Кіріспе

1996 жылы итальяндық giallo фильмі, Дарьо Аржентоның туындысы.

«Стендал синдромы» (итал. La Sindrome di Stendhal) – 1996 жылы түсірілген итальяндық giallo фильмі, сценарийін жазып, режиссерлік жұмысын Дарьо Арженто жасаған. Басты рөлдерде оның қызы Азия Арженто, сондай-ақ Томас Кречманн мен Марко Леонарди ойнаған. Италияда бұл фильм сыншылардың жоғары бағасын алып, коммерциялық сәттілікке жетті, 5 443 000 итальян лирасы (3 809 977 АҚШ доллары) табыс әкелді. Фильмнің атауы – өнер туындыларының әсерінен туындайтын психологиялық жағдай, яғни сананың жоғалуымен сипатталатын құбылысқа сілтеме жасайды. Арженто бала кезінде Стендал синдромын басынан өткергенін айтады. Ол ата-анасымен Афина қаласын аралап жүргенде, Парфенонның сатыларына көтерілген кезде, бірнеше сағатқа ата-анасынан адасып қалған күйге түскен. Бұл оқиға оның естелігінде қатты қалды және ол Гразиелла Магеринидің синдром туралы кітабымен танысқанда бірден есіне түсті. Осы кітап фильмнің негізіне айналды.

Сюжет

Детектив Анна Мэнни Флоренцияға сериялық зорлаушы және кісі өлтіруші Альфредо Гроссиді іздеп барады. Музейге барғанда Анна Стендал синдромына шалдыққан. Альфредо Аннаның ауруы туралы білгенде, оны ұрлап, оны қатыгездікпен және садистікпен жыныстық қатынасқа түсуге мәжбүрлеуден бұрын, оны мүгедек ету үшін қолданады. Ол қашып құтылуға тырысса да, Анна қатты күйзеледі. Альфредо оның қозғалысын қадағалап, оны қайтадан ұстап алады. Алайда бұл жолы Анна оны ұрлағанға қарсы шығады, оның қолынан құтылып, оны қатты жарақаттап, өзенге құлатып жібереді. Полиция Альфредоның өлі екеніне сеніп, өзенде оның денесін іздеп жүргенде, Анна жас француз сурет студенті Маримен танысады және көп ұзамай оған ғашық болады. Сондай-ақ, Анна өзінің терең күйзелісін жеңу үшін психологқа барады. Бұл күйзеліс Аннаға өліп қалған деп ойлаған Альфредо телефон шалдыра бастағанда күшейе түседі. Мари өлтірілген кезде, Аннаның психологы оның психикалық жағдайына алаңдай отырып, үйіне барады. Ол сол жерде болған кезде, Аннаның әріптесі Марко, Альфредоның денесі табылғанын хабарлау үшін қоңырау шалады. Бұл психологтың шындықты түсінуіне әкеледі және Аннаны Маридің өлтірушісі екенін түсінеді. Марко Аннаның пәтеріне келіп, оның психологты да өлтіргенін біледі. Ол Аннаның қаруын алуға тырысқанда, ол Альфредоның енді оның ішінде екенін мойындайды, оған қорқынышты нәрселерді жасауға бұйрық береді, содан кейін ол Марконы өлтіреді. Полиция оқиға орнына келіп, оны көшеде жүргеннен кейін тұтқындайды.

Өндіріс

Шығарылғаннан кейін, балама атауы «Стендал жүйесі» болды. Бриджит Фонда бастапқыда Анна рөліне бекітілген, бірақ түсірілім басталғанға дейін бас тартты. Дженнифер Джейсон Ли рөлге ықтимал алмастырушы ретінде қарастырылды, бірақ соңында Дарио Ардженто өзінің қызы Азияны осы рөлге таңдады. Томас Кречманн Альфредо Гросси рөліне шақырылды, себебі ол бұрын Азиямен «La Reine Margot» (1994) фильмінде жұмыс істеген еді және ол оны әкесіне ұсынды. Бастапқы сахна Флоренциядағы Италияның танымал Уффици галереясында түсірілді. Дарио Ардженто – онда түсіруге рұқсат алған жалғыз режиссер. Аннаның түсіне кірген картина – Рембрандттың 17 ғасырғы полиция қызметкерлерін бейнелейтін «Түнгі қарауыл» атты суреті. Аннаның мұражайда есінен айырылуына себеп болған картина – Брюгельдің «Икардың құлауы» пейзажы. Галереяда Анна су астында қалған кадрлар теңізде түсірілді. Анна сүйген үлкен балық – теңіз бетіндегі шағын салға байланған кабельдермен су арқылы тартылған модел болды. Су асты түсірілімі аяқталғаннан кейін бірден балық жұмыс істеуін тоқтатты. Бұл аты әйгілі оператор Джузеппе Ротуноның көркем фильмдегі соңғы жұмысы болды. Келесі жылы ол Марчелло Мастроянни туралы деректі фильм түсіріп, зейнетке шықты. Альфредоның жер астындағы қамалының қабырғаларын граффитимен жабу үшін граффити суретшілері шақырылды. Бір түндік жұмыстың нәтижесінде 100 шаршы метрден астам қабырға граффитимен жабылды. Бұл Арджентоның қызы Азияны түсірген бес фильмнің екіншісі, ал қалған төртеуі: «Травма», «Операның шайыры», «Көз жасының анасы» және «Дракула 3D». Ол сондай-ақ әкесі продюсерлік еткен «Адамзаттар 2» және «Шіркеу» фильмдерінде де ойнады. Ардженто «Стендал синдромы» фильмінің жалғасын түсіруді жоспарлаған, онда детектив Анна Манни тағы бір іске қатысады. Алайда, Азияның мүмкіндігі болмағандықтан, кейіпкердің аты өзгертілді (Анна Мари) және Стефания Рокка рөлге шақырылды. Соның нәтижесінде 2004 жылы «Карта ойыншысы» фильмі жарық көрді.

