Кіріспе

1993 жылы Сингапурдағы NUS профессорын өлтіру

1993 жылғы 12 желтоқсан күні кешке Ли Кок Чонг (李国祥 Lǐ Guóxiáng) Голландия жолындағы Гринлиф Плейс үйінде болғанда, үш жасөспірім үйіне қарақшылық мақсатымен кірді. Шабуылдаушылардың екеуі Лиді пышақтап, содан кейін оны тұншықтырып өлтірді. Сингапур Ұлттық университетінің доценті Ли қайтыс болған кезде 54 жаста болды. Қылмыскерлер Лидің үйінен құнды заттар ұрлап, денесін екі күннен кейін табылғанша үйде қалдырды. 1997 мен 2006 жылдар аралығында үш қарақшы тұтқындалып, кісі өлтіруде айыпталды. Қарақшылардың бірі ұрылық, ұрлық және алдау айыптары бойынша аз мерзімге түрмеге жабылып, соққыға ұшырады, ал қалған екеуі, Лиді тұншықтыруға тікелей қатысқандар, 1998 және 2006 жылдары сәйкесінше кісі өлтіргені үшін кінәлі деп танылып, өлім жазасына кесілді.

Лидің мәйіті табылды

1993 жылдың 14 желтоқсанында Голланд жолындағы Гринлиф-Плейс үйінде бір адамның денесі табылды. Баспасөз және полиция деректеріне сәйкес, полиция өлген адамның үйінде екі күн, екі түн бойы жарық жанғандығы туралы хабарламаға ден қойды, нәтижесінде дене табылды. Адамның жартылай шіріген денесі бас жатын бөлмесінің еденінде, беті жастықпен жабылған, аяқтары белбеумен байланған, ал қолы телефон сымымен жоғары көтеріліп байланған күйде болды. Бұл оқиға кейіннен адам өлтіру ретінде тіркелді. Полицияға хабарды жәбірленушінің көршісіне жұмыс істейтін үй қызметкері берді, ол газет сатушыдан жәбірленуші екі күн бойы газеттерін алып жатпағанын естіген. Жәбірленуші 54 жастағы Ли Кок Чонг, Сингапур Ұлттық Университетінде (NUS) ағылшын тілінің оқыту бөлімінің меңгерушісі және доценті болып танылды. Оның інісі Ли Кок Фаттың (李国发 Lǐ Guófā) айтуынша, ол ағасын соңғы рет 1993 жылдың 12 желтоқсанында, өліміне екі күн бұрын көрген, ол кезде олар 1994 жылғы Қытай Жаңа жылына дейін Лидің шөберелеріне қызыл конверттерге ақша жинауға барған. Лидің інісі, Лидің кешке екі досы онымен кездесу үшін үйіне келетінін айтқан. Полиция Лидің үйінің ас үйінен жемеген йонг тау фу және тауық каррисін, сондай-ақ Лидің тұрғын бөлмесіндегі кофе үстелінен сусындарды (негізінен екі ашық апельсин шырыны және бір стакан Майло) тапты, бұл Лидің өлтірілген күні үйінде қонақтарды қабылдағанын растады. Есік кең жабық болғандықтан және күштеп кірудің белгілері табылмағандықтан, кісі өлтірушінің Лиге таныс адам болғаны және оның денесі табылғанға дейін екі күн бұрын өлтірілгені болжамдалды. Сот-медициналық сарапшы доктор Пол Чуи мәйіттің сараптамасын жасап, құрбанның тұншығудан өлгенін растады. Лидің өлтірілуі сол күні ашылған екі адам өлтіру оқиғасының бірі болды. Екінші оқиға - 32 жасар Тан Ки Фанның өлімі, оның денесі Сингапурдың басқа бір жеріндегі қоқыс тастау шахтасынан табылды. Танның өліміне қатысты іс бүгінгі күнге дейін ашылмаған.

