Кіріспе

Георгий Дионисович Костаки (Георгий Дионисович Костаки, 5 шілде 1913 – 9 наурыз 1990) – грек-орыс өнер коллекционері, әлемдегі орыс авангардының ең ірі жеке коллекцияларының бірін жинаған адам. 1917 жылғы революцияға дейін және одан кейін Ресейдегі суретшілер алғашқы бейнесіз өнерді жасады, ол 20 ғасырдың шешуші өнеріне айналды. Костаки 1946 жылы Мәскеудегі бір студияда конструктивизмнің картиналарын кездейсоқ тауып алды және әлемге жоғалып кетуі мүмкін революциялық өнерді іздеуге кірісті.

Отбасылық тарихы

Мәскеуде бай грек ата-анасының отбасында дүниеге келген Джордж Костакис өнер саласында білім алмаған, бірақ жасөспірім шағында өнерге қызығушылық танытты және мүмкіндігі бар болған соң, өнер туындыларын сатып ала бастады. Алдымен ол 1939 жылға дейін Грекия елшілігінде жүргізуші болып жұмыс істеді, алайда Молотов-Риббентроп пактісіне байланысты Ресей мен Грекия арасындағы қарым-қатынас үзілді. Содан кейін ол Канада елшілігінде кадрлар бөлімінің басшысы болып жұмыс істеді. Канада елшілігіндегі жұмысы оған көптеген келуші дипломаттармен байланысқа түсуге мүмкіндік берді, ол оларға Мәскеудегі өнер галереялары мен антикварлық дүкендерді көрсетіп жүрді.

Ресей революциясы мен өнер

1860-шы жылдардан бастап Мәскеудегі өнер сатып алуға құштар орта тап Ресей мен Еуропаның басқа аймақтарында жасалған импрессионизм, символизм және модерн туындыларына деген қызығушылықты және сұранысты қамтамасыз етті. Мәдениетті дамыту және картина жинау бай мәскеуліктер үшін ұзақ жылдар бойы қалыптасқан қажеттілік болды (Грей). 20 ғасырдың басында Еуропаның мәдени және саяси жағдайы өзгеріске ұшырады, идеялар ұлттық шекаралардан тысқары таралып, өзара байыды. Көптеген француз кубистерінің және итальяндық футуристердің туындылары Ресейге әкелініп, көрмелерге қойылды.

Сталиндік

Бастапқыда Владимир Ленин басшылығымен болған большевик революциясы жаңа абстракт өнерді қолдады, бірақ 1920 жылдан бастап Ресейдегі суретшілердің еркіндігі шектеле бастады. Көптеген суретшілер өздерінің туындыларымен жаңа қоғамды құруға үлес қосуды қаласа, ал басқалары, мысалы, супрематистер тәуелсіз жұмыс істеуді жалғастырды. Ленин 1924 жылы қайтыс болды, ал оның ізінен Совет Одағы Коммунистік партиясының басшысы болған Иосиф Сталин басқа бір өнер идеологиясын енгізді. 1932 жылы социалистік реализм мемлекеттік ресми саясатқа айналды. Осы саяси жағдайда Костакис Ресейдегі ескі өнер мәдениетінің дамуын, қысымға ұшырауын және соңында толық ыдырауын бастан өткерді.

Костакис жинағы

Алғашында Костакис голланд пейзаж суретшілері мектебінің шеберлерін жинаған, бірақ Пабло Пикассо мен Анри Матисстің модернистік туындылары оның басты тақырыбына айналды. 1946 жылы ол Ольга Розанованың Мәскеу студиясында үш картина тапты. Ол содан кейін: "Бұл мен үшін сигнал болды. Мен бұл не екеніне қарамадым, бірақ сол күндері ешкім ештеңенің мәнін білмейтін" (Чатвин, 1977) деді.

Ол күшті түстердің және батыл геометриялық дизайнның күшті визуалды әсеріне қатты таң қалды, ол сезімдерге тікелей үндеді. Сондықтан ол Мәскеу мен Ленинградтың шатырларында, студияларында және жертөлелерінде жоғалып, ұмытылған супрематизм мен конструктивизм өнерін қайта табуға бел буды. Ол оралған және шаң басқан «жоғалған» суреттерді іздеді. Владимир Татлинмен танысып, Варвара Степановамен дос болды. Казимир Малевичтің достарын іздеп тауып, Любовь Попова мен Иван Клюнның туындыларын сатып алды. Ол әсіресе 1950 жылдары танысқан орыс экспрессионисі Анатолий Зверевті жоғары бағалады. Костакис Зверев туралы: «Осы керемет суретшімен байланысқа түсу мен үшін үлкен қуаныш болды, мен оны Совет Одағындағы ең талантты суретшілердің бірі деп санаймын» деді. 1960 жылдары Джордж Костакистің Мәскеудегі пәтері халықаралық өнер коллекционерлері мен өнерді жақсы көретіндердің кездесу орнына айналды – Ресейдің ресми емес қазіргі заманғы өнер мұражайы. 1973 жылы Париж бейбітшілік келісімдеріне қол қойылғаннан кейінгі «детанция» кезеңі Ресейді халықаралық мәдени алмасуларға қайта ашты, алғашқысы 1977 жылы Дюссельдорфта Костакис коллекциясының көрсетілімі болды. Сол жылы Костакис отбасымен бірге Совет Одағынан Грекияға көшіп кетті, бірақ оның коллекциясының 50 пайызын Мәскеудегі Мемлекеттік Третьяков галереясына қалдыру туралы келісім болды. 1997 жылы Грекия мемлекеті қалған 1275 туындыны сатып алды. Қазір олар Грекияның Салоники қаласындағы қазіргі заманғы өнер мемлекеттік мұражайының тұрақты коллекциясына кіреді.