Кіріспе

1971 жылғы итальяндық giallo слэшер фильмі, Марио Баваның «Қанды шығанағы» (итальян. Ecologia del delitto, әдеби мағынасы – «Қылмыстың экологиясы», кейін «Reazione a catena» – «Тізбектік реакция» деп қайта аталды) (сондай-ақ «Carnage», «Twitch of the Death Nerve» және «Blood Bath» аттарымен де белгілі) – Марио Бава режиссерлік еткен 1971 жылғы итальяндық giallo слэшерлік фильмі. Бава сценарийді Джузеппе Закариелло, Филиппо Оттони және Серджио Каневаримен бірлесіп жазды, ал сюжет авторы ретінде Дардано Сакчетти мен Франко Барбери көрсетілген. Фильмде Клодин Огер, Луиджи Пистилли, Бриджит Скай, Николетта Элми және Лора Бетти түскен. Карло Рамбалди қорқынышты әсерлі арнайы грим эффектілерін жасады. Оқиға атаулы шығанақтың маңында орын алатын бірқатар құпиялы кісі өлтірулерді баяндайды. Баваның ең зор қатыгездікпен түсірілген фильмі саналатын бұл туынды, графикалық түрде қанды кісі өлтіру сахналарына жасаған баса назар, он жыл өткен соң пайда болатын слэшер фильмдері жанрына зор ықпал етті. 2005 жылы Total Film журналы «Қанды шығанақты» барлық уақыттағы 50 ең ұлы қорқынышты фильмнің бірі деп жариялады.

Сюжет

Түнде өз үйінде дөңгелек арбамен жүретін графиня Федерика Донатиге күйеуі Филиппо Донати шабуыл жасап, өлтіреді. Бірнеше минуттан кейін Филиппоның өзін де біреу пышақпен шауып өлтіреді, содан кейін оның мәйітін шығанаққа сүйреп әкетеді. Тергеу барысында полиция графшаның өзін-өзі өлтіру туралы жазған хаты деп санайды, бірақ Филиппоның өлтірілуі анықталмайды. Күллі үйлер агенті Фрэнк Вентура мен оның сүйіктісі Лора буынды иеленуге ниетті. Графша үйін және мүлкін сатуға бас тартқаннан кейін, ерлі-зайыптылар Филиппомен бірге әйеліне қол жұмсауды жоспарлады. Жоспарын аяқтау үшін Вентураға Филиппоның заңдық құжаттарға қол қоюы қажет. Алайда олар Филиппоның өзі өлтірілгенін білмеді. Олардың қызығушылығын қозғайтын жаңалық, төрт жергілікті жасөспірім Дюк, Бобби, Денис және Брунхильда бос қалған секілді көрінеді және өлтіріледі. Брунхильда көлге жалаңаш шомылып, сосын қуғылып, оның мойнын кескішпен шауып тастайды. Бобидің бет-әлпеті дәл сол көзбен жарылып кетеді. Дьюк пен Дениз екеуін де жыныстық қатынаста болған кезде найзамен түйреген. Контессаның заңды емес ұлы Саймон, ол бөлек шатырда тұрады, ол кісі өлтірген. Филиппоны өлтіргеннен кейін ол Вентурамен бірге әрекет жасайды, ол Саймонға тиісті заңдық құжаттарға қол қою үшін үлкен ақша төлейді. Олардың жоспары Филиппоның ажырасып кеткен қызы Рената пайда болған кезде, әкесінің мүлкіне ие болуды қамтамасыз етуге бел буған кезде, құрып кетуі мүмкін соққыға ұшырайды. Өсиет іздеу сәтсіз болып шығады, және Рената заңды иесі болуы мүмкін деп сенетін Вентура Саймонды өзінің қарындасын өлтіруге шақырады. Күйеуі Альбертпен бірге, жас ұлы мен қызы жақын маңдағы керуенде қалдырылып, Рената Донати қонысының аумағында тұратын Паоло Фоссатидің үйіне барады. Фоссатидің әйелі Анна оларға Филиппо графшаның өліміне жауапты екенін және Саймонның мүлкіне ие болатынын айтады. Рената өзінің өгей ағасы бар екенін білмейтіндіктен, күйеуімен бірге Саймонды өлтіруді жоспарлайды. Филиппоның шіріп бара жатқан денесі Симонның қайығында табылғаннан кейін, Рената мен Альберт Вентураның үйіне барады. Олар келген кезде Вентура Ренатаға шабуыл жасайды, бірақ Рената басымдыққа ие болады және Вентураны үлкен қайшымен оның жамбас артериясына ұрады. Ол полицияға хабарласуға тырысады, бірақ Альберт оны телефонның сырымен өлтіреді. Рената басқа куәгерлер болмауын қамтамасыз ету үшін Аннаның басын балтамен шауып тастайды. Вентураның серіктесі Лора келіп, онымен кездесуді жоспарлап отыр. Саймон Филиппомен бірге анасын өлтіруді жоспарлаған жұп екенін білгенде, Лораны өлтіріп өлтіреді. Ол қайырымдылық жасағанда, Альберт Саймонның өзін өлтіреді. Жарақат алған Вентура қайта пайда болады, бірақ Альберт оны қысқаша күресінен кейін өлтіреді. Енді басқа тірі мұрагерлер жоқ екенін білген Альберт пен Рената мұра туралы хабарландыруды күту үшін үйге оралуға дайындалады, бірақ оларды ойындағы ойыншық деп ойлаған ұлы кербеннен атып өлтіреді. Балалары ата-анасы өлі болып ойнап жатыр деп ойлап, сыртқа шығып, шығанақта ойнайды.

