Кіріспе

Бразилиялық әскери-теңіз офицері (1873–1963)

Хосе Исаия де Норонха (6 маусым 1873 – 29 қаңтар 1963) – Бразилия Әскери-теңіз күштерінің адмиралы, 1930 жылғы уақытша әскери хунтаның мүшесі ретінде Бразилия президенті қызметін қысқа мерзімге атқарған. Әскери отбасында дүниеге келген Норонха теңізші мамандығын таңдады. Ол "Андрада" және "Ресифе" сияқты кемелерде қызмет етті, ал "Пиауи", "Сергипе" және "Минас-Жерайс" кемелеріне қолбасшылық етті. 1930 жылы ол 1930 жылдың қазан және қараша айлары аралығында Бразилияны басқарған әскери хунтаның үш мүшесінің бірі болды. Хунта революционерлермен келісімге келген кезде Норонха бастапқыда Президент Гетулио Варгас басқаруындағы Әскери-теңіз министрі қызметін атқаруын жалғастырды. Ол хунтаға дейін және кейін "Клуб-Наваль" (Рио-де-Жанейро) президенті де болды.

Ерте және жеке өмір

Хосе Исаия де Норонха 1873 жылғы 6 маусымда Рио-де-Жанейрода Зулмира Аугуста Агиар Норонха мен генерал-лейтенант Мануэль Муниз де Норонха отбасында дүниеге келген. Оның қарындасы, адмирал Джулио Сезар де Норонха 1902 және 1906 жылдар аралығында Әскери-теңіз министрі болды, ал оның туысы, адмирал Сильвио де Норонха, 1946 және 1951 жылдар аралығында сол лауазымды атқарды. Норонха 1887 жылғы наурыз айында Әскери-теңіз мектебіндегі дайындық курсына қабылданды. 1889 жылғы желтоқсанда ол бірінші сыныптық курсант, ал 1892 жылы – міндетті офицер болды. Міндетті офицер болып қызмет еткенде, 1893 жылғы қыркүйекте президент Флориано Пейхотоға қарсы Әскери-теңіз көтерілістері болды, бірақ Норонха оларға қатыспады. 1894 жылғы шілдеде ол «Андрада» крейсерінің экипажына қосылып, қарашада екінші лейтенант атанды. Норонха 1895 жылғы қаңтарда «Ресифе» бригіне ауысқаннан кейін 1896 жылғы желтоқсанда бірінші лейтенант болып тағайындалды. Ол «15 ноябрь» крейсерінде де қызмет етті. 1897 жылғы желтоқсанда ол Теңіздік жарғы бөліміне тағайындалып, Гидрография дирекциясында көмекші болып жұмыс істеді. 1898 жылы наурыздан маусымға дейін «Ламего» авизосының капитаны болды. Сол жылы Норонха «Тринидад» кемесіне де қолбасшылық етті. Жеке өмірінде ол Нереа Антониета де Норонхаға үйленді, олардан тоғыз бала дүниеге келді.

Әскери хунта және кейінгі жылдар

1930 жылдың 3 қазанында Рио-Гранде-ду-Сул, Минас-Жерайс және Параиба штаттарында 1930 жылғы төңкеріс басталды. Бірнеше штаттың астаналары төңкерісшілерге бас иді және олар Рио-де-Жанейроға қарай жорыққа шықты. Елордадағы жоғары әскери шенділер президент Вашингтон Луисті қызметтен шеттетуге бел буды. Норонха генерал Жоао де Деус Мена Барретоның Луис биліктен шеттелуіне дайындық жүргізу кезінде, соңғысының әйелі, Норонханың туысы Ернестина Эстела Норонха Мена Баррето арқылы Әскери-теңіз күштерімен байланыс жасады. Бразилия президентінің орнына уақытша үкімет ретінде әскери хунта құрылды, адмирал Норонха Әскери-теңіз күштерінің өкілі және генералдар Аугусто Тассо Фрагосо мен Мена Барретомен бірге хунта мүшесі болды. Норонха 25 қазаннан бастап Әскери-теңіз күштері министрі лауазымын иеленді. Хунта, басқа шаралармен қатар, Бразилияны демилитаризациялауды бастады, банк операцияларын қайта жаңғыртуға рұқсат берді және сары қызбаға қарсы күресу үшін несие желісін ашты. Хунта жауынгерлік әрекеттерді тоқтату туралы ұсыныс жасағаннан кейін, Понта-Гроссадағы төңкерісшілер Рио-де-Жанейроға қарай жылжуды жалғастырды. 3 қарашада хунта төңкерісші күштердің жетекшісі Гетулио Варгасқа билікті тапсырды. Норонха Варгастың үкіметінде Әскери-теңіз күштері министрі қызметін атқаруын жалғастырды. Алайда, 1930 жылдың 17 желтоқсанында ол отставкаға кетіп, оның орнына басқа адам тағайындалды. 1931 жылдың қаңтарында вице-адмирал шеніне көтеріліп, маусым айында Теңіз клубының президенті болып сайланды. 1932 жылдың қазанында ол отставкаға кетіп, келесі айда резервке өтетінін мәлімдеді. Бірақ ол 1937 жылға дейін бірнеше рет қайта сайланды. 1941 жылдың 6 шілдесінде ол зейнеткерлікке шықты. Норонха 1963 жылдың 29 қаңтарында Рио-де-Жанейрода қайтыс болды.