Кіріспе

Гарвичтегі Электр сарайы кинотеатры – үнсіз экраны, бастапқы проекция бөлмесі және әшекейлі қасбеті толығымен сақталған ең көне, арнайы салынған кинотеатрлардың бірі. Оны архитектор Харольд Ридли Хупер Ипсвич, Саффолк қаласы үшін жобалаған және 1911 жылдың 29 қарашасында ашылған. Басқа да қызықты ерекшеліктеріне – төлем кассасы бар ашық кіреберіс вестибюлі, сондай-ақ кішкентай сахна және гримерлік бөлмелер кіреді, бірақ соңғылары қазір пайдаланылмайды. «Электрлік» сарайды 1925 жылға дейін 100 В тұрақты ток генераторымен бірге электрмен қамтамасыз еткен бастапқы Crossley газ қозғалтқышы да әлі де сақталған. Өкінішке орай, бұл қозғалтқышты қалпына келтіру немесе алып тастау мүмкін емес. Кинотеатр 1953 жылғы Шығыс жағалаудағы су тасқынынан зақымданғаннан кейін 1956 жылы жабылды, бірақ 1981 жылы қайта ашылды, бастапқы экраны, проекция бөлмесі және қасбеті, сондай-ақ интерьердің көп бөлігі сақталды. Қазір бұл кинотеатр қоғамдық кинотеатр болып табылады және 2006 жылға дейін фильмдер тек демалыс күндері көрсетіліп келді. Ғимаратта сонымен қатар джаз және халық музыкасы концерттері де өткізіледі. Кинотеатр II* санаттағы ескерткіш болып табылады және 2009 жылы 15 шілдеде аяқталған құрылымдық жөндеуден кейін English Heritage ұстап тұрған, қауіп төніп тұрған ғимараттар тізілімінен шығарылды. 2006 жылдың қараша айында британдық актер Клайв Оуэн кинотеатрдың меценаты атанды және алғашқы ресми сапарында осы тарихи ғимаратты жөндеуге қаражат жинау науқанын бастауға көмектесті. 2021 жылдың мамырында Электр сарайы «Даунтон Абби: Жаңа дәуір» фильмінің түсірілім алаңы ретінде пайдаланылды.

19111956 жылдар

ХХ ғасырдың басында саяхатшы-шоумен Чарльз Терстон Шығыс Англияны өзінің "Биоскоп" көрсетілімдерімен аралап жүрді. Мұндай көшпенді "қозғалыс суреті" көрсетілімдері сол кезде жиі кездесетін, бірақ 1909 жылғы "Кинотеатрлар туралы" заңның қабылдануымен, кинофильмдерді көпшілікке көрсетуге арналған кез келген орында қатаң өрт қауіпсіздік ережелері енгізілді. Осының салдарынан, жәрмеңке шатырында заңмен рұқсат етілген кино көрсетілімін өткізу іс жүзінде мүмкін болмай қалды. Сондықтан Терстон фильмдерді көрсетуді жалғастыра алатын тұрақты "Сурет сарайы" салып салуға шешім қабылдады. 1911 жылы ол Харвич қаласындағы Кингс-Кей-стриттегі, бұрынғы ғимарат өртенуі салдарынан бос тұрған жерді жалға алды. Ол жас архитектор Харольд Хуперді өзі үшін "Электр сарайы" деп аталатын ғимаратты жобалауға шақырды. Хупер – 26 жастағы, өте белсенді жас жігіт болатын және осы, өзінің алғашқы ірі жобасында шығармашылық қабілетін танытты. "Электр сарайы" 18 апта ішінде 1500 фунт стерлингке салынды және 1911 жылғы 29 қарашада ашылды. Алғашқы көрсетілген фильм – "Трафальгар шайқасы және Нельсонның өлімі". Кинотеатр бірден сәттілікке ие болды және Харвич портындағы теңізшілердің болуының арқасында Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңінде де қаржылық тұрақтылығын сақтап қалды. Алайда, соғыс аяқталғаннан кейін "Сарай" кинотеатры, қазір осылай аталатын, Харвичтен жақын маңдағы Доверкортқа халықтың көшіп кетуі және ондағы жаңа, сәнді кинотеатрлардың бәсекесіне байланысты құлдырауға ұшырады. Дерлік қырық жыл бойы "Сарай" қиындықтармен күресіп, жабылуға жеткілікті нашар жұмыс істемеді, бірақ кеңейтуге немесе күрделі жөндеуге де жеткілікті табыс таба алмады. 1930 жылы дыбыс енгізілуі қысқа ғана уақытқа серпін берді. 1953 жылы болған Шығыс жағалаудағы су тасқыны кинотеатрды су басып, жабылуға мәжбүр етті. Оны құрғатып, жөндеп, қайта ашқанмен, су тасқыны кинотеатр ғана емес, жақын маңдағы тұрғын үйлерге де әсер етіп, жергілікті халықтың санын одан әрі азайтты. Бұл – "тақтадағы соңғы шеге" болды және "Сарай" 45 жылдық қызметтен кейін, 3 қарашада 1956 жылы Глинис Джонстың "Ерлерге ғашық" комедиясының соңғы көрсетілімімен жабылды.

