Людвиг Хольберг: Дания-Норвегияның көрнекті жазушысы және ойшылы

Кіріспе

Даниялық-норвегиялық жазушы, философ және тарихшы (1684–1754)

Людвиг Холберг, Холберг бароны (3 желтоқсан 1684 – 28 қаңтар 1754) – Дания-Норвегия екіұлтты монархиясы тұсында Норвегияның Берген қаласында туған жазушы, очеркші, философ, тарихшы және драматург. Ол гуманизм, ағартушылық және барокко әсерлеріне тап болды. Холберг қазіргі заманғы дания және норвегия әдебиетінің негізін қалаушы саналады. Ол сонымен қатар бүкіл Еуропаға жазбаларымен танымал болған көрнекті неолатын жазушысы еді. Ол 1722–1723 жылдары Копенгагендегі Лилл Греннегаде театры үшін жазған комедияларымен ең көп танылды. Холбергтің табиғи және жалпы құқық туралы еңбектерін 1736 жылдан 1936 жылға дейін екі жүз жыл бойы көптеген даниялық құқық студенттері оқыды.

Оқу және оқыту

Ол алты бауырдың кенжесі еді. Оның әкесі, Кристиан Нильсен Холберг, Людвиг бір жасқа толғанға дейін қайтыс болды. Ол Копенгагенде білім алып, көп жылдар бойы Копенгаген университетінде оқытушы болып жұмыс істеді. Сонымен қатар, ол сәтті жазушылық жолын бастады, комедиялар сериясының біріншісін жазды. Ол Копенгаген университетінде теологияны оқыды, кейіннен өзіне заң, тарих және тілдерді үйретті. Теологияны мансап ретінде оған қызығушылық болмады, сондықтан діни қызметкер ретінде жұмыс істеуге құқық беретін аттестат (қазіргі бакалавр дәрежесімен салыстыруға болады) алды; ол бұл пән бойынша бакалавр, магистр немесе доктор ғылымын қорғамады, сондай-ақ теология профессоры, дін қызметкері немесе епископ болып мансап жасаған жоқ. Холбергтің жастық шағында теологияны оқығандар өз дәрежесіне сәйкес мамандық таңдау қалыпты жағдай еді, мысалы, грек, латын, философия немесе тарих салаларында. Заңгер болу үшін шетелде оқу жиі кездесетін жағдай еді. 1736 жылы Копенгаген университетінде Дания заңгерінің дәрежесі орнатылды, ол 200 жыл бойы табыс етілді, ал Холбергтің еңбектері осы кезеңде оқу материалы ретінде кеңінен қолданылды. Ол алғашқыда жалақысыз жұмыс істегеннен кейін ресми түрде ассистент профессор болып тағайындалды. Ол алғашқы бос орынды, яғни метафизиканы оқытуды қабылдады. Кейіннен ол реторика және латын тілінен сабақ беретін профессор болды. Соңында, оған ең бағалы және өнімді болған тарих пәні бойынша профессорлық қызмет берілді. Холберг жақсы білім алған және көп саяхаттаған адам еді. Жастық шағында ол Нидерланд, Франция сияқты елдердің ірі қалаларын аралап, Римде қысқа уақыт тұрды; ал Оксфордта (Англия, 1706–1708) ұзақ уақыт өмір сүрді, бұл сол кезде сирек кездесетін жағдай еді, себебі зияткерлік өмір континенттік Еуропада шоғырланған болатын. Ол Оксфорд университетіне ресми түрде қабылданбады, бірақ кітапханаларды пайдаланып, ағылшын студенттерімен латын тілінде пікір алмасты.

