аңғары, Бат қаласына жақын Солсбери төбесі және Лондондағы M11 тармағына жасалған наразылық бар, онда бүкіл көшелер басылып алынды. 1994 жылы Клермонт көшесінен наразылық білдірушілерді шығарып жібергеннен кейін, Гүлшолақ және Донга тайпаларының өкілдері Стэнворт аңғарында ағаш үйлерден "Эвок ауылы" құру үшін наразылыққа қосылды. Содан кейін Ньюбери айналма жолы, A30 сияқты көптеген жол наразылықтары болды, ал A30 лагеріндегі шығарылған кезде Swampy кеңінен танымал болды, бірақ көптеген кішкентай жол наразылық лагерлері де болды. Кейбір лагерьлер жолдардың тоқтатылуына әкелді, ал мұндай тоқтатудың алғашқысы Лондонда болды. 1997 жылға қарай үкімет жол салу бағдарламасын бастапқы көлемінің үштен бір бөлігіне дейін қысқартты. Ақшаны үнемдеу қажеттілігімен және бастапқы жоспарларды сынаған бірнеше есептермен қатар, қоршаған ортаны қорғауға бағытталған акциялар осы азайтуда маңызды рөл атқарды. Оның тиімділігінің тағы бір белгісі 1994 жылы көрінді, осы жылы үкімет Қылмыстық кодекс қабылдады. Онда басқа нәрселермен қатар, көптеген наразылық түрлерін қылмыстық қылмыс деп жариялайтын жаңа құқық бұзушылықтар жасалды.

Кеңейтілген жер бірінші әрекеттер

Earth First қозғалысының бағыты уақыт өте келе кеңейіп, Манчестер әуежайының екінші ұшу-қону жолағына қарсы наразылық көрсетуді және генетикалық түрлендірілген организмдерді пайдалануға қарсы күресті қамтиды. Пик ауданындағы Тоғыз ханымдар тас шеңберінің жанындағы лагерь жаңа карьер ашуға сәтті түрде кедері келтірді. Бұл қозғалыс бірқатар басқа да топтардың құрылуына себепкер болды, олардың ішінде ең белгілілері – "Көшелерді қайтару" және "Жосық толқын" қозғалыстары. "Жеріміз біздің" тобы бұрын Гиннес компаниясына тиесілі сыра зауыты орналасқан, қаңырап бос жатқан жерге "Таза гений" лагерін құрды. Джордж Монбиотты қоса алғанда, жерді басып алғандар, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жерді басып алу қозғалысының табысынан кейін 50 жыл өткен соң осы жерді басып алғанын мәлімдеді.

Климаттық белсенділік

Тура әрекет тактикалары климатқа қатысты мәселелерде де қолданылды. 2006 жылдың 31 тамызында 600 адам Йоркширдегі Drax көмір электр стансасында көміртегі шығарылымдарына қарсы "Reclaim Power" атты наразылыққа қатысты. Бұл наразылықты "Климат үшін әрекет" лагері ұйымдастырды. Лагерьге қатысушылар сондай-ақ Тессидтегі Хартлпул қаласындағы атом электр стансасын блокадалады. Кейінгі климат лагерінде жасырын полицей Марк Кеннеди белсенділерді Ратклиф-он-Соар электр стансасында зардапты бұзуға итермеледі, ал бұл факті анықталғаннан кейін алты адамның сот процесі тоқтатылды. Plane Stupid тобының іс-қимылдарына әуежай айналма жолында климат лагерін құру арқылы ұшақтарды тоқтату, сондай-ақ BAA әуежай операторы мен EasyJet әуе компаниясына тиесілі кеңселерді басып алу кірді. 2008 жылдың 8 желтоқсанында топ Лондон Станстед әуежайының периметрін бұзып, ұшу-қону жолағын үш сағатқа жауып, 56 Ryanair рейсін күшін жойды. Бұл наразылық Станстедте екінші ұшу-қону жолағы салынатын хабарламаға жауап ретінде болды және 57 адам ұсталды. Grow Heathrow – бұл батыс Лондондағы Сипсон ауданындағы жер, ол Хитроу әуежайына жаңа ұшу-қону жолағы салу үшін бұзылуы мүмкін. Ол 2010 жылы басылып алынған және 2019 жылы ішінара эвакуацияланды. Frack Off 2011 жылы құрылды, ол фрекинг және басқа да тақтатас газын өндірудің қауіпсіздігіне қатысты алаңдаушылықтарға жауап ретінде құрылған бірнеше топтың бірі. Осы топтардан кейін, 94 ғалым қол қойған экологиялық дағдарысқа қатысты алаңдаушылықты білдіретін The Guardian газетінде жарияланған хаттан кейін 2018 жылдың 31 қазанында Extinction Rebellion құрылды. 13 қыркүйекте Insulate Britain тобының көлік қозғалысына кедергі келтірген наразылық акциялары басталды. Tyre Extinguishers тобы 2022 жылдың наурыз және сәуір айларында Ұлыбританияның қалаларында жол тасымалдарын пайдаланатын (SUV) көліктердің дөңгелектерін сөндірді. Just Stop Oil климаттық белсенділер коалициясы 2022 жылдың сәуір айында Англиядағы мұнай терминалдарында 12 күн бойы бұзушылықтар жасады. 2022 және 2023 жылдар бойы Just Stop Oil наразылықтарын жалғастырып, іс-шараларды тоқтатып, баяу шерулер ұйымдастырды.

Жоғары жылдамдық 2

High Speed 2 – қазіргі уақытта салынып жатқан, Лондон, Бирмингем, Лидс және Манчестер қалаларын байланыстыратын жоғары жылдамдықты темір жол желісі. «Вудленд Траст» ұйымының мәліметінше, 108 көне орман учаскесіне қауіп төніп тұр. Көлік министрлігінің шешімімен, бірінші кезең – Лондоннан Бирмингемге дейінгі темір жол желісінің құрылысы 2020 жылдың 15 сәуірінде басталуға тиіс болды. Уорвикширдегі төрт ормандық аумақ дереу жойылды, бірақ флора мен фаунаға зиянды тигізбеу үшін кесу жұмыстарын тек күзде жүргізу ұсынылған болатын. Қоршаған ортаны қорғаушылар ұсынылып отырған пойыз жолының бойында алдын ала лагерьлер құрған. 2020 жылдың қаңтар айында HS2 Limited компаниясы 2017 жылдың қазан айынан бері басылып алынған Колн-Вэлли аймақтық паркіндегі бірнеше лагерьлерді бұзды. Extinction Rebellion және Жасыл партиямен байланысы бар белсенділер HS2 жобасындағы жұмысты бақылап, жер HS2-ге тиесілі емес деп мәлімдеп, лагерьлерді бұзуға қарсылық көрсетті. 2020 жылдың мамыр айында Батыс Лондондағы Харефилдтегі бір үй-жайдан адамдар шығарылды.