Өндіріс

"Қанды шығанақтың" пайда болуы продюсер Дино Де Лаурентис танымал "The Cat o' Nine Tails" фильмінің сценарисі Дардано Сачеттидің фильм режиссері Дарио Аржентомен дауласып қалғанын естігенде болды. Ол Сачеттимен байланысып, оны режиссер Марио Бавамен бірге гиалло жанрында фильм жасауға көндірді. Түсірілімге Лора Бетти де қатысты, ол "Бал айы тойлау үшін балта" фильмінде Бавамен жақсы қарым-қатынаста болған еді. Де Лаурентис Баваға Сачеттимен жұмыс істеу туралы ұсынған кезде, Бава мен Бетти Лос-Анджелес колледждеріндегі каннибализм туралы "Odore di carne" ("дене иісі") атты фильм түсіру идеясын қарастырып жатқан болатын. Тағы бір атау "La baia d'argento" ("күміс шығанақ") болды, бірақ фильм Дарьо Аржентоның туындыларына пародия ретінде қабылдануы мүмкін деген қорқыныштан ол тасталды. "Ecologia del delitto" деген соңғы атауды Закариелло ұсынды, себебі сол кезде "экология" сөзі кең таралған еді. 1972 жылы "Қанды шығанақ" фильмін АҚШ-та тарату құқығын Стив Минасианның "Hallmark Releasing" компаниясы сатып алды, ол экшн фильмдеріне маманданған. Фильм өзінің түпнұсқа ағылшын тіліндегі атауымен – "Carnage" көрсетілді. "Hallmark" компаниясы "Mark of the Devil" фильмі үшін қолданған сәтті жарнамалық науқанын қайталады, Баваның фильмі "Зорлық үшін V" бағаланған екінші фильм!" деп мәлімдеді (алғашқысы – "Devil"). Бұл науқан Америка кино ассоциациясының кинофильмдерді бағалауға деген эксклюзивті құқығын бұзды деген негізде сотқа шағымдануына себеп болды. Фильм қайта алынып, енді жиі қолданылатын "Twitch of the Death Nerve" атауымен қайта шығарылды, ал жарнамаларда "R" рейтингісі көрсетілді. АҚШ-та оның басқа атаулары: "Қанды шығанақ", "Соңғы үйдің сол жағындағы екінші бөлігі", "Соңғы үйдің екінші бөлігі" және "Сол жақтағы жаңа үй".

