Кіріспе

Калифорниялық психологиялық инвентаризация (CPI), сондай-ақ Калифорниялық тұлғалық инвентаризациясы деп те аталады, Харрисон Г. Гоф жасаған және қазіргі уақытта Consulting Psychologists Press баспасынан шығарылатын өзін-өзі бағалау инвентаризациясы. Тест сұрақтарын қамтитын мәтін алғаш рет 1956 жылы жарияланған, ал ең соңғы түзету 1996 жылы жарық көрген. Ол Миннесота көпфазалық тұлғалық инвентаризациясы (MMPI) сияқты әдіспен құрылған, олардың арасында 194 сұрақ ортақ. Бірақ MMPI-дің айырмашылығы, ол бейімдемеушілікке немесе клиникалық диагноз қоюға бағытталған, ал CPI адамдардың айналасындағылардың мінез-құлқына сипаттама беру үшін қолданатын күнделікті "халықтық түсініктерді" бағалау мақсатында жасалған.

Сынақ құрылымы

CPI 434 нақты-бұрма сұрақтан тұрады, оның 171-і бастапқы MMPI нұсқасынан алынған. Тест 18 шкала бойынша бағаланады, олардың үшеуі – сенімділік шкалалары. Сенімсіздік шкалаларының 11-і әртүрлі топтағы адамдардың жауаптарын салыстыру арқылы іріктелді. Қалған төртеуі мазмұны бойынша тексерілді.

Нәрселеу

Инвентаризацияда 434 зат бар, оларды 18 шкала бойынша бағалауға болады. 18 шкала төрт классқа бөлінеді: (1) сабырлылық, үстемдік, өзіне сенімділік және қарым-қатынас жағдайы; (2) әлеуметтену, жауапкершілік, жеке құндылықтар мен мінез; (3) жетістікке жету әлеуеті мен интеллектуалдық тиімділік; (4) интеллектуалдық және қызығушылық режимдері. Осы бөлімде CPI 462 нұсқасының Құрылымдық шкалалары деп аталатындар талқыланады, ақпарат осы нұсқаның нұсқаулығынан және 1987 жылғы CPI әкімшісінің нұсқаулығынан алынған. Альфа, бета, дельта және гамма тұлға типтері екі өлшемдегі торға балл қою арқылы көрсетіледі: адамның норманы қабылдауы немесе нормаға қарсы болуының дәрежесі (бұл v.2 шкаласы деп аталады) және оның сыртқа немесе ішке қарай бағытталғандығының дәрежесі (v.1 шкаласы). Альфа тұлға типіндегі адамдар кәсіпкерлікке, сенімділікке және әлеуметтік қарым-қатынасқа бейім. Беталар ұялшақ, жауапкершілігі жоғары және орташа. Гаммалар оқиғаға құмар, тынышсыз және ләззат іздейтін. Ал дельталар кері тартпалы, жеке және белгілі бір деңгейде наразы. Жеке шара ретінде белгілі «Реализация», сондай-ақ v.3 шкаласы, тестіленушінің бағасы жоғары болған жағдайда қазіргі және болашақ туралы ойлы, қабілетті және оң көзқарастас екенін көрсетеді, ал бағасы төмен болса, кері сипаттамаларға ие. Сондықтан, зерттеушілер, медицина және психология студенттері осы шкала бойынша жоғары балл жинауға бейім, ал психиатриялық науқастар, жасөспірімдер, түрмедегілер және тіпті жалпы мектеп оқушылары (өмірлік тәжірибесі аз және әлі де жеке басын қалыптастырып жатқандар) төмен балл жинауға бейім. Бұл тесттің тағы бір құрамы – 20 халықтық түсінік шкаласы (CPI 434 нұсқасында 18), олар үстемдік, мәртебеге жету қабілеті, әлеуметтік қабілет, әлеуметтік бедел, өзіне қанағаттандығы, тәуелсіздік, эмпатия, жауапкершілік, әлеуметтену, өзін-өзі бақылау, жақсы әсер, қауымдастық, денсаулық, төзімділік, сәйкестік арқылы жетістік, тәуелсіздік арқылы жетістік, интеллектуалдық тиімділік, психологиялық ойлау, икемділік және әйелдік/ерлік сипаттарын өлшейді. Бұл шкалалар «халықтық» деп аталады, өйткені олар әлемде кеңінен танылған және түсінілетін тұлғалық тақырыптарды бейнелеуге тырысады. Осылайша, бұл тест – мәдени контекстке қарамастан, барлық адамдарда әртүрлі дәрежеде кездесетін және адамдардың салыстырмалы түрде тұрақты бейімділіктері мен ерекшеліктерін көрсететін тұлғалық факторларды анықтауға жасалған әрекет, бұл олардың ерекше «жеке басы» деп аталатын нәрсеге берілген кез келген анықтама сияқты жақсы.