Лидің тарихы

Ли Кок Чонг 1939 жылы Сингапурда дүниеге келген. Оның отбасында екі ағасы Ли Кок Менг (李国明 Lǐ Guómíng) және Ли Кок Фатт (такси жүргізушісі болып жұмыс істеген) болды. Білімін аяқтағаннан кейін Ли Сингапур ұлттық университетінің доценті болды. Ол ерлі-зайыпты емес еді, ол кісі өлтіруден екі жыл бұрын Довердегі пәтерінен көшіп шыққаннан кейін Голланд жолындағы үйінде жалғыз өмір сүрді. Лидің студенттері мен әріптестері оны мейірімді, жомарт және жайдары адам ретінде еске алады. Бірде 1991 жылы өзінің студенттері мен әріптестеріне үлкен Рождестволық той өткізгенін бір бұрынғы оқушы есіне алды. Лидің көршілері баспасөзге оның көбінесе өзіне ғана қарағанын айтты. Оның қытайлық антиквариаттарды жинау хоббиі де бар еді. Ли НУС-те бір жыл бойы сабақ бермей, Англияға барып зерттеу жұмыстарын жүргізуді жоспарлаған. Ли қайтыс болған апта оның бір жылдық демалысының екінші аптасы болды. 1998 жылдың тамызында Лидің бір кісі өлтірушісінің соты кезінде Лидің гомосексуалист екені белгілі болды. Алайда Лидің отбасы оның жыныстық қатынасы туралы ешқашан білмеген және оны әйелмен үйлестіруге тырысқан. Жеке өмірінде Лидің жас ер адамдармен бірнеше жақын қарым-қатынасы болды, соның ішінде кем дегенде сегіз студенттер және кампустан тыс тағы он адам, оның ішінде кездейсоқ бейтаныс адамдармен дос болды және гомосексуалистік әрекеттер туралы порнографиялық журналдардың үлкен жинағы болды; бұл еркек-еркек қатынасы Лиге "Шығыс әпкесі" деген лақап ат берді. Ли өзінің әдеттегі қарапайым киім киюіне қарамастан, серіктестеріне сыйлық ретінде жаңа дизайнерлік киімдерге көп ақша жұмсайды. Лидің бұрынғы үш студенті (олардың аты-жөндері жасырын қалды) өз еріктерімен Лидің сүйіктісі болғанын және бұрын онымен жақын қарым-қатынаста болғанын мойындады, ал Лидің жігіттерінің бірі тіпті Лимен бірге шетелде демалысқа шықты. Сүйіспеншілік іздеу үшін кездейсоқ бөтендермен достық қарым-қатынас жасау әдеті ақырында Лидің өміріне шығын келтірді, өйткені ол достық қарым-қатынас жасаған ерлердің бірі (күлтірісі бойынша сот Лидің жыныстық бейімділігін ашып берді) оның қатыгез өліміне жауапты үш кісі өлтірушілердің бірі болады.

Тергеулер мен 1995 жылғы хабарлар

Полиция Ли Кок Чонның қанына батқан кісі өлтіруін тергеуді бастады, олар оның қайтысынан кейін банкомат картасы қолданылып жүргенін және оның банктік шотынан шамамен 3400 сингапур доллары алынғанын анықтады. Оның үйінен қоңыр әмиян, алтын тізбек, бірнеше алтын білезік, 1200 сингапур доллары және сол банкомат картасы ұрланғаны расталды. Полиция Лидің картасымен жасалған сатып алулардың ізін суырып салды, Сингапурдың әртүрлі сауда орталықтарындағы бірнеше дүкендерді тексерді. Лидің картасы арқылы 3900 сингапур долларына жуық киім, аяқ киім және әшекей бұйымдары сатып алынған. Дүкен иелері мен қызметкерлерінен жазылған бейнекамералар арқылы сатып алушыларды анықтау сұралды, полиция оларды қылмыстың күдіктілері деп саптап алды. Иелері мен жұмысшыларының куәліктеріне сүйене отырып, сатып алуды үш жас жігіт жасаған екені белгілі болды. 1994 жылдың сәуір айында полиция үш күдіктінің (жасы жиырмадан асып, бойы шамамен 1,7 метр болатын) қайда екені туралы ақпарат беру үшін халыққа үндеу жасады. Сингапурлық қылмыс шоуы Crimewatch та күдіктілерді табу үшін жария хабарлама берді. Ли Кок Чонның қанына батқаннан кейін екі жыл өткен соң полицияға анонимді телефон қоңырауы келіп түсті, белгісіз шалушы күдіктілердің бірінің «Нелсон» деген лақап атымен таныс екенін, ол Сингапурдағы караоке лаунжында официант болып жұмыс істегенін, бірақ кісі өлтіруден кейін із-түзсіз жоғалып кеткенін хабарлады. Бұл полицияға тергеуде маңызды прогресс жасауға мүмкіндік берді (полиция детективы Ричард Лим Бенг Ги басшылығымен), нәтижесінде полиция «Нелсонды» және оның екі серіктесінің бірін 1997 жылдың желтоқсаны мен 1998 жылдың мамыр айы аралығында ұстауға қол жеткізді.

