Кіріспе

Кәсіп

Жұмыс.

Автобус жүргізушісі – бұл өмірлік кәсібі автобус жүргізу болып табылатын адам.

Сипаттама

Автобус жүргізушілері қалыпты жүргізуші куәлігінен өзге арнайы лицензияға ие болуы керек. Автобус жүргізушілері көбінесе автобус станциялары мен аялдамалар арасында көлік жүргізеді. Автобус жүргізушілері әдетте жолаушыларды белгіленген маршрут бойынша түсіріп, тасымалдайды. Британ тілінде жеке тапсырыс бойынша алыс қашықтыққа, саяхаттарға және мектеп сапарларына жүргізетін жүргізушілер үшін «coach driver» деген басқа термин қолданылады. Автобус жүргізушілерінің түрлі түрлері бар, оның ішінде қалалық автобус жүргізушілері, мектеп автобусы жүргізушілері және туристік автобус жүргізушілері бар. Автобус жүргізушілері қала әкімдіктері, мемлекеттік (мемлекеттік және ұлттық/федералды) органдар, мектеп басқармалары және жекеменшік кәсіпорындарда, мысалы, туристік автобустарды іске қосатын чартерлік компанияларда жұмыс істей алады. Австралияда автобус капитандары көбінесе түрлі автобус және автобус компанияларымен жұмыс істейтін тәуелсіз субподрядшылар болып табылады. Кондуктор болмаған жағдайда, жүргізуші қызметтің жалғыз операторы болып табылады және жүргізуден басқа билет сату және жолаушылармен байланыс жасайды.

Қалааралық автобус жүргізушісі

Қалааралық автобус жүргізушісі – қалалар арасында автобус жүргізуге жауапты автобус жүргізушісі. Бұл автобус жүргізушілері үшін қолжетімді төрт негізгі қызметтің бірі (қалғандары – мектеп, қалалық және туристік автобустарды жүргізу). Қалааралық автобус жүргізушілері мемлекеттік немесе жеке компанияларда жұмыс істей алады. Қайсысы көбірек кездесетіні елден елге өзгереді. Бірақ көптеген елдерде осы мамандық бойынша білім беру, сертификаттау талаптары және жүргізушілердің жұмыс уақыты бойынша ережелер бар. АҚШ-та қалааралық автобус жүргізушісінің мамандығы ең қарқынды дамып жатқан салалардың бірі, ол тартымды жалақы мен жақсы әлеуметтік жеңілдіктер ұсынады.

Міндеттер

Автобусты жүргізуден басқа, қалааралық автобус жүргізушісінің міндеттеріне көлікті тазалау, тексеру және күтіп ұстау, қарапайым жөндеу жұмыстарын жасау, жолаушылардың билеттерін тексеру немесе кейбір жағдайларда жол ақысын жинау, жолаушыларды автобусқа тиімді түрде мінгізу және түсіру, жолаушылардың багажымен жұмыс істеу, жолаушылардан күтілетін талаптарды сақтау (мысалы, дауыс көтеруге тыйым салу) және белгілі бір төтенше жағдайларды шешу кіреді. Елдің мемлекеттік тілінде және халықтың көп бөлігі сөйлейтін басқа тілдерде жақсы коммуникация дағдылары да маңызды. Жүргізушілер жолаушылармен қарапайым деңгейде байланыса алуға және оларға қажетті бағыттар мен басқа да ақпаратты беруге қабілетті болуы керек. Кейбір елдерде қалааралық автобус жүргізушілері жүргізген сағаттарын тіркеу журналына енгізуі талап етіледі. Бұл құжаттар олардың ел заңнамасында белгіленген рұқсат етілген ең көп жүргізу уақытына сәйкес екенін көрсетеді.

Оқыту

АҚШ-та қалааралық автобус жүргізушілері коммерциялық жүргізуші куәлігін (CDL) P тіркемесімен міндетті түрде алуы керек. Бұл талаптар елдер бойынша әртүрлі, бірақ жеңіл көлік жүргізуге қарағанда көбірек оқу мен дайындық қажет. Қауіпсіз жүргізу дағдылары, жол қозғалысы ережелерін сақтауға дайындық және түрлі ауа райы мен жол жағдайларында жүргізуді меңгеру өте маңызды, себебі жолаушылар қауіпсіз сапар күтеді, сондай-ақ жолдағы басқа көліктердегі адамдардың қауіпсіздігі де қамтамасыз етілуі керек. Қалааралық автобусқа жұмысқа алынатындардың коммерциялық көліктерді басқару тәжірибесі болуы жиі күтіледі. Бұл қалалық автобус қызметтерін, мектеп автобустарын немесе жүк көліктерін жүргізуді қамтуы мүмкін. Компанияларға жаңа жұмысқа орналасқандарды әдетте жұмысына бейімдеу үшін, маршрут бойы бірінші бір немесе бірнеше рет жүргізуші ретінде отырып қадағалау, содан кейін тәжірибелі жүргізушінің қадағалауымен маршрутты жүргізу, немесе жолаушыларсыз маршрутты қадағалаусыз жүргізу арқылы дайындайды. Оқудан өткеннен кейін, көптеген жаңа қызметкерлер тұрақты лауазым ұсынылғанша резервтік қызметкер ретінде жұмыс істейді.