Қолданылу мерзімі

ІЖӨ шкалалары мен осыған байланысты сыртқы өлшемдер арасындағы корреляциялар көбінесе 0,2-ден 0,5-ке дейінгі диапазонды қамтиды. Мұндай корреляция деңгейі жеке тұлғаны зерттеу саласының көп бөлігі үшін тән. Жеке тұлғаны бағалау шараларында өте жоғары корреляциялар кездеспейді, себебі шкалалар көбінесе кең мінез-құлық бейімділіктерін анықтауға бағытталған. Нормалар тек ерлерге, тек әйелдерге және ерлер мен әйелдердің біріктірілген деректеріне арналған түрде қолжетімді. CPI зерттеулерде және жасөспірімдер мен ересектердің жеке бағалауларында кеңінен қолданылды. Оның психиатриялық немесе клиникалық емес популяцияларда жасалғаны және нормаланғаны психологтар арасындағы оң беделінің және тиімділігінің маңызды бөлігі деп есептеледі.

Сенімділік

CPI-нің дихотомиялық жауап форматына қарамастан, сенімділік көрсеткіштері жоғары болды және екі растау үлгісінде де тұрақты сақталды, орташасы шкала әзірлеу үлгісінде 0,85, студенттерді растау үлгісінде 0,84, ал едәуір ересек қоғамдық растау үлгісінде 0,83 құрады. Шкаланы әзірлеуге Калифорниядағы мемлекеттік университеттің психология курстарына жазылған 433 студент қатысты. Қатысушылардың көп бөлігі 20 жас шамасында болды. Қатысушылар этникалық құрамы жағынан әртүрлі болды: 31% ақ нәсілді, 50% азиялық/азиялық америкалық, 8% испандық/латиноамерикандық, 2% қара/африкалық америкалық және 9% басқа этникалық топқа жатты. Барлық қатысушылар 462 сұрақтан тұратын CPI тестін толтырды.

Жақсы жақтары

CPI жалпы халық арасында кездесетін жалпы адамдар аралық мінез-құлықтарды (мысалы, өзіне қатысты бақылау, үстемдік және т.б.) өлшеу және түсінуге бағытталған. Кейбір шкалалардағы шектен тыс мәндер адамның қандай нақты бейімдемеушіліктерді бастан кешіріп жатқаны туралы маңызды ақпаратты ұсынады. Гоф, егер халықтың түйсіктері жалпы халықтың санасында байланысты болса, CPI шкалалары да солай болуы керек деп сақтайды. Бұл жаңа критерийді болжау үшін, қолданыстағы шкалалар жиынтығына жаңа шкалалар қосылуы мүмкін дегенді білдіреді. Теориялық негіздің болмауы жағдайында, болжауға болатын критерийлердің саны шексіз болуы мүмкін, және бұл шкалалар эмпирикалық тұрғыдан қайталанатын болуы және анық психологиялық мағынаға ие болмауы мүмкін. Үлгінің шамамен 50%-ын орта мектеп оқушылары, ал 16,7%-ын жоғары сынып студенттері құрайды. Осылайша, қолданылатын профильдердің нысандары жас жауап берушілерді бағалауға көбірек сәйкес келеді. Әдетте, клиниктер нәтижелерді түсіндіру кезінде өмірлік жағдай, бағалау себебі және шкалалардың жалпы үлгісі сияқты әртүрлі факторларды ескеруі керек. Себебі, жеке адамнан алынған бұрмаланған жауап бір ғана шкаланың жоғарылауына әкелуі мүмкін, және егер ол жеке қарастырылса, мағынасыз болуы мүмкін.