Кіріспе
Американдық генетик Александр Соломон Винер (16 наурыз, 1907 – 6 қараша, 1976) – американдық биолог және дәрігер, сот медицинасы, серология және иммуногенетика салаларында маманданған. Оның жұмысы 1937 жылы Карл Ландштейнермен бірге Rh факторын ашуға және нәтижесінде, гемолитикалық ауруы бар жаңа туған нәрестелердің өмірін сақтап қалған алмасу трансфузиясының әдістерін әзірлеуге әкелді. Ол 1946 жылы осы жетістіктері үшін Ласкер сыйлығымен марапатталды.
Alexander Solomon Wiener (March 16, 1907 – November 6, 1976), was an American biologist and physician, specializing in the fields of forensic medicine, serology, and immunogenetics. His work led to the discovery of the Rh factor in 1937, along with Karl Landsteiner, and subsequently to the development of exchange transfusion methods that saved the lives of infants with hemolytic disease of the newborn. He received a Lasker Award for his achievement in 1946.
Өмір
Александр Соломон Винер Бруклинде, Нью-Йорк штатында, 1903 жылы Ресейден көшіп келген адвокат Джордж Винер мен Молли (Цукерман) Винердің ұлы болып дүниеге келді. Ол Бруклиндегі мемлекеттік мектептерде оқып, 15 жасында Бруклиндегі ұлдар гимназиясын бітірді. Ол Корнелл университетіне стипендия алып түсіп, математиканы оқуын жалғастырды және тіпті математикалық есептерді «Америкалық математикалық айлық» журналына жариялады. Дегенмен, ол 1926 жылы биология мамандығы бойынша «А» бакалавр дәрежесін алды. Содан кейін ол Лонг-Айленд медицина колледжіне оқуға түсіп, 1930 жылы медицина докторы ғылымын қорғады. Оның Норберт Винермен туыстығы нақты емес. Медициналық институтта оқып жүрген кезінде Винер Бруклиндегі еврей ауруханасында қан топтарын зерттеумен айналысты. 1930 жылдан 1932 жылға дейін ол сол ауруханада интерн болып жұмыс істеді және генетика мен биометрия бөлімінің меңгерушісі (1933–1935) және қан құю бөлімінің меңгерушісі ретінде өмір бойы осы мекемемен байланысын үзбеді. 1932 жылдан бастап ол жеке медициналық практикамен айналысты және 1935 жылы клиникалық патология және қан тобын анықтау үшін Винер зертханаларын құрды. 1938 жылы ол Нью-Йорк университетінің медицина мектебінің сот медицинасы кафедрасына мүше болып қабылданды және 1968 жылға қарай профессор ғылымына ие болды. 1930 жылдардан бастап ол Нью-Йорк қаласының бас сот-медициналық сарапшысымен ынтымақтастықта жұмыс істеді. Винер жақсы пианист болған және теннис пен гольф ойнағанды ұнататын. Ол математика мен физикаға деген қызығушылығын осы салалар бойынша оқу арқылы сақтап келді. Сот медицинасына қосқан үлесі үшін ол Американың детектив жазушылар қауымдастығының құрметті мүшесі атанды. 1932 жылы Винер Гертруда Родманға үйленді және олардың Джейн мен Барбара есімді екі қызы болды. Винер 1976 жылдың 6 қарашасында Нью-Йоркте лейкемиядан қайтыс болды.
Қанның "бармақ ізін алу"
Винер 23 жасында Ландштейнермен жұмыс істей бастады, Бруклиндегі еврей ауруханасында жұмысын бастағаннан кейін көп ұзамай. Ол өмірінің соңына дейін сол ауруханада қызмет етті. Олардың алғашқы жұмыстарының көп бөлігі М-факторға қатысты болды, олар оның бес түрлі, ерекше қан факторы екенін анықтады. Бұл оларды қанның "бармақ ізін" жасауға ынталандырды – заңдық және қылмыстық істерде қолданылатын бірегей қан профилі. Винер қазіргі ДНК дәуірінде кең таралған қанды зерттеудің көптеген түрлерін дамытты. Бруклиндегі зертханасындағы жұмысымен қатар, Винер Манхэттендегі зертханада да көп жұмыс істеді, онда ол сот-медициналық сараптамаға ден қойып, полицияға көптеген тергеулерде қатысушылардың қанын (немесе оған байланысты сұйықтықтарды) талдау арқылы көмектесті. Доктор Винердің криминологиядағы еңбектері туралы көптеген мақалалар мен кітаптарда тараулар жазылды. Әкесі, заңгер Джордж Винермен бірге, Винер қанды анықтаудағы жаңа ғылыми жетістіктерге байланысты жаңа заңдарды әзірлеуге көмектесті. Ол Америка медицина қауымдастығының заң комитетінің мүшесі болды, ол барлық штаттарда қанды тексеру заңдарын ұсынды және 1935 жылғы есебінің тең авторы болды. Оның қан факторларының генетикасы саласындағы жұмысы оған көптеген әкелік анықтама істерінде көмектесуге мүмкіндік берді.
РГ фактор
1937 жылы Винер мен Ландштейнер Rh факторын (сынақ нысаны ретінде қолданылған резус маймылдарының атымен аталған) ашқанда, оның маңыздылығын бірден түсінбеді. Бұл фактор М, N немесе P факторларынан көп айырмашылығы жоқ, тек "қан тобын анықтауға" пайдалы, бірақ одан артық кең қамтитын әсері болмады. Алайда, Винер жаңа қан факторының қан құюмен байланысты проблемаларға себеп болатынын көп ұзамай түсінді. Rh-оң қанды Rh-теріс қанға алғаш рет құйғанда зиян келмесе де, екінші құю өте қауіпті болатын антиденелердің пайда болуына себеп болады. 1940 жылы Ландштейнермен бірге жариялағанда Винер Rh сезімталдығының топ ішіндегі гемолитикалық реакциялардың себебі екенін көрсетіп, қан құюдың қауіпсіздігін арттырды. Сонымен қатар, Филип Левиннің жеке жұмысы Rh факторын нәрестелік эритробластоздың немесе Rh ауруының басты себебі ретінде анықтауға көмектесті, бұл нәрестелердің өліміне себеп болатын маңызды мәселені шешуге ықпал етті. 1946 жылы доктор Винер бұл мәселені шешу үшін алғашқы медициналық процедураны жасады, оны алмастыру трансфузиясы деп атады. Процедура ауру балаға толыққанды қан құюдан тұрды. Трансфузиолог Гарри Уоллерштейн бұл әдісті одан әрі жетілдірді. Содан бері нәрестелік эритробластозды емдеудің азырақ күш қолданатын әдістері табылды. Дегенмен, сол кезде бұл процедура 200 мыңнан астам өмірді сақтап қалды.