Holberg was the youngest of six brothers. His father, Christian Nielsen Holberg, died before Ludvig was one year old. He was educated in Copenhagen, and was a teacher at the University of Copenhagen for many years. At the same time, he started his successful career as an author, writing the first of a series of comedies. He began to study theology at the University of Copenhagen and later taught himself law, history and language. He was not particularly interested in theology as a career, settling for an attestats (similar to a Bachelor's degree today), which gave him the right to work as a priest; he did not attempt a baccalaureus, magister or doctorate in the subject, nor did he follow a career as a theology professor, priest, or bishop. In Holberg's youth, it was common to study theology and specialize according to one's degree, for example in Greek, Latin, philosophy or history. For the purpose of becoming a lawyer, it was normal to study abroad. In 1736 the Danish Lawyer degree was established at the University of Copenhagen, a degree which continued to be granted for 200 years, and for which Holberg's writings remained common reading material throughout this time. Holberg was formally appointed assistant professor after having first worked as one without pay. He had to accept the first available position, which was teaching metaphysics. Later, he became a professor and taught rhetoric and Latin. Finally, he was given a professorship in the subject which he prized most and was most productive in, history. Holberg was well educated and well traveled. In his adolescence, he visited large cities in countries such as the Netherlands and France, and lived for a short period of time in Rome; and for a longer period of time in Oxford, England (1706–1708), which was rare during that time as intellectual life was centered in continental Europe. He was not formally admitted to Oxford University, but spent his time there using the libraries and participating in Latin discussions with the English students.

Жазбалар

Оның саяхаттары кейінірек жазған шығармаларының басты шабыты болды, осы тәжірибелер оны рухани және көркем жағынан жетілдірді. Хольберг ескі латын комедияларымен және Парижде көрген жаңа француз комедияларымен, сондай-ақ Римдегі көше театрларынан әсер алды. Оның шығармаларын үш кезеңге бөлуге болады: 1711–1718 жылдары тарих, 1719–1731 жылдары сатирикалық поэзия және сахналық комедиялар, 1731–1750 жылдары философия. Ортаңғы кезеңдегі комедиялардың көптеген шығармалары Данияның алғашқы қоғамдық театрының үй драматургы ретіндегі қызметімен қалыптасты, ол 1721 жылы Копенгагенде ашылды. Осы комедиялар оның бүгінгі даңқының негізі болып табылады және олар бірден зор табысқа ие болды. Дегенмен, 1728 жылғы Копенгаген өртінен туындаған кедейлік елде депрессия мен пуритандық көзқарастарды күшейтті, бұл Хольбергтің сатирикалық туындыларымен қайшы келді. Осының салдарынан ол 1731 жылы комедиялардан бас тартып, философиялық және тарихи жазбаларға көшті. Хольбергтің жалғыз романы – сатирикалық ғылыми-фантастикалық туындысы «Нильс Климнің жер асты саяхаты» 1741 жылы латын тілінде «Nicolai Klimii Iter Subterraneum» деген атпен жарияланды.

Жастық шақта

Холберг жастығында және ересек өмірінің басында қарапайым өмір сүрді. Ол жеке сабақтар беріп, ақсүйектерге саяхат серігі болып табысып ақша тапты және университете жеке спорт жаттықтырушысы болып жұмыс істеуге тырысты. Ол басқа елдердегі, әсіресе протестанттық университеттерге бару үшін гранттан қосымша көмек алды, бірақ ол бұл талапты сақтамады, себебі ол пікірталас қызу және тәжірибелер мол болған жерлерді іздеді. Англияда болғанда Холберг ғылыми еңбек жазуға көшті, ал отанына оралғаннан кейін тарих туралы жазуға кірісті. Кейін ол табиғи және халықаралық құқық туралы да жазды, мүмкін, оны Гюго Гроций және Сэмюэл Пуфендорф сияқты табиғи және халықаралық құқық мамандарымен салыстырған ересек профессорының ықпалымен. Холберг мүмкіндігінше көп пайда табу үшін өзінің еңбектерін қағаз түрінде жариялап, қызығушыларға жазылым арқылы, я толық кітап түрінде, я жеке парақтармен сатты. Холберг Норвегияда да баспагер іздеді. Онде оның табиғи және халықаралық құқық туралы кітабы бірнеше рет басылып шықты, бірақ оған қаржылық табыс әкелмеді.

