Кіріспе

Бактериялық цитоскелеттік белок

Кресцентин – эукариоттық жасушаларда табылған аралық жіпшелердің бактериялық аналогы. Тюбулиндер мен актиндер сияқты басқа да маңызды цитоскелеттік белоктардың прокариоттық гомологтары FtsZ және MreB белоктарында кездеседі, ал аралық жіпшелер Кресцентин белгісімен байланысты. Оның кейбір гомологтары қате түрде хромосоманы бөлуге қатысатын ParA протеині деп белгіленген. Бұл белоктар тобы Caulobacter және Methylobacterium бактерияларында таралған.

Ұяшықтың формасындағы рөлі

Кресцентинді 2009 жылы Кристин Якобс Вагнер Caulobacter crescentus (қазіргі vibrioides) су бактериясында тапты, ол ай тәрізді жасушаларын жылдам қозғалу үшін пайдаланады. Кресцентин ақуызы осы жасушалардың ішкі қуыс бетінде орналасқан және олардың пішіні үшін қажет болып көрінеді, себебі ақуыздан айырылған мутанттар таяқша тәрізді жасушалар құрайды. Caulobacter жасушаларының пішініне әсер ету үшін, кресцентин жіпшелерінің спиральдары жасуша мембранасының цитоплазмалық жағымен жасушаның бір жағымен байланысады. Бұл жас жасушаларда қисық пішінге әкеледі, олар кресцентин спиралінің ұзындығынан қысқа, ал ескі, ұзын жасушаларда спиральді пішінге әкеледі.

Белоктың құрылымы

Эукариотикалық аралық талшықтар сияқты, кресцентин талшықтар түрінде ұйымдастырылады және жасушада спиральді құрылымда кездеседі. Кресцентин Caulobacter прокариотының екі пішініне де қажет: виброид/жартылай ай пішіні және ұзақ стационарлық фазадан кейін қабылдай алатын спиральді пішін. Кресцентин ақуызы 430 аминқышқыл қалдығынан тұрады; оның тізбегі негізінен 7 қайталамалы қалдықтан тұратын үлгіден құралған, олар спиральді құрылымды қалыптастырады. Ақуыздың ДНҚ тізбегі эукариотикалық кератин және ламин ақуыздарына өте ұқсас, әсіресе спиральді құрылымдарға қатысты. Ausmees және авторлар (2003) жануарлардың аралық талшық ақуыздары сияқты, кресцентиннің төрт спиральді сегменттен тұратын орталық таяқшасы бар екенін көрсетті. Аралық талшық және кресцентин ақуыздарының екеуінің де бастапқы тізбегінде төрт α-спиральді сегменттері және α-спиральді емес байланыстырушы домендері бар. Кресцентин мен жануарлардың аралық талшық ақуыздарының маңызды айырмашылығы – кресцентинде жануарлардың ламин және кератин ақуыздарында сақталған таяқша доменінің ұштарындағы белгілі бір консенсус тізбек элементтері жоқ. Ақуыз эукариотикалық IF ақуыздарына ұқсас бірнеше субдомендерге бөлінген. Барлық зерттеушілер де оның аралық талшықтардың гомологы екеніне сенімді емес, оның орнына ұқсастық конвергентті эволюция нәтижесі болуы мүмкін деп санайды.

Желдің жиынтығы

Эукариоттық аралық жіпше белоктары жасуша ішінде энергия қажет етпей, яғни АТФ немесе ГТФ қажет етпей, 8–15 нм жіпшелерге жиналады. Ausmees және авторлар тобы кремнийлік белоктың осылай жіпшелерге жиналатынын in vitro жағдайында тексеру арқылы зерттеулерін жалғастырды. Олар кремнийлік белоктардың шынымен 10 нм шамасындағы жіпшелер құрай алатынын және осы жіпшелердің кейбіреулері еукариоттық аралық жіпшелер сияқты көлденең бағытта шоғырланатынын анықтады.