Кіріспе
1961 жылы Бразилия президенті болған Янио да Силва Квадрос (жазылуы: ˈʒɐ̃niu dɐ ˈsiwvɐ ˈkwadɾus; 25 қаңтар 1917 - 16 ақпан 1992) – бразилиялық заңгер және саясаткер, 1961 жылдың 31 қаңтарынан 25 тамызына дейін Бразилияның 22-ші президенті қызметін атқарған, содан кейін қызметтен кеткен. Ол сонымен қатар Сан-Паулу қаласының 24-ші және 36-шы мэрі, ал Сан-Паулу штатының 18-ші губернаторы болды. Квадрос популистік үкімет стилімен, адалдығымен және ерекше мінез-құлқымен белгілі болды. Президент ретінде ол экономикалық реформаларға баса назар аударды және жемқорлықпен күресуге тырысты. Сондай-ақ ол тәуелсіз сыртқы саясатты ұстанды, АҚШ пен Шығыс блогы арасындағы қарым-қатынасты теңгертуге ұмтылды. Ол үлкен үлкен артықшылықпен сайланғанымен, оның мерзімі белгісіздік пен саяси тұрақсыздықпен сипатталды, нәтижесінде ол отставкаға кетті. Бұл күтпеген әрекет ұлттық хаосқа алып келді, президенттік қызметті Жоао Гуларт қабылдады.
Jânio da Silva Quadros (ˈʒɐ̃niu dɐ ˈsiwvɐ ˈkwadɾus; January 25, 1917 – February 16, 1992) was a Brazilian lawyer and politician who served as the 22nd president of Brazil from January 31 to August 25, 1961, when he resigned from office. He also served as the 24th and 36th mayor of São Paulo, and the 18th governor of the state of São Paulo. Quadros was known for his populist style of government, honesty, and eccentric behavior. As president, he focused on economic reform and attempted to root out corruption. He also pursued an independent foreign policy, trying to balance relations between the United States and the Eastern Bloc. Although he was elected by a huge margin, his term was marked by uncertainty and political instability, culminating in his resignation. That unexpected move caused national chaos, with the presidency being assumed by João Goulart.
Ерте өмір
Квадрос 1917 жылғы 25 қаңтарда Мато-Гросу-ду-Сул штатының Кампо-Гранде қаласында Габриэль Квадрос пен Леонор да Силва Квадрос отбасында дүниеге келді. Ол Сан-Паулу университетінде оқыды, білімін география және португал тілін оқыту арқылы қаржылады және 1939 жылы заң мамандығын бітірді. Содан кейін ол заңгерлікпен айналысып, 1945 жылға дейін Сан-Паулудағы Данте Алигиери мектебінде география пәнін оқытты, одан кейін саясатқа қатысты.
Алғашқы саяси мансап
1947 жылы Квадрос Сан-Паулу қалалық кеңесіне сайланды және 1950 жылға дейін кеңес мүшесі болды. Ол бұл қызметте өте белсенділік танытып, басқа мүшелерге қарағанда көбірек заң жобаларын ұсынды. 1953 жылы Квадрос Сан-Паулу қаласының әкімі лауазымына кандидат болып түсті және қаржылық жағынан жақсы қолдау алған Франсиско Кардосоны жеңіп, 1955 жылға дейін қала әкімі қызметін атқарды. Әкімдік қызметін атқару кезінде Квадрос адалдығымен және жаңашылдығымен көзге түсті. Ол Сан-Паулудың кедей аудандарына жиі барып, тұрғындардың шағымдарын тыңдады, бұл оны халықтың жұмысшы тобы арасында танымал етті. Сонымен қатар, ол бір жылдың ішінде қала бюджетін теңгерді, осылайша өзінің беделін арттырды. 1955 жылы Квадрос Сан-Паулу штатының губернаторы лауазымына кандидат болу үшін отставкаға кетті. Ол өзінің көп жылдық қарсыласы, тәжірибелі саясаткер Адхемар де Барросты 1% дауыс айырмасымен жеңді. Квадрос 1959 жылға дейін губернатор болып қызмет етті, содан кейін президенттікке кандидат болу үшін отставкаға кетті. Квадростың тез өркендеуіне оның популистік риториканы кеңінен қолдануы және экстравагантты мінез-құлқы себеп болуы мүмкін. Ол үкіметке наразылық білдірген халықтың сезімін оятып, сайлау символы ретінде "сыбайлас жемқорлықты сыпырып тастау" уәдесін білдіретін сыпырғышты таңдады. Ол сондай-ақ халықтың сенімін жеңіп алуға шебер болған, харизматикалық лидер еді.
