Юст Кнут Квигстад: Филолог, этнограф және саяхатшы

Кіріспе

Норвегиялық филолог, этнограф, тарихшы және саясаткер (1853–1957) Just Knud Qvigstad (4 сәуір 1853 – 15 наурыз 1957) – норвегиялық филолог, тіл білімі маманы, этнограф, тарихшы және мәдени тарихшы. Ол сонымен қатар Тромсёдегі мектеп директоры, Консервативтік партияның саясаткері, Тромсё қаласының мэрі және Білім беру және дін істері министрі болды.

Жеке өмір

Ол Лингсейдетте аудандық дәрігер Энгебрет Квигстадтың (1814–1869) және Петра Крог Вадельдің (1828–1905) ұлы ретінде дүниеге келді. 1885 жылдың тамызында Хаммерфест қаласында Маргрете Антонетте Агаардқа (1859–1949) үйленді. Олардың ұлы Жюст Кнут Квигстад белгілі инженер болды. Ол сондай-ақ Арнфин Палмстрёмнің жекжаттысы болды.

Білім беру және саясат саласындағы мансап

Он он жасқа дейін үйде оқыды, содан кейін Тромсёге көшіп, 1869 жылы экзамен артиум емтиханын тапсырды. 1870 жылы Корольдік Фредерик университетінің филология факультетіне оқуға түсіп, 1874 жылы cand. philol. дәрежесін алды. 1874-1875 жылдары Кристианияда, ал 1875-1880 жылдары Тромсёде, 1878 жылдан бастап Тромсё семинариясында мұғалім болып жұмыс істеді. 1880-1881 жылдары cand. theol. дәрежесін алу үшін оқыды және 1883 жылы Тромсё семинариясының директоры болып тағайындалды. Ол 1920 жылға дейін осы қызметте болды. 1910-1912 жылдары Конов кабинетінде білім және дін істері министрі болды. Саясаткер ретінде ол 1889-1907 жылдары Тромсё қалалық кеңесінің мүшесі болды, 1889, 1905 және 1907 жылдары қала әкімі қызметін атқарды.

Академиялық мансап

Квигстад академиялық қызметте де танымал болды. Оның сами тілі мен мәдениетіне деген қызығушылығы Тромсё семинариясында жұмысқа орналасқанда басталды және ол 1881 жылы өзінің алғашқы 112 академиялық еңбегін жариялады. Бұл фин журналында жарияланған «Lappischen und der finnischen Sprache сөздігінің салыстырмалы зерттеулері» (Acta Societatis Scientiarum Fennicae) еңбегі болды. Лингвистикалық маңызды еңбектерінің ішінде – Nordische Lehnwörter in Lappischen (1893). Ол Финнмарктағы шаруашылық атаулары мен жер-су атаулары туралы «Норске Гарднавне» атты он сегізінші томды, содан кейін «Шпицбергеннің 1900 жылға дейінгі жер-су атаулары» (1927), «Тромс округіндегі сами жер-су атаулары» (1935), «Финнмарк және Нордланд округтеріндегі сами жер-су атаулары» (1938) және «Сами атаулы жер-су атаулары» (1944) кітаптарын жазды. Тарихи еңбектерінің қатарында – «Квендердің Солтүстік Норвегияға қоныс аударуы» (1921) кітабы бар. Мәдени-тарихи еңбектеріне «Сами ертегілері мен аңыздары» (1887, Георг Сандбергпен бірге), «Сами ертегілері мен аңыздары» (төрт томдық, 1927–1929) және «Сами емшілігі» (1932) кіретін болды. Оның академиялық мекемесі – Тромсё мұражайы, онда ол 1884 жылдан бастап кеңес мүшесі, ал 1884 жылдан 1931 жылға дейін сами коллекцияларының кураторы болды. Дегенмен, оның көптеген жариялымдары зейнеткерлікке шыққаннан кейін жарық көрді. Оның соңғы академиялық еңбегі – 1954 жылы, 101 жасында жарық көрген «Самилер өмірінен жазбалар». Ол 1885 жылдан бастап Финно-Огриенн қоғамының, 1888 жылдан бастап Норвегия ғылым және әдебиет академиясының және 1894 жылдан бастап Норвегия ғылым және әдебиет корольдік қоғамының мүшесі болды. 1910 жылдан бастап Финно-Огриенн қоғамының құрметті мүшесі, ал 1926 жылдан бастап Тромсё мұражайының мүшесі атанды. Оның 75 және 100 жылдық мерейтойларына арналған құрмет кітаптары (Festschrifts) жарық көрді. 1930 жылы Гуннерус медалімен марапатталды, ал 1943 жылы Тромсё мұражайы «Бас мұғалім Квигстадтың алтын медалі» тағайындады. 1912 жылы Норвегияның Корольдік Сент-Олаф орденінің жұлдызымен марапатталған командирі, сондай-ақ Финляндияның Ақ раушан орденінің командирі болды. Ол 1888–1916 жылдары «Норск Финнмиссион» және 1889–1910 жылдары Норвегиялық Киелі кітап қоғамының аймақтық кеңсесінің негізін қалаушысы және кеңес мүшесі болды. Сонымен қатар ол Тромсё Сберегательный банкінің кеңес мүшесі де болды.

Qvigstad also made a name for himself as an academic. An interest in Sami language and culture started when he was hired at Tromsø Seminary, and he published his first of 112 academic works in 1881. This was Beiträge zur Vergleichung des verwandten Wortvorrathes der Lappischen und der finnischen Sprache, published in the Finnish journal Acta Societatis Scientiarum Fennicae. Other important linguistic works include Nordische Lehnwörter in Lappischen (1893). He co wrote the eighteenth volume of Norske Gaardnavne, about farm names and place names in Finnmark, and followed with Spitsbergens stedsnavne før 1900 (1927), De lappiske stedsnavn i Troms fylke (1935), De lappiske stedsnavn i Finnmark og Nordland fylker (1938) and De lappiske appellative stedsnavn (1944). Historical works include Den kvenske indvandring til Nord Norge (1921), about Kven immigration to Northern Norway. Cultural historical works include Lappiske Eventyr og Folkesagn (with Georg Sandberg, 1887), Lappiske eventyr og sagn (four volumes, 1927–1929) and Lappische Heilkunde (1932). His academic institution was Tromsø Museum, where he was a board member from 1884, and curator of the Sami collections from 1884 to 1931. However, most of his publications came after his retirement age. His last academic work was Opptegnelser fra samenes liv, released in 1954 when Qvigstad was 101 years old. He was a member of the Société Finno Ougrienne from 1885, the Norwegian Academy of Science and Letters from 1888 and the Royal Norwegian Society of Sciences and Letters in 1894. He was an honorary member of the Société Finno Ougrienne from 1910 and Tromsø Museum from 1926, and Festschrifts were issued for his 75th and 100th birthdays. He was awarded the Gunnerus Medal in 1930, and in 1943 a "Headmaster Qvigstad's Gold Medal" was inaugurated by Tromsø Museum. He was decorated as a Commander with Star of the Royal Norwegian Order of St. Olav in 1912, and as a Commander of the Order of the White Rose of Finland. He was a co founder and board member of Norsk Finnemission from 1888 to 1916 and of the regional Norwegian Bible Society office from 1889 to 1910. He was also a board member of Tromsø Sparebank.