Кіріспе

Медузалар түрлері

Craspedacusta sowerbii немесе персик гүлді медузасы – тұщы су гидрозоан медузасының, немесе гидромедузаның түрі. Гидромедузалар сцифомедузалардан қарын жағындағы қоңырау шетіне жалғасқан, ми тәрізді, қалташа тәрізді құрылым – велумның болуымен ерекшеленеді. Қытайдың Янцзы алқабында пайда болған C. sowerbii қазір әлемнің барлық тұщы суларында кездесетін енгізілген түр.

Нысан

C. sowerbii медузаларының диаметрі шамамен 20-25 мм (шамамен 1 дюйм) болып келеді, толық жетілгенде жарты шардан сәл жазық және өте нәзік. Олардың қоңырау шетінің бойымен тығыз орналасқан 400-ге дейін ұзын қосқыштары бар. Қоңыраудың ішкі жағынан төмен қарай манубрий деп аталатын үлкен асқазан құрылымы сағады, оның төрт қырлы еріндігі бар аузы бар. Ас қоректік заттардың айналымын асқазанның (манубрий) шеттерінен басталатын және қоңырау шетіне жақын орналасқан сақина тәрізді каналға жалғасқан төрт радиалды канал жеңілдетеді. Денесінің көп бөлігі ақшыл немесе жасыл түсті мөлдір немесе жартылай мөлдір болып келеді. (Көбінесе) төрт үлкен, жалпақ жыныс бездері (гонадтар) төрт радиалды каналға бекітілген және көбінесе опақ ақ түсті болады. Көптеген қосқыштардың әрқайсысында мыңдаған жасушалар бар, олардың ішінде нематоцистер (немидоцистер деп те аталады) орналасқан, олар олжаны ұстауға және оны ауызға жеткізуге қолданылады. Тағам ауыз арқылы қабылданады, ал қалдықтар соңғы ақау арқылы шығарылады.

Тіршілік ету ортасы және таралуы

C. sowerbii Қытайдың Янцзы алабында табиғи түрде өседі, бірақ Антарктидадан басқа барлық құрлыққа әкелінген. C. sowerbii Пенсильвания штатындағы көлдер мен су қоймаларында, оның ішінде Marsh Creek көлінде, Downingtown/Eagle, PA Turnpike/Rt 100/Rt 401, SR 282 (2007,2008) жерлерінде кездеседі. Ол Австралияның оңтүстік-шығысындағы су қоймаларында және жасанды көлдерде, соның ішінде Торндон паркінің су қоймасында және Берли Гриффин көлінде табылған. 1925 жылы Панамада, 1942 жылы Чилиде, 1950 жылы Аргентинада, 1963 жылы Бразилияда, 1971 жылы Уругвайда тіркелген. 2008 жылдан бері әр жылдың қыркүйек және қазан айларында Қытайдың Хунань провинциясының Чжанцзяцзи қаласының жанындағы Жаоцзяя су қоймасында тұщы су медузалары байқалды. Бұл түр Каувери өзенінен және Хемавати өзенінің Карнатакадағы (Индия) салаларынан, сондай-ақ Венгриядағы бірнеше көлдерден табылды. 2010 жылғы жазғы аномальды ыстық кезінде Ресейдегі Мәскеу өзенінде C. sowerbii медузаларының байқалғаны туралы хабарлар түсті. 2022 жылдың шілдесінде Кентукки штатының Луисвилл қаласындағы Шоуни паркіндегі тоғаннан олардың популяциясы табылды. Медуза 2023 жылы Сербияның Сомбор қаласының жанындағы Корлатош көлінде табылды. 2023 жылдың шілдесіндегі ыстық толқыны кезінде медузалар Венадағы Дунайда табылған және олар туралы хабарландырылды.

Тамақтандыру

C. sowerbii – дафния мен копеподтарды қоса зоопланктонмен қоректенетін жыртқыш. Жемтігін қысымтал мұртшаларымен ұстайды. Мұртшаларын жайып, ағынмен қозғала отырып, жануар қолайлы жемнің мұртшаға тиіп күтеді. Қанаттасқан кезде, мұртшадағы нематоцистер жемге шашылып, уын жібереді, ол жануарды салқындатып, мұртшаның өзі жемді айналып алады. Содан кейін мұртшалар жемді аузына жеткізіп, онда босатып, кейін қорытады. Тұзды су медузалары сияқты, олардың да уландыратын жасушалары бар. Дегенмен, бұл книдоциттер өте ұсақ жемді салқындату үшін қолданылады және адам терісін тесуге қабілетті екені дәлелденбеген.

Өмірлік цикл

C. sowerbii өмірін су асты өсімдіктеріне, тастарға немесе ағаш түбірлеріне бекініп тіршілік ететін, көктем мен жаз айларында қоректене және жыныссыз көбейетін кішкентай полип ретінде бастайды. Осы ұрпақтардың кейбіреуі жыныстық жолмен көбейетін медузаларға айналады. Ұрықтанған жұмыртқалардан кішкентай, кірпікшелі дернәсілдер – планұлалар пайда болады. Планұлалар түбіне қоныстанып, полипке дамиды. Дегенмен, АҚШ-та кездесетін C. sowerbii популяцияларының көп бөлігі тек еркек немесе тек әйелдерден тұрады, сондықтан оларда жыныстық көбею болмайды. Суық қыс айларында полиптер жиырылып, подцисталар деп аталатын тыныш күйге енеді. Подоцисталар су өсімдіктері немесе жануарлар арқылы басқа су қоймаларына таратылады деп саналады. Қоршаған орта жағдайлары жақсарғанда, олар қайтадан полипке айналады.