Тоу Ин Шенг тұтқындалды

1997 жылдың 23 желтоқсанында, Ли Кок Чонгты өлтіргеннен кейін өткен төрт жылдан соң полиция, ақыры, "Нелсонды" ұстады. Ол 25 жастағы малайзиялық азамат, Лудлендс бақылау бекеті арқылы әйелімен бірге Сингапурға кіріп жатқан болатын. Шын аты Too Yin Sheong (杜延雄 Dù Yánxióng) болған "Нелсон" Лиді өлтіргені үшін тұтқындалған үш адамның алғашқысы болды. 1997 жылдың 26 желтоқсанында 26 жасқа толған Тоо, Рождество алдында (ұсталғаннан кейін бір күн өткен соң) кісі өлтіргені үшін айыпталды. Бұрынғы мәліметтерге сәйкес, Тоо орта мектепті бітірмей қалған, кіші бір інісі және екі ағасы болған. Ұсталғанға дейін ол Джохор-Бахрудағы караоке лаунжының менеджері болып жұмыс істеген, ал анасы мен әкесі Сингапурда тұрақты түрде тұрған. Шындығында, Лиді өлтіргені айтылғаннан кейін, Тоо 1993 жылдан бастап үш жылдан астам Сингапурға кірмеген. 1997 жылдың тамызында ол қайтыс болған інісі Инь Сенгтің (23 жасында автокөлік апатынан қайтыс болған) жерлеу рәсіміне қатысу үшін тағы да Сингапурға келді. Ұсталғанға дейін Тоо Сингапурға екінші рет келіп, туған күнін тойлап, анасына баруды жоспарлаған.

Нг Чек Сионг тұтқындалды

1998 жылдың 20 мамырында екінші күдікті Нг Чек Сионг (黄哲祥 Huáng Zhéxiáng; alias Koo Neng) Жохор штатының Муар қаласында Малайзия Корольдік полициясымен тұтқындалып, сотталу үшін Сингапурға қайтарылды. Екі күннен кейін Нг кісі өлтіру, сондай-ақ Лидің ақшасы мен банкомат картасын ұрлап, құрбанның есімінен рұқсатсыз операциялар жасағаны үшін алдау және ұрлық жасағаны айыпталды. Малайзия азаматы Нг тұтқындалғанға дейін үйленген, үш жасар қызы (1998 жылы) және тоғыз айлық ұлы (1998 жылдың тамыз айында) болған. Оның туған жері Жохор штатының Муар қаласы, онда ол әкесінің дүрсін плантациясында жұмыскер болып жұмыс істеген. Нг мен Тю екеуі де кісі өлтіру қылмысы бойынша сотталуын күтіп тергеу изоляторына қамалды, ал полиция үшінші және соңғы күдіктіні, тек "Ким Бе" деген лақап атымен белгілі адамды іздеуді жалғастырды.

Нг Чек Сионгтың соты (1998)

