Кіріспе

Адамның саналы күйін тіркеуге арналған неврологиялық шкала. Глазго кома шкаласы (GCS) – ми жарақатынан кейін адамның сана деңгейін сенімді түрде өлшеуге қолданылатын клиникалық шкала. GCS адамның көз қозғалыстарын, сөйлеуін және денесін қозғау қабілетін бағалайды. Бұл үш түрлі әрекет шкаланың үш бөлігін құрайды: көз, сөздік және моторлық. Адамның GCS ұпайы 3-тен (толыққанды жауапсыз) 15-ке дейін (жауапты) дейін болуы мүмкін. Бұл көрсеткіш ми жарақаты (мысалы, автомобиль апаты) болған кезде дереу медициналық көмек көрсетуге, сондай-ақ ауруханаға жатқан науқастарды қадағалауға және олардың сана деңгейін бақылауға пайдаланылады. GCS-тің төмен ұпайлары өлім қаупінің жоғары болуымен байланысты. Дегенмен, ми жарақаты бар жеке адамның жағдайын болжау үшін GCS ұпайын ғана пайдалану жеткіліксіз.

GCS-ге дейінгі бағалау

1960 жылдары бас жарақаттарын бағалау және басқару тақырыбы қызығушылық тудырды. Бас жарақаттарының саны жылдам өсті, бұл, бір жағынан, моторлық көлік құралдарын пайдаланудың артуымен байланысты. Сонымен қатар, дәрігерлер бас жарақаттарынан кейін көптеген науқастардың жай-күйінің нашар қалыптасатынын анықтады. Бұл пациенттердің дұрыс бағаланбауы немесе медициналық тұрғыдан дұрыс емделмеуіне қатысты алаңдаушылықты тудырды. Дұрыс бағалау бірнеше себепке байланысты медициналық басқарудың маңызды қадамы болып табылады. Біріншіден, сенімді бағалау дәрігерлерге тиісті емді тағайындауға мүмкіндік береді. Екіншіден, бағалау дәрігерлерге науқастың жағдайын қадағалауға және жағдайы нашарласа араласуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, бағалау жүйесі зерттеушілерге науқастардың санаттарын анықтауға мүмкіндік береді. Бұл әртүрлі науқастарға қай емдеу әдісі ең тиімді екенін анықтауға көмектеседі. Бас жарақаттарын бағалау үшін бірнеше әдіс ("кома шкалалары") әзірленді, бірақ олардың ешқайсысы кеңінен қолданылмады. 1974 жылға дейін жарияланған 13 шкаланың барлығы сана деңгейін анықтайтын сызықтық шкалаларды қамтыды. Бұл шкалалар екі мәселе тудырды. Біріншіден, осы шкалалардағы сана деңгейі көбінесе дұрыс анықталмаған. Бұл дәрігерлер мен медбикелерге бас жарақат алған науқастарды бағалауды қиындатты. Екіншіден, әртүрлі шкалалар бір-бірін қайталайтын және түсініксіз терминдерді қолданды, бұл байланысты қиындатты.

Шығу тегі

Осы орайда Глазго университетінің медицина мектебінің қызметкерлері Брайан Дженнет пен Грэм Тисдейл Глазго кома шкаласын жасауға кірісті. Олар өз тәжірибелеріне сүйене отырып, бірнеше талапқа сай келетін шкала құруды көздеді. Біріншіден, ол арнайы оқытусыз қолданылуы тиіс, яғни қарапайым болу керек. Екіншіден, дәрігерлер нәтижелеріне сенімді болу үшін шкаланың сенімді болуы қажет. Үшіншіден, бас жарақаты бар науқастың жағдайын бағалау үшін маңызды ақпарат беретін шкала қажет болды. Бұл оның себебі, тәжірибелі мамандар иілу қозғалыстарын дұрыс ажырата алатын. Сонымен қатар, жүргізілген қосымша зерттеулер қалыпты және қалыптан тыс иілудің клиникалық жағдайларға әртүрлі әсер ететінін көрсетті. Осының нәтижесінде алты балдық моторлық шкала қазіргі таңда стандарт деп есептеледі. Teasdale бастапқыда Глазго кома шкаласы компоненттерінің жалпы балын қолдануды жоспарламаған. Глазго кома шкаласының кеңінен қолданылуына 1978 жылы болған екі оқиға себеп болды. Екіншіден, Глазго кома шкаласы Advanced Trauma Life Support (ATLS) бағдарламасының бірінші нұсқасына енгізілді, бұл шкаланы қолдануды үйренген мамандар бар орталықтардың санын арттырды.

Дау

GCS кейбір зерттеушілердің сынға ұшырады, олар шкаланың бағалаушылар арасындағы нашар келісімділігі мен болжамдық қабілетінің жетіспеушілігіне қарсы шығады. Барлық тарап келісетін балама болмаса да, жеңілдетілген қозғалыс шкаласы және FOUR бағасы сияқты жаңа шкалалар GCS-ті жақсарту мақсатында жасалды. Бұл жаңа шкалалардың бағалаушылар арасындағы келісімділігі GCS-ке қарағанда сәл жоғары болғанымен, олар әлі де толыққанды алмастырушылар ретінде мойын соқпады.