Электр сарайының қожайындары

1975 жылдан 1984 жылы қайтыс болғанға дейін ақын лауреаты сэр Джон Бетджеман қамқорлық етті. Кино тарихшысы және кино өнері лекторы Джон Хантли 1985–2003 жылдар аралығында қамқор болды. Қазіргі қамқоршы Клайв Оуэн 2006 жылдың 10 қарашасында Электр сарайына алғашқы ресми сапарын жасады және Электр сарайының қайырымдалық қорына көмектесті.

Ертедегі ойын-сауық

1912-1920 жылдар аралығындағы өркендеу кезеңінде Электр сарайы Харвич қаласының ойын-сауық орталығы болды. Бастапқыда бағдарламалар алуан түрлі болды және көбінесе фильмдер емес, варьетеге басымдық берілді. Бұл сахнада акробаттар, бурлеск артистері, фокусниктер, гипнотизерлер, пародистер, әншілер, әңгімешілер, клоундар, бишілер мен комедия актерлері өнер көрсетті. Осы соңғы топтан Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Феликсстоу қаласында дислокацияланған жас шотланд комедия актері Уилл Файф ерекше көзге түсті. Кейіннен штатты пианист болған Билли Гуд, Уилл Файфтың сарайдағы өнерлерін жақсы есте сақтайды және ол осы жердегі ерекше артист болды. 1915-1918 жылдар аралығындағы варьете өнерпаздарының көпшілігі жасөспірімдер немесе Бірінші дүниежүзілік соғыста әскери қызметке жарамсыз жастағы адамдардан құралды. Электр сарайының алтын ғасырында қоғам әлі де қатаң түрде топтарға бөлінген еді, бұл орындықтардың орналасуында да көрініс тапты. Жақсы орындықтарға кіру алдыңғы вестибюль арқылы жүзеге асырылды, бағасы жақсы орындықтар үшін алты пенс, ал ең жақсы орындықтар үшін бір шиллинг болды. Арзан орындықтар қарапайым ағаш төбелерден тұрды, оларға кіру үшін, басқа кассадан өтіп, жанындағы тар жолдан өту қажет еді. Бұл кіреберіс «екі пеннилік асығу» деп аталды. Бір күзетші, асығудың соншалықты күшті болғанын еске алады, ол балалардың үстінен секіріп өтіп, Мак Сеннет комедиясындағыдай оның үстінен шапқандарын айтады, соның салдарынан көптеген балалар тегін кірді! 1912 және 1913 жылдардағы жергілікті газет «Харвич және Доверкорт Стандарт» бағдарламалық хабарламалары көңіл көтеруге және таңдану белгілеріне толы болды. Тамаша желдету жүйесі, залдың үнемі дезинфекциялануы, көрермендердің сыпайы және тәртіпті мінез-құлқы және фильмдердің эксклюзивтілігіне ерекше мән берілді. Бастапқыда фильмдер мен варьете өнерпаздарына фортепианомен сүйемелдеу жасалды. 1920-1922 жылдардағы пианист Билли Гуд барлық қызметкерлердің ұзақ жұмыс уақытын, әсіресе өзінің сахнаның алдындағы еденге кіріктірілген қараңғы шұңқырдан экранға қарай көз жұмуын еске алады. Дегенмен, «мойын ауруы» маңызды емес еді, өйткені ол музыкаға толыққанды берілді және әр кеш сайын екі сеанста ойнаған әр минутынан ләззат алды, тек жексенбі күні емес, аптасына £1 15s 0d. жалақы алды. Биллидің мансабы 1922 жылы өзгерді, бір күні картоп чипсін кесетін машина картопты емес, оның саусақтарынан кесінділер жасады. Ол «жарақаттанған» сол бас бармағы мен кішкентай саусағымен ойнауды жалғастырды, бірақ менеджер «қарт Гилберт» айырмашылықты байқауға көп уақыт кетпеді. Ол шұңқырдан бас шығарып, «Сен жас қарақшысың, сенде қанды жақ бар!» деді, бұл жағдайға қарай, өте орынды және тіпті сөзбе-сөз шындық болатын. Сондықтан Билли жараланған саусақтарын емдеу үшін теңізге кетті, ал 1981 жылы кинотеатр қайта ашылғанда, сексенге жуық жастағы Билли Гуд, кейде көрсетілетін нұсқаусыз фильмдерге музыкалық сүйемелдеу жасау үшін кинотеатрға оралды.