1960 жылғы сайлау
1960 жылғы сайлау алдында Квадрос бірнеше оппозициялық партиялардың ұсынымымен кандидат болды, оның нәтижесінде Ұлттық Еңбек партиясы, Христиандық-демократиялық партия және ең ірі оппозициялық партия – Ұлттық Демократиялық Одақ (UDN) коалициясы құрылды. Ол UDN-ді үлкен қолдау көрсетпесе де, партияда лайықты кандидат болмағандықтан, олар оның кандидатурасын қолдады. Науқан барысында Квадрос UDN-мен келіспеушіліктерге ұшырады. 1960 жылдың наурыз айында коммунистік Кубаға жасаған сапары партияның қалаған сыртқы саясатына немқұрайлылық танытты. Дегенмен, Квадрос бразилиялық сайлаушылардың арасында кең танымал болды. ПСД және ПТБ партияларынан құралған биліктегі коалиция Бразилия армиясының маршалы Хенрике Лотты кандидат ретінде ұсынды. Бірақ Лотттың дөңгелек мінезі мен тікелей сөйлеуі оның потенциалды қолдаушыларын азайтты. Квадрос оңай жеңіске жетті, ал оның 15,6% айырмасымен жеңісі халықтың дауысымен өткен президенттік сайлаудағы ең үлкен көрсеткіш болды, 1994 жылы Фернандо Энрике Кардосо 27% дауыспен жеңгенге дейін. Квадрос сайлаушылардың 48% дауысын алды, бұл барлық алдыңғы президенттерден көп. Осы жетістікке қарамастан, вице-президенттікке өткен жарысты Лотттың серігі Жоао Гуларт жеңіп алды. Бұл сайлау Бразилия тарихындағы маңызды оқиға болды. 1961 жылдың 31 қаңтарында Квадрос қызметке кірген кезде, Бразилия 1889 жылы республика болып құрылғаннан бері биліктегі үкіметтің оппозициядан сайланған өкілге бейбіт түрде тапсырған алғашқы жағдайы болды. Бұл сондай-ақ, 31 жылдан бері президенттік лауазымға Гетулио Варгастың мұрагері тағайындалмады.
Төрағалық
1960 жылғы сайлауда жеңіске жеткеннен кейін Куадрос өзінің инаугурациясына дейінгі үш айды Еуропаға саяхаттап өткізді және президент ретінде не істейтіні туралы әңгімелеуден жалтарды. Оның қатыспауына көптеген одақтастары наразылық білдірді, олардың пікірінше, ол әкімшілікті басқаруға дайындыққа көбірек араласуы керек еді. Куадрос 1961 жылдың 31 қаңтарында қызметке кірісті. Инаугурациялық сөзінде ол үкіметтің тиімсіздігі, инфляция және қарыз мәселелерін баса көрсетті. Куадрос елдегі жоғары инфляцияға бұрынғы президенті Юсселино Кубичекті кінәлады, оны жемқорлық пен туысқандыққа байланысты айыптады. Куадрос көптеген министрлерді UDN және оны қолдаған басқа партиялардың өкілдерімен ауыстырды. Дегенмен, Movimento Popular Jânio Quadros партиясы Куадросқа қолдау көрсеткеніне және науқандағы маңызды рөліне қарамастан, жаңа үкіметке ықпал ету мүмкіндігінен айырылды. Саяси шеберлігіне қарамастан, Куадростың тиімді басқару қабілеті президенттік кезеңі бойында партиялық саясаттағы тәжірибесінің жетіспеуімен және оның кішкентай аппаратымен шектелді.
Ішкі саясат
Оның президенттік лауазымға келген кезде Бразилия жоғары инфляциямен және шетелдерге зор қарыздармен күресіп жатты. Куадрос үкіметі наурыз айында валюта курсын жеңілдетіп, мемлекеттік шығындарды қысқартуға бағытталған инфляцияға қарсы бағдарлама жариялады. Бұл реформалар Халықаралық валюта қорының (ХВҚ) мақұлдауына ие болды, және Куадрос АҚШ пен Еуропа елдерімен қарыздарды қайта келісе алды. Бразилия жалпы сомасы 1,64 миллиард доллар болатын жаңа несиелер алды, бұл оның қарсы тұрған қарыз дағдарысын едәуір азайтуға мүмкіндік берді. Бұл Куадрос әкімшілігі үшін маңызды табыс болды, себебі Бразилияның бұрынғы бірнеше президенттері қарызды қайта келісуде сәтсіздікке ұшыраған. Инфляцияға қарсы күресінен өзге, Куадрос бюрократиялық тиімсіздік пен жемқорлықты азайтуға тырысты. Ол жемқорлыққа қарсы науқанды бастады және президенттік жарлықтар шығару арқылы бюрократиялық процестерді көптеп айналып өтті. Дегенмен, бұл саясат үкімет ішіндегі моральдық жағдайды нашарлатты және Конгресс мүшелерінің көпшілігін наразылыққа толтырды. Бұл жағдай оның өзінің одақтастарымен ынтымақтаспауымен одан әрі ушықты, өйткені ол маңызды мәселелер бойынша UDN-мен сирек ақылдасты және лауазымға келген алғашқы айында бар болғаны екі кабинет отырысын өткізді. Президент ретінде Куадрос өзінің күшін салыстырмалы түрде маңызсыз мәселелерге жұмсады, құмар ойнауды тыйымдау және әйелдерге жағажайда бикини киюге шектеу қою үшін көп күш жұмсады.