Жоспарлау

Қалааралық автобус жүргізушілеріне үлкен тәуелсіздік беріледі, алайда олар жұмыс беруші белгілеген нақты маршрут пен кестеге сәйкес болуы керек. Ұзындығы аз маршруттарда жүргізуші сол күні үйіне барып-қайтуы мүмкін, кейде тіпті бір күні бірнеше рет саяхат аяқтауы да мүмкін. Ал ұзақ маршруттарда, егер жүргізушінің жұмыс істеу уақыты заңмен белгіленген лимиттен асып кетсе немесе оған жақын болса, маршрут бойы жүргізушілер ауыстырылады. Мүмкін, жүргізуші жұмыс күнінің жартысын бір бағытта жүріп, екінші бағыттағы саяхатының бір бөлігін жүргізу үшін басқа көлікке ауысады, немесе заңмен рұқсат етілген ең көп уақытты бір бағытта жүріп, түнеп қалады да, келесі күні кері жолға шығады. Егер соңғы жағдай орын алса, жұмыс беруші көбінесе жүргізушіге тұруға орын мен тамақ ақысын төлейді. Қалааралық автобус жүргізушілерінің, әсіресе ұзақ маршруттардағылардың кездесетін мәселесі – тамақтану және дәретханаға бару үшін қысқа үзіліс жасау. Бұл адамның қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін қажеттілік. Бірақ мұндай тоқтаулар сапарды кешіктіреді, ал көптеген жолаушылар сапардың мүмкіндігінше жылдам және тиімді болуын қалайды. Көбінесе жүргізуші бұл үзілістерді жолаушыларға ұсынып, оларға да демалыстың пайдасын тигізеді.

Қауіпсіздік

Қалааралық автобус жүргізу көбінесе қауіпсіз, бірақ жүргізушілер үшін белгілі бір тәуекелдер бар. Апаттар орын алып, олар жүргізушіге, жолаушыларға және басқа көліктердегі адамдарға зиян келтіруі мүмкін. Жүргізушілер үшін тағы бір қиындық – тәртіпсіз жолаушылармен күресу, және операторлар мұндай жағдайларды шешуге көбінесе дайын болмайды. Мұндай жолаушылар жүргізушіге де, басқа жолаушыларға да зиян келтіруі мүмкін. Сонымен қатар, қалааралық автобус жүргізушілеріне жолаушылар тарапынан шабуыл жасалған оқиғалар да болған. Мәселен, 2001 жылдың 3 қазанында Дамир Игрич Greyhound автобусының жүргізушісінің тамағын кесіп, салдарынан автобус апатқа ұшырап, жеті адам (оның ішінде Игричтің өзі) қаза тапты.

Австралия

Австралияда автобус және автобус жүргізушілеріне олар тізгіндейтін көліктің класына сәйкес жүргізуші куәлігі (Австралия штатында немесе аумағында берілген) қажет. Сонымен қатар, олар автобус жүргізуге арналған рұқсатқа (штат немесе аумақ берген) ие болуы тиіс. Бұл рұқсаттың штаттарда әртүрлі атаулары бар, мысалы, Квинслендте – Жүргізуші рұқсаты, Викторияда – Жүргізуші аккредиттеуі, Жаңа Оңтүстік Уэльсте – Жалпы жүргізуші рұқсаты, Тасманияда – Қоғамдық жолаушылар көлігіне қосымша куәлік және т.б. Бұл рұқсат жүргізу тарихын, қылмыстық істерін және медициналық сараптамадан өту арқылы жүргізуге жарамды екенін тұрақты түрде тексеруді қамтиды. 2012 жылы Австралияда 90 599 автобустан тұратын автопарк болды және олар барлығы 2,0 миллиард шақырымнан астам жол жүрді. Ұлттық автопарктің орташа жасы 11,0 жылды құрайды. 2011 жылы бұл салада 40 900 автобус және автобус жүргізушісі жұмыс істеді. Олар аптасына орташа 41,7 сағат жұмыс істейді және орташа жасы 54 жас. Басты жұмыс беруші салалар – көлік, почта және қойма шаруашылығы (87,4%), ал қалғанына денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер (4%), білім беру және оқыту (3,1%) және қонақ үй және тамақ қызметтері (2,7%) кіреді.