Операциялар және қаржы

1981 жылы қайта ашылғаннан бері кинотеатр Харвич Электр Сарайының трастына қарасты еншілес компания болып табылатын, ғимаратқа иелік ететін шектеулі компаниямен басқарылып келеді. Компанияның штаттық қызметкерлерінің басым бөлігі, оның ішінде директорлар, киномеханиктер, менеджерлер және сатушылар еріктілер болып жұмыс істейді. Компания көбінесе шағын пайда табады, ол қайырымдылық трастына аударылып, ғимаратты күтіп ұстауға және жаңартуға жұмсалады. Кинотеатр клуб жүйесі бойынша жұмыс істейді, ал клуб мүшелігінен түсетін қаражаттың көп бөлігі сақтандыру төлемдеріне жұмсалады – бұл оның негізгі шығындарының бірі. Кинотеатр ерекше жағдайларда ғана гранттар есебінен қолдау алады, мысалы, тірі оркестрдің сүйемелдеуімен үнсіз классикалық фильмнің галалық көрсетілімін ұйымдастыруға мүмкіндік туады. Жобаның мақсаты – ғимаратты сақтап, қалпына келтіру және көп жылдар бойы кинодан мәлім болмаған қауымдастықта кино өнерін қайта жандандыру болды.

1911 жыл

"Электр сарайы" бір проектормен ашылды, ол, мүмкін, Kalee болған. Біраз уақыттан кейін қосалқы машина ретінде Gaumont машинасы да жеткізілді. Сол кезде фильмдер қысқа болғандықтан, толық метражды фильмдерді көрсету үшін екі проекторды бірдей қолдану қажеттілігі болмады.

1927 жыл

Кале проекторының орнына екінші Гомонт проекторы орнатылды. Осы кезде екі проектор бірге қолданылып, толық метражды фильмдерді үзіліссіз көрсетуге мүмкіндік берді.

1930 жыл

"Syntok Talking Films Ltd." компаниясының дискілік дыбыс көшіру жабдығы орнатылып, Vitaphone фильмдерін көрсетуге мүмкіндік берді. Алғашқы "дыбысты фильм" 1930 жылдың 10 наурызында Аль Джолсонның басты рөлде ойнаған "Уорнер Бразерс" киностудиясының "The Singing Fool" ("Әнші Дурак") фильмі болды.

1931 жыл

Syntok құрылғысы қанағаттандырмайтын, сенімсіз және сапасы нашар дыбыс беретіні анықталды. Осының салдарынан, ол жаңа Western Electric дыбыс жүйесімен – пленкаға жазылатын дыбыс жүйесімен ауыстырылды. Бұл жүйе стандартты Western Electric дыбыс бастарынан және Western Electric 4A күшейткіш жүйесінен тұрды. 4A сол кездегі Western Electric кино күшейткіштерінің ең кішісі болып, шағын кинотеатрлар үшін арналған еді. Екі Western Electric 12A толық диапазонды рупорлы динамик қолданылды, олар экранның артындағы мықты ағаш конструкциясына ілінді. Бұл динамиктердің жоғары тиімділігі 4A күшейткіш жүйесінің шектеулі қуатын (шамамен 5 ватт) толыққанды пайдалануға мүмкіндік берді. Сонымен қатар, екі Gaumont проекторы жаңа Kalee 7 модельді машиналармен алмастырылды.

1956 жыл

Кинотеатр жабылды. Ескі кинотеатрда проекциялық жабдықтар өз күйінде қалды.