Сыртқы саясат
Квадрос тәуелсіз сыртқы саясатты жүргізді, оның басшылық принциптері ретінде "еркіндік, тәуелсіздік және араласпау" деп атап өтті. Ол сондай-ақ Африкамен жақынырақ қарым-қатынас орнатуға тырысты, бейтараптық қозғалысында ықпал етуді үміттене отырып. Жаңадан тәуелсіздік алған Африка елдерімен ынтымақтастық таныту үшін ол отаршылдықты жоюды және расизмге қарсы күресті қолдады. Сондай-ақ, ол осы елдермен сауда мен мәдени алмасуды дамытуға ұмтылды. Дегенмен, Квадростың үкіметі көбінесе Оңтүстік Африка сияқты ақ нәсілді азшылық үкіметтері басқаратын мемлекеттерді қолдады, бұл оның күш-жігерін әлсіретті. Квадрос өзінің ізашарларының Америкаға бағытталған саясатынан айырылып, бейтарап сыртқы саясатты ұстанбақшы болды және ірі державаларды бір-біріне қарсы ойнатуға ниеттенді. Алайда, Куба, Қытай және Кеңес Одағының коммунистік үкіметтерін қабылдауы көптеген жақтастарын, әсіресе UDN-ді наразылыққа түсірді. Оның Че Гевараға Бразилияның шетелдік азаматтарға арналған ең жоғары наградасы – Оңтүстік Крест орденін табындауы ерекше дау тудырды және оны коммунизмге жақын көретіндердің саны көбейді. Квадростың сыртқы саясаты оның президенттік кезеңіндегі ең даулы мәселелердің бірі болды және Конгрестегі қолдауының азаюына себеп болды.
Отставка
1961 жылдың жазында Куадрос Конгрестен күшейген қарсылыққа тап болды және көптеген бұрынғы одақтастарынан алыстады. 1961 жылдың 25 тамызында ол күтпеген жерден отставкаға кетті, ал оның құпия хатында шетелдік және "қорқынышты эзотерикалық күштер" туралы айтылды. Оның отставкасы билігін арттыру мақсатымен жасалғаны және Куадрос халықтың қолдауымен немесе Бразилия Ұлттық Конгресі мен әскерилердің өтінішімен президенттікке оралуды күткені қабылданған сенім. Гуларттың әскери және басқа консервативті топтар арасында танымалдылығы төмен болғандықтан, ол өтінімінің қабылданбайтынын күткен. Бірақ, Бразилияның Ұлттық Конгресі бұл әрекетті дереу қабылдамады, Куадростың отставкасын қабылдап, Бразилияның Депутаттар палатасының төрағасы Паскаль Раниери Мацциллиді вице-президент Жоао Гуларт Қытай сапарынан оралғанша қызмет атқаруға шақырды. Куадростың отставкасы ауыр саяси дағдарыс тудырып, 1964 жылғы төңкеріске жол ашты. Гуларттың солшыл көзқарастарынан қорқынышпен, әскерилер оның қызметке кірісуіне күшпен қарсылық көрсетуге дайын болды. АҚШ та Гуларттың президент болу ықтималдығынан алаңдады және Гулартқа қарсы күштерді қолдауды қарастырды. Гуларт ақыры 1961 жылдың 7 қыркүйегінде президенттікке ант берді, бірақ оның билігі 2 қыркүйекте қабылданған конституцияға енгізілген түзету арқылы шектелді, ол парламенттік үкімет жүйесін құрды. Гуларт Куадроспен бір партиядан емес еді, себебі сол кезде бразилиялықтар президенттік және вице-президенттікке әртүрлі партиялардан дауыс бере алатын.
Шөгеділік және саясатқа оралу
Кетуден кейін көп ұзамай Квадрос елордадан Еуропаға сапар шегіп, Бразилияға қайта оралуға уәде берді. Оның отставкасынан бастау алған саяси дағдарыс 1964 жылы әскери төңкеріспен аяқталды. Әскерилер оған саясатқа қатысуға жол бермеді, бірақ 1980 жылдары Квадрос қайта саяхатқа шықты. Ол Бразилияның Еңбек партиясына қосылды және 1982 жылы Сан-Паулу облысының губернаторына үміткер болды, бірақ Андре Франко Монтородан жеңілді. Соған қарамастан, 1985 жылы ол Сан-Паулу қаласының мэрі болып қайта сайланды, бұрынғы фаворит, кейіннен Бразилия президенті болған Фернандо Энрике Кардосаны жеңіп алды. Квадрос 1988 жылға дейін қала әкімі қызметін атқарды.
Жеке өмір
1942 жылы Квадрос Элоа до Валлеге үйленді. Оның қызы Дирсе Бразилия Ұлттық Конгресінің депутаты болды. 1992 жылдың 16 ақпанында ол Сан-Паулу қаласындағы Альберт Эйнштейн ауруханасында 12 күн емделуден кейін бүйрек және өкпе жеткіліксіздігінен, сондай-ақ қан кетуден қайтыс болды.