Жаңа Зеландия

Автобус және коуч жүргізушілері көліктің салмағына және осьтерінің санына сәйкес 2 немесе 4 сыныпты ауыр көлік жүргізуші куәлігіне ие болуы керек. Жүргізушілер NZ Transport Agency-дан P (жолаушылар) ендірісін алуға өтініш беруі және ақы төлеп баратын жолаушыларды тасымалдау үшін үлкен жолаушылар тасымалы лицензиясын ұстауы тиіс. Ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған мектеп автобустарын жүргізетін жүргізушілер SESTA талаптарын орындауы керек.

Сингапур

Автобус жүргізушілеріне көлік жүргізу үшін әдетте 3-ші немесе 4-ші санаттағы жүргізуші куәлігі қажет. Кейбір компаниялардың талаптары басқаша болуы мүмкін. Сингапурдағы автобус жүргізушілерінің көпшілігі SBS Transit және SMRT сияқты елдің ірі мемлекеттік операторларында жұмыс істейді. Tower Transit Singapore және Go Ahead Singapore – Сингапурда қызмет ететін шетелдік автобус компаниялары. Автобус жүргізушісінің орташа айлық табысы айына 2000-3000 доллар шамасында. Бірақ кейбір компаниялар соңғы кезде одан да көп ұсыныс жасап жатыр. Көптеген автобус жүргізушілері ұзақ сағаттар бойы жұмыс істейді, бұл елдегі қоғамдық көлік саласы үшін маңызды мәселе тудырады. Автобус жүргізушілерінің басым бөлігі шетелдіктер, себебі көптеген сингапурлықтар мұндай жұмысты таңдамайды. Компаниялар жергілікті жұмысшыларды жұмысқа алуға тырысады.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда жүргізушілер жолаушылар тасымалы көліктерінің (PCV) практикалық және теориялық жүргізу сынақтарын тапсырған болуы керек. PCV жүргізушілері сонымен қатар кәсіби біліктілік туралы куәлік картасын иеленуі керек, оны алу үшін қосымша оқудан өту талап етіледі. Ұлыбританиядағы қалалық автобус жүргізушілері, егер олардың маршруты 30 миль радиустан аспаса, Еуропалық Одақ белгілеген жұмыс уақыты шектеулеріне бағынбайды, бірақ Ұлыбританияның жүргізушілер жұмыс уақытын реттеу ережелеріне сәйкес болуы керек. Мысалы, қалалық автобус жүргізушісі Ұлыбританияда 5,5 сағат бойы үзіліссіз жүре алады. Кейбір медициналық жағдайлары бар адамдар автобус жүргізушісі болуға құқықтан айырылады. Мұндай жағдайлардың ішінде мигрень (көру қабілетіне әсер еткен жағдайда), алкоголизм және эпилепсия бар. Жұмыс жүктемесінің артуына байланысты көптеген автобустар жабық тізбекті телекамералармен жабдықталған, бұл жүргізушілерді күшейіп бара жатқан шабуылдардан қорғауға бағытталған, және бұл кейбір британ қалаларында кадр тапшылығы дағдарысына алып келді.

Америка Құрама Штаттары

2016 жылы АҚШ-та шамамен 687 200 автобус жүргізушісі жұмыс істейді. АҚШ-та автобус жүргізушісінің ең көп таралған жұмыстарының бірі – мемлекеттік мектепте жұмыс істеу, оқушыларды мектеп ғимаратына және одан мектепке автобуспен тасымалдау. 2004 жылы АҚШ-тағы автобус жүргізушілерінің 71% мектептерде жұмыс істеген. Басқа елдерде мектепке оқушыларды тасымалдауды аймақтағы басқа автобус қызметтерін ұйымдастыратын компаниялар жүзеге асырады, сондықтан мектеп автобусының жүргізушісі жеке лауазым болып табылмайды. АҚШ-та автобус жүргізушісі лауазымын алу үшін, әдетте, жеке тұлғаның коммерциялық жүргізуші куәлігі (CDL) және сол көлік түріне арналған мамандандырылған оқудан өтуі, сондай-ақ жолаушылар тасымалына рұқсат (Passenger endorsement) болуы керек. Әдетте, қосымша білім беру және кәсіптік даярлау да қажет, бірақ бұл талаптар әр аймаққа қарай өзгереді.