Қамауға алынғаннан кейін шамамен үш ай өткен соң Нг Чек Сионға тағылған кісі өлтіру айыбы тонауға дейін төмендетілді. Нг төмендетілген айып бойынша, сондай-ақ бес алдау және екі ұрлық фактісі бойынша өзін кінәлі деп мойындады. Тағы алты алдау және үш ұрлық айыбы сот үкімі кезінде қарастырылды. Нг-нің адвокаты жазаны жеңілдету үшін Нг үштік тобының қашқан көлігін жүргізіп қана қойғанын, ал Ли Кок Чонгтың тонау салдарынан қаза болғанына өте қайғылы екенін мәлімдеді. Қылмыстан кейін Нг 1994 жылдың сәуір айына дейін Сингапурге (оны фриланс жөндеуші ретінде жұмыс істеген) кіріп-шығып тұрды. Бірақ газеттен өзі мен Тоо және "Ким Бех" полицияның іздеу тізімінде екенін, олардың суреттері жарияланғанын білген соң, Лидің өлтірілгенін түсінді. Осыдан кейін ол Муар қаласында 1998 жылдың мамыр айына дейін жасырынды, сол кезде Малайзия полициясы оны тауып тұтқындады. 1998 жылдың 14 тамызында 27 жастағы Нг сегіз жылға бас бостандығынан айырылып, он рет саяқпен ұрылды. Нг-нің ісін қараған судья М.П.Х. Рубин тонау айыбы үшін алты жылға және он саяқпен ұруға, әрбір ұрлық айыбы үшін бір жылға, ал әрбір алдау айыбы үшін екі жылға сотталды. Содан кейін ол алдаудың бірі үшін тағайындалған екі жылдық мерзімді тонау үшін тағайындалған алты жылдық мерзіммен біріктіріп өтеуге бұйрық берді. Үкім Нг тұтқындалған күніне дейін кері күшпен қолданылды. Нг 2003 жылдың қазан айынан бастап жазасының үштен екі бөлігін (бес жыл төрт айға тең) үлгілі мінез-құлықпен өткеннен кейін шартты түрде босатылды және содан бері Малайзияға қайтарылды. Нг Лиді тонау ісі бойынша сот алғашқы күдікті Тоу Ин Шонгқа қатысты кісі өлтіру ісі басталғанға үш күн бұрын өтті.

Сот отырысы

1998 жылдың 17 тамызында 26 жасар Тоу Ин Шонг жоғары сотта Ли Кок Чонгты бес жыл бұрынғы өлтіру айыбымен сотталды. Тоу сонымен қатар бірнеше алаяқтық және ұрлық фактісіне қатыстылығымен айыпталды, бірақ оның кісі өлтіру ісін қарау барысында бұл айыптар прокуратура тарапынан қайтарылды. Тоудың қорғаушысы Рамеш Тивари болды, ал айыптауды Ли Синг Лит жүргізді. Сот отырысын сот комиссары Чан Сенг Онн басқарды. Тоудың мойындауынша, 1993 жылдың қазан айында ол Ли Кок Чонгпен Довер Крессент маңындағы кофеханада алғаш рет кездескен, онда Ли тұрақты клиент болып келген. Алғашқы кездесуде Ли оған жақындасып, достық қарым-қатынас орнатуды ұсынды, тіпті телефон нөмірін және тұрғын үй мекенжайын қалдырды. Үш аптадан кейін Тоу Лидің үйіне шақырылды, Ли оған үйін көрсетті және тіпті қытай антиквариаттарын қайдан сатып алғанын айтты. Олар сөйлесіп отырғанда, Ли Тоуға жақындасып, денесі мен сандарына тиіп бастады. Лидің гомосексуал екенін түсінген Тоу ыңғайсыздық сезініп, Лидің үйінен кету үшін сылтау іздеді. Тоу өзінің осы оқиғаны екі малайзиялық досымен – Нг Чек Сионгпен және жоғалған үшінші серіктес «Ким Бе»-мен бөліскенін айтты. Ол сондай-ақ Лидің үйінде көптеген антиквариаттар бар екенін және Лидің бай екенін айтты. Мұны естігеннен кейін «Ким Бе» профессорды тонауды ұсынды және Тоудан Лиге «Ким Бе»-ді таныстыру сылтауымен кездесуді ұйымдастыруды сұрады, осылайша үшеуі Лидің үйіне кіре алатын болар еді. 1993 жылдың 12 желтоқсанында, кісі өлтіру күні, Нг Тоу мен «Ким Бе»-ді Лидің үйіне апарып, Ли Тоу мен «Ким Бе»-ге тамақ дайындады, Тоу оны «Ким Бе»-мен таныстырғысы келгенін ойлады. «Ким Бе» мен Тоу үйге кіргеннен кейін, екеуі Лиді ұстап, бас жатын бөлмесіне алып барды, онда Лидің қолы мен аяқтары байланды. Тоудың сөзіне сүйенсек, Лиді өлтірген «Ким Бе» болды: ол Лиді байлағаннан кейін, оған зиян тигізбеуді өтінгеннен кейін, «Ким Бе» бөлмеден шығып, электр сымын алып келді, содан кейін «Ким Бе» Лиді сол сыммен тұншықтырып өлтірді, сондай-ақ оны пышақпен шапты. Тоу тұншықтыруға қатыспағанын және тұншықтыруды бөлмеден тыс тұрып көргенін айтты. Тоудың қорғаныс позициясы – ол тек Лиді тонауды қалаған, Лиді ешқашан өлтірмеген және өлтіруге ниеттенбеген, сонымен қатар «Ким Бе»-дің әрекеттерінен шатасып, қорқып, күйзеліске түскендіктен, көмектеспеушілік пен қорқыныш сезімінен Лиді өлтіруден құтқару үшін араласпағанын мәлімдеді. Алайда, прокуратура Тоудың дәлелдерін жоққа шығарды және оны «қанды суық кісі өлтіруші» деп сипаттады, ол «Ким Бе»-дің Лиді тұншықтыруын тоқтатуға немесе оны құтқаруға ешқашан тырыспаған. Олар бастапқыда Тоу мен «Ким Бе»-дің, сондай-ақ үйдің сыртында күтіп тұрған Нг-нің Лиді тонауға ортақ ниеттері болғаны анық екенін және Тоу мен «Ким Бе»-дің екеуі де Лиді өлтіруге бірдей жауапты екенін мәлімдеді. Прокуратура «Ким Бе» Лиді өлтірген жалғыз адам болуы мүмкін екенін де атап өтті, бірақ Тоу «Ким Бе»-дің әрекеттерінен хабардар болған және Лиді үндемеу үшін және оларды полицияға хабарлап, анықтауына жол бермеу үшін араласпағанын, ол өзінің айтқандай жай ғана бақылаушы немесе пассивті ізбасар емес екенін көрсетті. Ли Кок Чонның үйінен құнды заттарды ұрлап, ақшаны (соның ішінде ұрланған заттарды сатудан түскен ақшаны) өзіне жаңа жүзік сатып алуға және сауда жасауға жұмсаған Тоудың кейінірек жасаған әрекеттері Тоудың Ли Кок Чонның өліміне байланысты шатасу немесе күйзелу сезімінде болмағанын растады. Сондықтан прокуратура Тоуға кісі өлтіру қылмысы бойынша кінәлі үкім шығаруды сұрады. Соңғы айғау 1998 жылдың 24 тамызында жарияланды, ал үкім төрт күннен кейін, 1998 жылдың 28 тамызында шығарылуы жоспарланған еді.

