Кіріспе

Уильям Клиффорд Муссельман (13 тамыз 1940 - 5 мамыр 2000) – американдық баскетбол жаттықтырушысы, NCAA, ABA, WBA, CBA және NBA лигаларында жұмыс істеген. Ол өзінің ерекше қаһарлы мінезімен белгілі болды, бірде: «Жеңіліс өлімнен де жаман, себебі жеңіліспен өмір сүруге тура келеді» деген сөзді айтқан.

Ерте өмір

Муссельман бес баланың екіншісі болды. Оның әкесі Клиффорд Муссельман автомеханик және музыкалық топтарды ұйымдастырушы болды. Оның махаббатқа толы, адал Берта (Комбс) Миллер есімді анасы болды, кейін ол Джеймс Миллерге үйленді. Джеймс Биллдің әкесі болды және оның өсіп келе жатқан өмірінде маңызды рөл атқарды. Жас Муссельман Огайо штатының Вустер қаласындағы Вустер орта мектебінде баскетбол, футбол және бейсбол ойнады. 1958 жылы мектепті бітіргенде, ол мектеп тарихындағы екінші ең көп ұпай жинаған ойыншы болды. Орта мектепті бітіргеннен кейін ол Спрингфилдтегі (Огайо штаты) Уиттенберг колледжіне (қазір Уиттенберг университеті) түсті, онда ол кейін Теннесси университетін жаттықтырған Рей Мирс үшін баскетбол ойнады.

Кент мемлекеттік университетінің орта мектебі

1963 жылы 23 жасында Муссельман Огайо штатының Кент қаласындағы Кент мемлекеттік университетінің жоғары мектебінің ерлер баскетбол командасының бас жаттықтырушысы болып тағайындалды. Муссельманның бас жаттықтырушылық қызметінің алғашқы маусымында KSUHS Statesmen командасы 14–5 есебімен аяқтады және конференция чемпионатының бір бөлігін жеңіп алды.

Ашленд университеті (NCAA)

1964 жылы жоғары мектепте баскетболдан бір маусым жаттықтырғаннан кейін, Муссельман Огайо штатының Ашленд қаласындағы Ашленд университетінің футбол және баскетбол командаларына көмекші жаттықтырушы болып жұмысқа қабылданды. 1965 жылдың тамызында Ашлендтің бас баскетбол жаттықтырушысы басқа жаттықтырушылық қызметке кетті. 1965–66 маусымы басталуға бірнеше ай қалғанда Муссельман бас жаттықтырушы болып тағайындалды. 25 жасында алғашқы маусымда ол «Эглз» командасын 10–10 есебімен жеңіске жеткізді. Келесі бес маусымда Муссельманның Ашленд командалары 21–3, 24–6, 26–4, 23–4 және 25–3 көрсеткіштерін (барлығы: 109–20, жеңіс пайызы .845) көрсетті. Ашлендте жұмыс істеген кезінде Муссельманның командалары NCAA Колледж дивизионының турниріне (қазіргі II және III дивизион турнирлерінің алдындағысы) төрт рет қатысты және 13 All-America ойыншысы болды. Оның 1968–69 жылғы Ашленд командасы ойынға 33,9 ұпайдан да аз жіберіп, NCAA рекордын жасады, бұл оның бас жаттықтырушы ретінде қарсыластарға ешқандай ұпай жібермеуге тырысуының нәтижесі болды.

Миннесота университеті (NCAA)