1972 жыл

1972 жылы кинотеатр "табылған" кезде, проекция бөлмесінің жабдықтары ұрлық, қиратушылық және тот басудың салдарынан қиратылған екені анықталды. Қайта жаңарту жұмыстары басталғанда, қалған жабдықтары бұрынғысынша алынып, тасталды.

1981 жыл

Кинотеатрды қайта жаңғырту жұмыстарының бір бөлігі ретінде Кале "Dragon" проекторлары орнатылды. Бұл проекторлар Уайтхоллдағы Адмиралтейство кинотеатрынан әкелінді, онда Черчилль соғыс кинохроникаларын көруге әдеттенген. Лампалар жақын орналасқан Доверкорттағы Регент кинотеатрынан алынған Vulcan доғалы лампалары болды. Дыбыс жүйесі бастапқыда Kalee 522 үлгісіндегі лампада күшейткішпен жұмыс істеді. Бұл жабдық кинотеатрдың 1981 жылғы 29 қарашада қайта ашылу салтанатында пайдаланылды.

1985 жыл

Кале 20-сы және Peerless көміртек аркалары Кале "Дракондарының" орнына орнатылды. Проекторлар Эссекс округындағы Клэктон қаласындағы Odeon кинотеатрынан, ал Peerless көміртек аркалары Саффолк округындағы Стоумаркет қаласындағы Regal кинотеатрынан әкелінді. Кале клапанды күшейткіш орнына, Саффолк округындағы Ипсуич қаласындағы ABC кинотеатрынан алынған екі моно Dolby A киножүйесінен (Dolby 364, E2 эквалайзерімен) құралған, өздігінен жасалған стерео дыбыс жүйесі, Quad 606 күшейткіштері және Celestion SR1/SR2 динамиктері қосылды.

1998 жыл

Англияның өнер кеңесінен алған лотерея грантының арқасында проекция жүйесі жаңартылды. Ксенон доғалы шамдар көміртекті доғаларды алмастырды және жаңа түзеткіштер орнатылды. Dolby CP500 процессоры негізінде жаңа дыбыс жүйесі орнатылды. Бұл жүйе моно немесе Dolby Stereo аналогты дыбыс жолдары бар фильмдерді, сондай-ақ 5.1 Dolby Digital дыбыс жолдары бар фильмдерді де ойната алады. Фильм орағыштар 6000 футтық катушкаларды қабылдау үшін ұзартылды және жетектегіш моторларға инверторлар орнатылды. Жаңа Isco кең экранды және анаморфты линзалар орнатылды. Компьютермен жұмыс істеу немесе DVD және Blu-ray дискілерін көрсету үшін Sanyo PLC XF12B мультимедиа проекторы да берілді.

2011 жыл

Christie CP2220 цифрлық проекторы және Doremi DCP 2k4 серверінен құралған цифрлық проекциялық жабдық орнатылды. Ол толық HD 1080p ажыратымдылығына дейін бейнелей алады.

Palace Digital қоры

2010 жылы кинотеатрды цифрлық дәуірге көшіру үшін науқан басталды. Жаңа цифрлық жабдықтың құны 55 000 фунт стерлингке бағаланды және Electric Palace Trust кинотеатрдың 100 жылдығын тойлаған 2011 жылдың қараша айына дейін қаражат жинауды жоспарлады. Бұл жоспар Cinema Exhibitors Association және бельгиялық XDC компаниясының бірлескен кәсіпорны Digital Funding Partnership-тің қаржылық көмегімен, сондай-ақ жергілікті билік пен басқа да грант беруші ұйымдардың гранттары арқасында іске асырылды. Бұл жабдық алғаш рет 2011 жылдың 29 қарашасында, кинотеатрдың 100 жылдық мерейтойында Теренс Дэвистің "The Deep Blue Sea" атты жаңа фильмін көрсету үшін пайдаланылды. Кинотеатр 60 жылдық тарихы бар Kalee 20 модельді екі проекторды сақтап қалады, осылайша болашақта барлық жаңа фильмдер цифрлық форматта шыққан кезде, Британдық кино институтының Ұлттық архивінен алынған фильмдер сияқты цифрлық дәуірге дейінгі фильмдерді де көрсетуге мүмкіндік болады. Electric Palace жылдар бойы BFI-мен тығыз қарым-қатынас орнатты, себебі ол осы тарихи фильмдерді алғашқы көрсетілімінде қолданылған проекторлардың класында көрсете алады.