Үкім

1998 жылдың 28 тамызында сот төрешісі, Сот комиссары Чан Сенг Онн өз үкімін оқыды. Екі сағатқа созылған сот отырысында Сот комиссары Чан Тоудың Ли Кок Чонды өлтіруде "бейтарап" рөл атқарғанын анықтады. Ол профессорға көмектеспеу арқылы, "Ким Бе" атты күдікті Ли Кок Чонды мойынды қысып өлтірген кезде ешқандай әрекет жасалмағанын айтты. Сот комиссары Чан "Ким Бе" Лиді мойынды қысып тікелей өлтіргенін мойындады, бірақ Тоудың "Ким Бе" әрекеттеріне бірдей жауапкершілік тартуға тиіс екенін мәлімдеді, себебі соңғысы Лиді тонау мақсатымен жасалған ортақ ниетті іске асыру үшін солай істеді. Тоудың бөлмеден шығып кетуі, оның "Ким Бе" Лиді өлтіруіне кедересіздік көрсеткенін, қылмысына куә қалдырмау үшін салқынқандылықпен әрекет еткенін көрсетеді, бұл оның Лидің өліміне олардың ортақ ниеті мен әрекеттерінің салдары ретінде келісімін білдіреді. Тоудың кісі өлтіру орнынан кетуі, оның Лиді өлтірудегі кінәсін жоюға жеткілікті себеп бола алмайды. Сот комиссары Чан сондай-ақ Лиді өлтіргеннен кейін Тоудың Лидің банкомат картасын ұрлап, құрбанның ақшасын шығарып алып, өзі мен екі серігі үшін жаңа киім мен әшекейлер сатып алғанын айтты. Мұндай әрекеттерді "ұсынып, дүрсіліп, қорқып, жарақаттанған" адам жасамайды. Сот комиссары Чанның сөзіне сәйкес, Тоу кісі өлтіруге көмектескеніне ешқашан өкінген жоқ және құрбанның ақшасын ысыраптап, өзіне пайда келтірді. Адамның табиғи сезімі – қиын жағдайдағы адамға көмектесу, ал Тоу осы сезімге бас ие болмағандықтан, адамгершіліксіздік танытты және Лиді судьяның сөзімен айтқанда, "қанды, қатыгез және аяусыз кісі өлтірудің" құрбаны ретінде өлтіруге тастады. Осылайша, 26 жастағы Тоу Ин Шонг кісі өлтіргені үшін кінәлі деп танылып, өлім жазасына кесілді. Сингапур қылмыстық кодексінің 302-бабына сәйкес, кісі өлтіру үшін өлім жазасы ғана қарастырылған. Өлім жазасы оқылып болған соң Тоуның көңілі түсіп, анасы мен әкесімен сөйлесуге рұқсат етілді, олар адвокаттан ұлдарының үкімін қайта қарауды сұрады.