Сыни жауап

"Қанды шығанақ" фильмі бірнеше сыншылар тарапынан, әсіресе режиссердің бұрынғы, тынысырақ фильмдерінің жанкүйерлерінен қатты сынға ұшырады. 1971 жылы Авориаз кинофестивалінде әлемдік премьерасы өткен кезде Кристофер Ли фильмнің көрсетіліміне қатысты. Ол сегіз жыл бұрын ойнаған "Жәбір мен дене" фильмінің режиссерінің соңғы жұмысын көруге қызығушылық танытқан еді. Ли фильмге қатты наразылық білдірді. Фильмге қатысты пікірталас келесі жылдары да жалғасты және сыншылардың аралас бағалауын сақтап қалды. Джеффри Френцен Cinefantastique журналында жариялаған рецензиясында "Өлім нервінің дірілі" фильмін "режиссердің осы күнге дейінгі ең толық сәтсіздігі" деп атады. "Егер сіз "Қан мен қара жіп" фильміндегі қандылық пен зорлық-зомбылықтан қорқып қалсаңыз, онда бұл фильмде одан екі есе көп өлтіру оқиғасы бар, олардың әрқайсысы да көзге ұнайтын егжей-тегжейлі көрсетілген. Қызыл ишаралар үнемі кездеседі және сюжеттің дамуын қамтамасыз ететін жалғыз қызығушылық болып табылады, бірақ ақымақ сюжетті құтқаратын ештеңе жоқ". Гари Джонсон өзінің Images веб-сайтында "Өлім нервінің дірілі" фильмінің "басқа адамдардың өлтірілуін көруден ләззат алатын адамдар үшін жасалғанын" айтты. "Нәтижесіндегі фильм көрермендерді қорқытуға кепілдік береді, бірақ зорлық-зомбылық порнографияға жақын. Порнофильмдерде адамдардың қарым-қатынасы жыныстық мүшелердің жұмысына дейін төмендетілгендей, "Өлім нервінің дірілі" фильмінде кинодағы қызығушылық тек қана денеге пышақ тигізумен шектеледі". Фил Хардидің "Аурум кино энциклопедиясы: қорқыныш" кітабында Баваның "бірнеше әсерлі кадрларды түсіре білгені" айтылады, сонымен қатар "жылдам жұмыс істеу қажеттілігімен бағдарламаланған зумдар Bava-ның камераны өте еркін пайдалануын қажет ететін кейбір көріністерді бұзады, бұл Operazione Paura (1966) фильмінде жақсы көрінді". Rotten Tomatoes веб-сайтында "Қанды шығанақ" фильмі 14 сыншының пікіріне сүйене отырып, 86% мақұлдау рейтингіне ие, ал орташа бағасы 7.10/10 құрайды. Джо Данте фильмге өте қуанды, The Film Bulletin (кейіннен Video Watchdog) журналында "Бұл фильмде ең ашулы жанкүйерлерді қанағаттандыруға жеткілікті зорлық-зомбылық пен қандылық бар, сонымен қатар қорқыныш жанрындағы маман Марио Баваның (Қара жексенбі) ерекше стильді режиссерлік шеберлігі бар. Көрерменге әсерлі визуалды тәжірибе сыйлайтын бұл фильмде бірінен кейін бірі қорқынышты кісі өлтіру оқиғалары кездеседі, бұл фильмдегі ең абсурдты және түсініксіз сюжеттердің бірі болуы мүмкін". "Фангория" журналында Тим Лукас фильмнің кинотеатрларда көрсетілуінен он үш жыл өткен соң "Твич – бұл қарапайым, ирониялық әзіл сияқты, өзінің анти-батыры үшін қашып құтылуға болмайтын тұзақ сияқты салынған фильм. Бүгінгі күні көрілгенде, бұл фильмдегі зорлық-зомбылық заманауи "сплаттер" фильмдеріндегідей күшті және ашық болып қала береді" деп жазды.

Мұра

Бірнеше сыншылар бұл фильмнің Баваның мансабындағы ең ықпалды фильм екенін атап өтті, себебі ол слэшер фильмдер жанрына зор және терең әсер етті. 2000 жылы Тим Лукас Баваның фильмі "1980-ші жылдардағы "адамдар өлтірілуі" құбылысының түпкі себебі" деп жазды, ол екі онжылдықтан кейін Scream, I Know What You Did Last Summer және олардың жалғасы сияқты фильмдермен бірге қорқыныш жанрына үстемдік етіп келеді. Бірнеше сарапшы 1981 жылғы "Жұма күні, 13-ші" фильмінің 2-бөліміндегі екі эпизод Баваның екі кісі өлтіру эпизодына ерекше ұқсас екенін атап өтті: бір кейіпкердің бетіне иілген пышақпен соққы беріледі, бірақ Баваның фильмінде оның орнына айқас пышақ болған, ал екі жасөспірім ғашықтардың тынышы бөгетсіз найзаның екеуін де тесіп өтуімен бұзылады. The Burning, Just Before Dawn (екі фильм де 1981 жылы түсірілген) және осыған ұқсас сюжеті бар бірнеше слэшер фильмдермен бірге, "Жұма күні, 13-ші" Баваның шабыттандырған үлгісін ұстанды, жастарды әдемі орманды жерлерде зорлықпен өлтіруді көздеді.