Кіріспе

Ключ () – Босния және Герцеговина Федерациясының Уна-Сана кантонында орналасқан қала және муниципалитет. Қала мен муниципалитеттің атауы ағылшын тілінде "Key" – "Кілт" деп аударылады.

География

Ол Санский Мосттан қысқа ғана қашықтықта оңтүстікке қарай орналасқан. Сана өзені муниципалитет аумағынан ағып өтеді. Жер көбінесе орманды.

Тарих

Адамдар бұл аймақта Рим дәуірінен бұрын қоныстанған. Қала алғаш рет 1322 жылы Степан II Котроманичтің құжаттарында еске алынады. 1463 жылы Осман империясы оны соңғы патшалық Босния бекінісі ретінде жаулап алды. Ключ бекінісі алғаш рет 1322 жылы тілге алынған. 1463 жылы Осман империясының Боснияға шапқыны кезінде Боснияның соңғы патшасы Стьепан Томашевич қалада пана тапты. Оның тапсыруы мен өлім жазасы ортағасырлық Босния мемлекетінің құлауына әкелді. 1323 жылғы жарғыда Вукославтың герцог Хрватиннің ұлы екендігі айтылады, осыдан Доньи Крайи иелерінің басты бекінісі Ключ қаласында, Баница приходының орталығында болған деген қорытындыға келеміз. Евлия Челеби Ключті еске алып, оның Доньи Крайиде және Сана өзені бойында орналасқандығын айтады. 1929 жылдан 1941 жылға дейін Ключ Югославия Корольдігінің Врбас Бановинасының құрамына кірді. Аймақта сербтер аз ғана басымдық құрғандықтан, Босния соғысының басында (1992–1995) Ключ аймағын босниялық серб күштері бақылады. 1995 жылдың жазында босниялық үкімет күштері оны бақылауға алды. Дейтон бейбіт келісімінен кейін соғысқа дейінгі серб халқының көп бөлігі қашып кетті, қала Босния және Герцеговина Федерациясына қарасты. Бүгінде Ключ халқының шамамен 97% босниялықтар екені есептеледі.

Халық саны

Елді мекендердің халқы – Ключ муниципалитеті
Елді мекен1971.1981.1991.2013. Жалпы39,96640,00837,39116,744
1. Білжани Доңжы 1,552 1,171
2. Црљени 553 307
3. Доңжы Войићи 314 233
4. Дубочани 306 226
5. Горни Рамићи 647 382
6. Хаджићи 1,553 1,129
7. Хасићи 431 234
8. Хрипавци 712 531
9. Хумићи 1,005 742
10. Камичак 1,005 902
11. Ключ 3,426 4,948 7,869 5,409
12. Красуље 1,821 1,731
13. Саница 2,241 1,337
14. Саница Доња 716 627
15. Велагићи 676 465
16. Велечево 525 409
17. Згон 690 635

Этникалық құрамы

Этникалық құрамы – Ключ қаласы
2013. 1991. 1981. 1971.
Жалпы5,409 (100,0%) 7,869 (100,0%) 4,948 (100,0%) 3,426 (100,0%)
Сербтер4,107 (52,19%) 2,097 (42,38%) 1,387 (40,48%)
Босниялықтар3,036 (38,58%) 1,629 (32,92%) 1,709 (49,88%)
Югославиялықтар419 (5,32%) 980 (19,81%) 69 (2,01%)
Хорваттар181 (2,30%) 169 (3,42%) 214 (6,25%)
Басқалар126 (1,60%) 15 (0,30%) 21 (0,61%)
Моңғолдар30 (0,61%) 14 (0,41%)
Албандар22 (0,45%) 7 (0,20%)
Словендер3 (0,06%) 4 (0,12%)
Венгрлер2 (0,04%)
Македониялықтар1 (0,02%) 1 (0,03%)

Этникалық құрамы – Ключ муниципалитеті
2013. 1991. 1981. 1971.
Жалпы16,744 (100,0%) 37,391 (100,0%) 40,008 (100,0%) 39,966 (100,0%)
Босниялықтар16,130 (96,33%) 17,696 (47,33%) 16,596 (41,48%) 15,226 (38,10%)
Басқалар311 (1,86%) 280 (0,75%) 167 (0,42%) 123 (0,31%)
Сербтер273 (1,63%) 18,506 (49,49%) 20,771 (51,92%) 23,892 (59,78%)
Хорваттар30 (0,18%) 330 (0,88%) 380 (0,95%) 534 (1,34%)
Югославиялықтар579 (3,45%) 2,016 (5,04%) 131 (0,33%)
Моңғолдар40 (0,24%) 29 (0,07%)
Албандар26 (0,16%) 18 (0,05%)
Словендер6 (0,04%) 5 (0,01%)
Македониялықтар4 (0,02%) 6 (0,02%)
Венгрлер2 (0,01%) 2 (0,01%)

Экономика

Бұл аймақ Боснияның басқа аймақтарымен М5 тас жолы арқылы байланысқан. Орман шаруашылығы, жеңіл өнеркәсіп және туризм экономиканың маңызды салалары болып табылады.