Шағым

1998 жылдың 10 қарашасында Апелляциялық сот Тоудың сот шешімі мен жазасына қатысты шағымын қабылдамады. Бас судья Юн Пун Хоу және екі апелляциялық судья – Л. П. Теан (Теан Лип Пинг) мен М. Картигесу – Тоудың кісі өлтірудегі кінәлі екенін және өлім жазасын күшінде қалдырды, өйткені ол кісі өлтіруге қатысқан және қарақшылық ниетінен бөлек, Ким Бехпен бірлесіп кісі өлтіруге ниеттенген, оның үстіне ол жоғалып кеткен Ким Бехтің Лиді мойынынан қысып өлтіруіне араласпады, және осы істегі немқұрайлылық та қылмыс деп есептелді.

Атқару

1999 жылдың 30 сәуірінде 27 жасар Тоу Ин Шонг таңертең Чанги түрмесінде дарға асылды. Сол күні сол түрмеде 39 жастағы есірткі тасымалдаушы Гурбажант Сингх та өлім жазасына кесілді.

Ли Чезки тұтқындалды

Тоу Ин Шонгты өлім жазасына келтіргеннен кейін және Нг Чек Шонгты түрмеге қамағаннан кейін, соңғы күдікті "Ким Бе" 13 жыл бойы із-түзсіз жоғалып жүрді, содан кейін 2006 жылдың ақпан айында тұтқындалып, 1993 жылы Ли Кок Чонгты өлтіргені үшін айыпталды. "Ким Бе", шын аты Ли Чез Ки (李哲奇 Lǐ Zhéqí) болды, 2005 жылдың маусым айында Малайзия Корольдік полициясы көлік ұрлағаны үшін тұтқындалып, Малайзия түрмесінде бір жылдан астам уақытқа қамалды. Босатылар алдында билік оны 1993 жылы Ли Кок Чонгты өлтірумен байланыстыра алды, сондықтан Сингапур билігі Малайзиялық әріптестерімен оны сотқа тарту үшін Сингапурға экстрадициялау туралы келісім жасады. 2006 жылдың 17 ақпанында Ли Чез Ки түрмеден босатылды, бірақ Сингапур полициясына тапсырылып, сот үшін Сингапурға қайтарылды. Лидің тұтқындалуына себеп оның есімінің ерекше жазылуы болды, әсіресе Лидің атындағы "Chez" сөзі, бұл полицияны Интерполдың іздеу тізімін қарауға итерді және билік Лиді Ли Кок Чонгты өлтірудегі соңғы күдікті деп анықтап, тұтқындауға мүмкіндік берді. Ли Чез Ки Сингапурға келгеннен кейін бір күн өткен соң оған ресми айып тағылды. Қанды қылмысқа қоса, Ли Чез Киге тағы бес рет ұрлық жасағаны және төрт рет алаяқтық жасағаны үшін де айып тағылды, өйткені ол Лидің ақшасын және банкомат картасын сауда жасау үшін пайдаланған.