Нұсқалар

Италиялық нұсқа ағылшын экспорттық нұсқасынан шамамен екі минутқа ұзақ болды, онда Анна Альфредоның құрбандарының бірінің күйеуіне қоңырау шалатын және Маридің анасымен кездесетін қосымша көріністер бар, осы рөлді Вероника Лазар ойнады (оның аты барлық нұсқалардың титрлерінде көрсетілген, тіпті ол түсірілмеген нұсқаларда да). Бұл көріністер кейіннен халықаралық көрермендерге үй видеосы арқылы қолжетімді болды, бірақ итальян тілінде қалды, себебі басқа тілдерге дубляж жасалмады.

Сыни қабылдау

Фильм Rotten Tomatoes-тен 13 шолуға негізделген 77% «Жаңа» рейтингіні алды, бұл оң пікірлерді көрсетеді, сондай-ақ «Үйге арналған ең жақсы видео шығарылысы» үшін Сатурн сыйлығына ұсынылды. Критиктердің пікірлері әртүрлі болды: AllMovies-тен Джейсон Бьюкенен фильмді «садистік және мазасыз психологиялық зерттеу» деп сипаттады, бірақ ол «әңгіменің өзінің артық шектен шығуы мен режиссердің қарапайым сюжетті тым күрделі етуге бейімділігінің құрбаны болды» деді. Бьюкенен фильмнің «көрнекі тұрғыдан таң қалдыратын кіріспе сахнасын» және Эннио Морриконенің «көңілді гипнотикалық музыкасын» жоғары бағалады, бірақ «көрінетін баяу әрекет ең жарқырауы керек кезде тоқтап қалады» деп сынға алды. Variety-ден Дэвид Руни фильмге аралас пікір берді, фильмнің «керемет» кіріспе сахнасын және Джузеппе Ротунноның «салқын және талғамды» түсірілімдерін мақтады, бірақ «режиссердің көптеген жұмыстарындағыдай, сюжеттің үлкен бөлігі таза қиял, ал екінші жартысының баяу қарқыны мен күдіктің жоғалуы тек ақымақтылықты күшейтеді» деп ренжіді. Мэтленд Макдонаг көбінесе оң пікір білдірді, «Бұл Опера мен Тенебраның барокколық биіктігіне оралыс емес. Бірақ режиссердің қызы Азияның батыл және мазасыз ойынымен жетекшілік ететін Арджентоның жанкүйерлері үшін міндетті түрде көру керек», дегенмен ол фильмді «Анна сары түсті, фатальды әйелдің паригін сатып алған кезде қате қадам жасады» деп сынады.

Үй бейнесі

АҚШ-та "Стендал синдромы" фильмін алғаш рет B фильмдер компаниясы Troma Entertainment таратты. Фильмнің жаңа арнайы DVD нұсқасы 2007 жылдың 30 тамызында Blue Underground компаниясы арқылы шығарылды. Blue Underground 2008 жылы Blu-ray шығарды, онда алғаш рет ағылшын тіліндегі шығарылымда қысқартылмаған түпнұсқа нұсқасы, соның ішінде итальян тіліндегі қосымша көріністер (әлі де итальян тілінде, ағылшын тіліндегі субтитрлермен) бар. Компания фильмді 2017 жылы үш дискілік шектеулі басылым ретінде қайта шығарды. Ұлыбританиядағы алғашқы шығарылымы үшін дистрибьютор BBFC-ге видео сертификат алуға жібермес бұрын, негізінен зорлау сахналарына, зорлық-зомбылыққа және кейбір диалогтарға қатысты он бір кесу жасады, олардың жалпы ұзақтығы 2 минут 47 секундты құрады. Дегенмен, бастапқыда кесілмеген нұсқасы шығарылды. Бұл нұсқа Британдық кино классификациялық кеңесіне ұсынылмағандықтан, ол қайта шығарылды. 2005 жылы Arrow Pictures компаниясы Ұлыбританияда шығарған DVD нұсқасында барлық бұрынғы кесулер алынып тасталды және толық ағылшын тіліндегі нұсқаны ұсынады, бірақ барлық ағылшын тіліндегі шығарылымдар сияқты, ол итальяндық нұсқаға ғана тән екі көріністі қамтымайды. Кейіннен 2010 жылы Arrow Video компаниясы шығарған нұсқада жоғалған қысқа көріністер енгізілді.