Холбергтің қаржылық басқару үлгілері

Холбергтің хат алыс-қағысынан ақшаны пайдасы болмайтын жерде ол өте ұқыпты болғандығын көруге болады; мысалы, ол Хавребьерг педагогтарының жалақысын көтеруге қарсы болды. Ақшаны тиімді жұмсаса, дәрі-дәрмек алуға және шаруашылық жұмыскерлерінің жарақат немесе ауруға шалдыққан жағдайында оларға қажетті заттар сатып алуға дайын екенін бірнеше рет айтқан. Академияда қаржыландыру өте шектеулі болғандықтан үлкен экономикалық қиындықтар туындағанда, Холберг тірі күнінде академияны (Соро академиясында) қаржыландыруға көмектесуге келісті.

Құрметтеулер

Норвегиялық Эдвард Григ Холбергті құрметтеу үшін «Холберг сюитасын» (40-опус) жазды. Сюита Холберг заманындағы халық билерінің стилінде жасалған. 1911 жылы Йохан Халворсен Ослодағы Холбергтің «Барсельстуэн» («Жатырхана») қойылымына қосымша музыка жазды. Кейіннен Халворсен осы музыканы өзінің Suite Ancienne op. 31-ге айналдырып, оны Холбергтің естелігіне арнады. Норвегияның Берген университеті Холбергтің халықаралық естелік сыйлығын тартады. 4,5 миллион кронадан (шамамен 520 000 евро) тұратын сыйлық 2004 жылы Юлия Кристеваға, 2005 жылы Юрген Хабермасқа, ал 2006 жылы Шмуэль Айзенштадтқа берілді. Канаданың Британ Колумбиясы провинциясындағы Ванкувер аралының солтүгінде Холбергтің құрметіне аталған қала бар. Ол 1907 жылы Даниядан келген иммигранттар құрған. Дэн Шордың алты сопраноға арналған «Әдемі күйеу жігіт» операсы Холбергтің соңғы пьесасы «Ден форвандельде Брудгом» негізінде жазылған. Норвегияның Берген қаласының орталығында Холбергтің мүсіні мен оның атымен аталған бульвар (Holbergsallmenningen) орналасқан. Меркурий планетасындағы бір кратер оның құрметіне аталған.

Романдар

Николай Климийдің жер астына жасаған саяхаты, 1741 жыл. (1742 жылы Ханс Хагеруп Дания тіліне аударған, «Нильс Климнің жер астындағы саяхаты» деген атпен). (Ағылшын тілінде: «Нильс Климнің жер астындағы саяхаттары» немесе «Николай Климийдің жер астына жасаған саяхаты» немесе «Нильс Климнің жер астына жасаған саяхаты» (Bison Books, 2004).)

Тарихи еңбектер

Еуропалық ең ірі империялар тарихына кіріспе, 1711 ж. (Англ. Ең ұлы еуропалық империялар тарихының кіріспесі)
Моральдың түйіні немесе Табиғат және халықаралық құқық туралы білімге кіріспе, 1716 ж. (Англ. Моральдың өзегі немесе табиғи және халықаралық құқыққа кіріспе)
Дания және Норвегия сипаттамасы, 1729 ж. (Англ. Дания мен Норвегияның сипаттамасы)
Дания Корольдігінің тарихы, 1732–35 жж. (Англ. Дания империясы/Корольдік тарихы)
Белгілі норвегиялық сауда қаласы Бергеннің сипаттамасы, 1737 ж. (Англ. Белгілі Норвегиялық сауда орталығы Бергеннің сипаттамасы)
Жалпы шіркеу тарихы, 1738 ж. (Англ. Жалпы шіркеу тарихы)
Әлемнің бастауынан бергі еврей тарихы, осы заманға дейін жалғасқан, 1742 ж. (Англ. Яһуди тарихы әлемнің басынан бастап қазіргі күнге дейін жалғасуда / Бұл уақытта)
Сан алуан ұлы батырлар мен танымал адамдардың салыстырмалы тарихтары, 1739–53 жж. (Англ. Бірнеше Ұлы Батырлар мен Танымал Адамдардың Салыстырмалы Тарихтары)
Сан алуан батыр қыздар мен белгілі әйелдердің салыстырмалы тарихтары, 1745 ж. (Англ. Бірнеше әйелдің және белгілі әйелдердің салыстырмалы тарихы)