Сот отырысы

2006 жылдың 18 қыркүйегінде Ли Чез Ки 1993 жылы профессор Ли Кок Чонды өлтірді деген айыппен Жоғарғы сотта сотталды. Лидің қорғауын Вендел Вонг пен Руперт Сиа жүргізді, ал айыптау тарапынан Ли Чёу Хан мен Тан Уи Сун өкілдік етті. Жоғарғы сот судьясы Тай Ён Кван Ли ісі бойынша сот төрешісі болып тағайындалды. Ол кезде Тоу өлім жазасына кесілген еді, ал кейін босатылған Нг-ді, Нг-нің әкесінің үйіне шақыру қағазы жіберілгеніне қарамастан, таба алмады (шақыру қағазы жіберілген кезде ол алты ай бойы үйіне оралмады). Осы себепті Нг Лидің сотына куәгер ретінде шақырылған жоқ. Аталған жағдайларды ескере отырып, айыптау тарапы Тоудың көрсетулерін Лиге қарсы дәлел ретінде қабылдауға тырысты, бірақ Лидің қорғаушылары Тоудың көрсетулеріне күмән тудыратынын, өйткені оның өлімінен кейін оның сенімділігін тексеру мүмкін емес екенін және бұл Лидің кінәлі ме, жоқ па екенін анықтауға кедерілгі келтіруі мүмкін екенін айтып, қарсылық білдірді. Ли сот барысында ол құрбанды өлтірмегенін мәлімдеді. Ли профессорды пышақтап, байлағанын жоққа шығармады, бірақ Тоудың 1998 жылғы сотта айтқандай, ол профессорды өлтірмегенін айтты. Ли оқиғаны былай баяндады: ол үйге кіріп, Ли Кок Чонды ұстап, содан кейін Тоу мен құрбанды бас бөлмеде қалдырып, үйді құнды заттар іздеп шарлады. Лидің сөзіне қарағанда, ол бөлмеден шыққан кезде профессор әлі тірі болған, ал бірнеше минуттан кейін Тоу қосылғаннан кейін, Ли мен Тоу үйден кетіп, ол профессордың ұрланған заттармен бірге әлі тірі болғанын айтты, бірақ Ли Тоудың Ли Кок Чонның бетін жастықпен жапқанын көргенін мойындады. Ол Ли Кок Чонды өлтіргені үшін Тоуды кінәлі деп айыптап, өзінің мақсаты тонау болғанын мәлімдеді.

Үкім

2006 жылдың 11 қазанында, Ли Кок Чонг өлтірілгеннен кейін шамамен 13 жыл өткен соң, судья Тай Ён Кван Ли Чез Ки ісі бойынша үкім шығарды. Үкімде судья Тай Лидің қарақшылыққа ғана қатысқан деген мәлімдемесін қабылдамады. Ол Лидің куәлігіндегі бір тұсын атап өтті, онда ол қылмыс жасамас бұрын Тоумен танылудан қорқып дауласып, бұл оның көрсетуімен қайшы келгенін мойындады. Судья Тай Лидің қарақшылыққа белсенді қатысқанын, ал тұншықтыру Ли, Тоу және Нг-тің қарақшылық жасау ниетін іске асыру мақсатымен жасалғанын айтты, нәтижесінде 54 жастағы Ли Кок Чонг қаза тапты. Ол сондай-ақ Лидің ұрланған ақша мен картаны өзіне және серіктеріне заттар сатып алу үшін қолданғанын, сондай-ақ 1997 жылы Тоу тұтқындалғанға дейін Сингапурден іліп-құсып жүргенін айтты, бұл Лидің құрбанның өлгенін білгенін көрсетеді, сондықтан үш адамның профессорды тануынан және полицияға шағымдануынан қорықпауға себеп болды. Судья Тай Ли Кок Чонгты тұншықтыру арқылы өлтіргеннің өзі Ли екенін мойындады және Тоудың көрсетуінің қаупін мойындаса да, оны дәлел ретінде қабылдауға болатынына шешім берді. Алайда, егер Ли басты қылмыскер болмаса және профессорды Тоу өлтірген болса да, бұл Ли мен Тоудың қарақшылық жасау және одан кейін Ли Кок Чонгты үнсіздендіру үшін ортақ ниетпен әрекет еткендеріне кедері келтірмейді, оның өлімін сұрап, қарақшылық үшін анықталып, тұтқындалудан сақтануға тырысты. Осылайша, 35 жастағы Ли Чез Ки кісі өлтіргені үшін кінәлі деп танылып, өлім жазасына кесілді.

