Кіріспе

1792 жылғы жарты дисме (деем деп айтылады) – 1792 жылы соғылған, бес центтік номиналы бар американдық күміс монета. Бұл монета айналымға шығарылған ба, әлде тәжірибелік үлгі ме деген пікірталас бар болғанымен, президент Джордж Вашингтон оны "кішкентай бастама" деп атады және көптеген монеталар айналымға жіберілді. Көпшілік пікір бойынша (бірақ барлығы да келіспейді), бұл 1792 жылғы Монеталар заңымен ресімделген АҚШ-тың алғашқы монетасы болып саналады.

Шығу тегі

1792 жылы қарашада Өкілдер палатасына сөз сөйлеген кезде президент Вашингтон "айналыстағы ұсақ монеталардың жетіспеушілігін" айтты және АҚШ Монета жасау орталығын құру жұмысын бастағанын, ал жарты димелердің бір бөлігі жасалғанын мәлімдеді. Осы кезде көптеген қызметкерлер қабылданып бітіп, бірақ Монета жасау орталығының ғимараты мен жабдықтары әлі дайын болмаған. Сөйтіп, 1792 жылдың шілдесінде немесе сол айдың шамасында соғылған жарты димелер ресми Монета жасау орталығының қызметкерлері бақылауымен, жергілікті шебер Джон Харпердің жеке шеберханасында жасалды. Мемлекеттік хатшы Томас Джефферсон жеке күнделігінде 13 шілдеде 1500 дана алғанын жазды. Президент Вашингтонның осы ерте монеталармен байланысы болғандықтан, нумизматикалық аңыз бойынша, монетаның беткі жағындағы портрет – Бірінші ханым Марта Вашингтонның суреті және кейбір монеталар Вашингтон отбасының күміс заттарынан балқытып жасалған. Дегенмен, осы екі мәлімдемені растайтын нақты дәлелдер жоқ. Керісінше, Томас Джефферсонның жазбаларынан алынған мәліметтер, оның "75 (мексикалық) күміс доллар" бергенін және алғашқы 1500 жарты димені алғанын көрсетеді. Ол содан кейін бұл ақшаны Монтичеллоға саяхатына жұмсады.

Өндірісі, сирек кездесетін түрі және құны

Нақты саны белгісіз болғамен, 2 мыңнан 3 мың 500-ге дейін данасы шығарылған деп саналады. Бүгінгі күні олардың шамамен 10% сақталған; бір сарапшы 250 мен 400 аралығында жарты дизмдер бар екенін айтады, және көпшілігі біраз уақыт бойы айналыста болған сияқты. 1792 жылғы жарты дизмнің (Шелдон монета бағалау шкаласы бойынша AU55) бір данасы 2004 жылдың 24 шілдесінде 138 000 долларға аукционда сатылды. 1792 жылғы жарты дизм MS65 сапасында 2018 жылы американдық «Pawn Stars» реалити-шоуында 500 000 – 600 000 долларға бағаланды. Старр коллекциясынан алынған, PCGS жүйесі бойынша MS67 сапасымен бағаланған бір данасы 2006 жылдың 26 сәуірінде 1 322 500 долларға сатылды. 1792 жылғы жарты дизмдердің көбісі күміс қорытпасынан жасалған болса да, мыстан жасалған бірегей үлгі де белгілі.