Апелляция және орындау

2008 жылдың 12 мамырында, сирек кездесетін 2–1 дауыспен, Апелляциялық сот Лидің сот шешімі мен жазасына қатысты шағымын қабылдамады. Апелляциялық сот судьясы В.К. Раджа және Жоғарғы соттың екі судьясы – Ву Бих Ли мен Чоу Хан Тек, Тоу Ин Шонның Лиге қарсы берген мәлімдемелерінің қабылдануы туралы әртүрлі пікір білдірді. Тоу 1999 жылы өлім жазасына кесілгендіктен, оның көрсетулерінің дұрыстығы мен сенімділігін қосымша тексеру мүмкін емес болды. Бұл мәселе, сонымен қатар, жеке сот процесінде қайтыс болған куәгердің көрсетулерін келесі сотта айыпталушыға қарсы пайдалану мүмкіндігін де қарастырды. Раджа және Чоу судьялары мәлімдемелерді дәлел ретінде қабылдамауға келісті, ал Ву судьясы оларды Лиге қарсы дәлел ретінде қарастыру қажет деп мәлімдеді. Сонымен бірге, ортақ ниеттің анықтамасы да қайта қарастырылды. Апелляциялық сот екінші қылмыскердің, егер ол негізгі қылмыскердің қылмысқа әкелуі мүмкін әрекеттерді жасайтынын білген болса, негізгі қылмыскермен бірге қылмыс жасау туралы ортақ ниетке ие деп есептелуі керек деп шешті. Алайда, Лидің кісі өлтіруіне қатысты айыптау мәселесінде Раджа және Ву судьялары Лидің Ли Кок Чонды тұншықтырып өлтірген негізгі қылмыскер екеніне келісті, сондықтан оның кісі өлтіруіне қатысты айыптау мен өлім жазасы күшінде қалды. Төудің көрсетулерін қабылдамаған Раджа судьясы, Лидің профессорды өлтіргені үшін айыпталуы дұрыс екенін айтты, себебі ол құрбанның өлтірілетінін білген және Ли Кок Чонды үнсіздендіру үшін оның өлімін ұйымдастыру туралы ортақ ниетке ие болған. Ал Ву судьясы, Төудің көрсетулері қабылдануға болатын болғанымен, оның өзіне пайда келтіретін бөліктері ескерілмеуі керек және бұл көрсетулер Ли ісінде кісі өлтіру туралы үкім шығаруға жеткілікті басқа дәлелдермен салыстырғанда аз салмаққа ие деп санайтын. Чоу судьясы (бұл мәселе бойынша келіспеген) Лиге қайта сот тағайындалуы керек деп есептеді, өйткені Төудің дәлелсіз көрсетулеріне сүйену Лидің кінәсін анықтау үшін қауіпті және бұл Лиді кісі өлтіруде айыптау туралы шешім қабылдау кезінде қиындыққа салуы мүмкін. Қорытындыда, Ву және Раджа судьяларының көпшілік пікіріне сәйкес, Лидің шағымы қабылданбады. Өлім жазасы күшіне енгеннен кейін Ли Чез Ки Чанги түрмесінде асылып өлтірілді, бірақ оның 2009 жылы атқарылған күні белгісіз болып қалды.

Салдары

Ли Чез Ки Ли Кок Чонгты өлтіргені үшін дарға асылғаннан кейін шамамен үш жыл өткен соң, 2012 жылы Ли Кок Чонгтың қылмысы Сингапурдың «Қанды суық» атты қылмыстық телешоуында қайта жаңғыртылды. Бұл қайта жаңғырту шоудың екінші маусымының тоғызыншы эпизоды ретінде көрсетілді. Драмалық эффект үшін құрбаның және үш қылмыскердің есімдері өзгертілді. Мысалы, профессор Ли Кок Чонг «Филип Лим Чуан» деп аталды және оны тәжірибелі сингапурлық актер Лоренс Панг сомдады; Тоу Ин Шонг «Тео Ах Сенг» деп аталды және оны Николас Бладворт сомдады; әнші-актер Райан Лиан Ли Чез Ки рөлін сомдады, ол «Ко Ах Чи» деп аталды; ал соңында Ричсон Лим Нг Чек Сионгты сомдады, ол эпизодта «Чонг» деп аталды. Эпизодта бейнеленген оқиғалар Тоу Ин Шонгтың мойындауы мен айтуына негізделген. Тоуға негізделген ойдан шығарылған кейіпкер құрбанды өлтіргісі келмеген, бірақ араласуға күші жетпеген, өкінішті серіктес ретінде бейнеленді, ал Ли Чез Киге негізделген кейіпкер профессорға шабуыл жасап, өлтіруде одан да қатыгез және зорлық-зомбылық көрсетті.