1970–71 маусымнан кейін Муссельман Ашлендтен Миннесота университетіне кетті. 1971–72 жылдары ол «Гофферстерді» 18–7 есебімен жетектеді және 53 жылдан кейін алғашқы рет Big Ten чемпионатында жеңіс оді. Құрамында Дейв Уинфилд, Джим Брюер, Бобби Никс, Кит Янг, Клайд Тернер, Корки Тейлор және Рон Бехаген болды. 1972 жылғы команда «Огайо штатының Бакиздерімен» болған төбелес салдарынан дақ кетті, онда ойын соңында бірнеше Миннесота ойыншылары мен жанкүйерлері «Огайо штатының» ойыншыларына шабуыл жасады. «Гофферстер» NCAA турнирінің бірінші турында Флорида штатына 70–56 есебімен ұтылып, Midwest Region Consolation Round-та қайта оралып, «Маркетті» 77–72 есебімен жеңді. Келесі маусымда (1972–73) Муссельман «Гофферстерді» 21–5 көрсеткішіне жеткізді. Миннесота маусымды елдегі төртінші орында бастады және 1973 жылғы наурызда елдегі үшінші орынға дейін көтерілді. 1973 жылғы NIT постсезон турнирінде Муссельманның Миннесота командасы бірінші раундта «Рутгерсті» 68–59 есебімен жеңіп, ал ширек финалда «Алабамаға» 69–65 есебімен ұтылып қалды. 1973–74 маусымында Брюер, Бехаген немесе Тернерсіз «Гофферстер» Муссельман басшылығымен 12–12 есебіне дейін төмендеді. Сол маусымдағы бастапқы құрамында Флип Сондерс болды, ол кейіннен НБА-да сәтті жаттықтырушылық мансабын бастады. Миннесотадағы төртінші және соңғы маусымында Муссельманның командасы 18–8 есебімен ойнады және құрамында болашақ НБА ойыншылары Михал Томпсон, Марк Ландсбергер және Марк Олбердинг болды. Оның жалпы жаттықтырушылық көрсеткіші Миннесотада 61–32, жеңіс пайызы – 0.656. «Нью-Йорк Таймс» газетінің хабарлауынша, Муссельманның Миннесота университетінде жұмыс істеген кезінде үйдегі көрермендер саны ойын сайын 4000-нан 18000-ға дейін өсті. Миннесотадағы қызметіне нұқсан келтірілді. 1971–72 маусымында Тейлор мен Бехаген «Огайо штатының» орталық ойыншысы Люк Виттеге шабуыл жасаған оқиға болды. Виттеге жасалған шабуыл «Гофферстер» мен «Бакиздер» ойынының соңына жақын болды. Витте ауыр жарақат алды, таспамен алаңнан шығарылып, ауруханаға жарақаттармен, оның ішінде көзге келген жарақаттармен түсті, бұл оның баскетбол карьерасына кері әсер етті. «Огайо штатының» тағы екі ойыншысы да төбелес салдарынан ауруханаға жеткізілді. Муссельман оқиғаға қатысы жоқ екенін мәлімдеді. Дегенмен, сыншылар оның сол түні ойыншыларын ызаландырып, тым агрессивті ойынға шақырғанын айтты. 1985 жылдың 1 қыркүйегіндегі «Нью-Йорк Таймс» газетінде Муссельманның «Гофферстері» «өте күшті баскетбол командасы» деп сипатталды. Муссельман ABA-да жаттықтырушы болып кеткеннен кейін, NCAA 100-ден астам ереже бұзушылықты анықтағаннан кейін «Гофферстерді» сынаққа алды.

Сан-Диего желкендері (ABA)

1975 жылғы 28 шілдеде Муссельман колледжтен кетіп, кәсіби баскетболға қадам басты, ол Американдық Баскетбол Ассоциациясының «Сан-Диего Сейлс» командасын жаттықтыруға тағайындалды. Команда 1975–76 маусымында 11 ойын ғана өткізіп, 3–8 есебімен таратылды. Билл Хеллердің «Обсессия» кітабында айтылғандай, Муссельман үш жылдық 135 000 доллардан астам сомаға келісімшартқа қол қойды, бұл Миннесота университетінде алған 23 000 долларынан едәуір көп болды.

Вирджиния Сквайрс (АБА)

1975 жылы 11 қарашада АБА-ның Сан-Диего франшизасы таратылғаннан кейін бір апта өткен соң Муссельман лиганың «Вирджиния Сквайрс» командасын жаттықтыруға тағайындалды. Муссельман ойыншы-жаттықтырушы Мак Кальвиннің орнына келді, ол Аль Бьянкиден кейін 0–6 көрсеткен болатын. «Нью-Йорк Таймс» газетінің мәліметінше, бір ойында Муссельман өзінің негізгі құрамын барлық 48 минут бойы ойнатқан. Муссельман «Сквайрс» командасымен 4–22 есебімен жеңіліске ұшырады, содан кейін 1976 жылғы 21 қаңтарда Джек Анкерсонмен ауыстырылды. Кейіннен Сан-Антонио «Спёрс» командасының бас менеджері болған Анкерсон, 9–33 есебін көрсеткен Зельмо Беатимен ауыстырылғанға дейін «Сквайрс» командасын 1–1 есебімен жаттықтырды. «Сквайрс» маусымды 15–68 есебімен аяқтады және 1976 жылғы 10 мамырда таратылды. Билл Хеллердің «Обсессия» кітабында Муссельман: «[Вирджиниядағы] ойыншылар баскетболдан гөрі [команданың] қаржылық мәселелері туралы көбірек әңгімелесетінін байқадым. Олар келесі жаттығудан гөрі келесі жалақыны алуға көбірек алаңдады. Оларға баскетболға назар аудару қиын болды», – деді.

Рено (Невада) Бигхорнс (WBA)

Муссельман екі жыл жаттықтырушылықтан үзіліс жасап, жылжымайтын мүлік саласында жұмыс істеді, содан кейін 1978–79 жылдары Батыс баскетбол қауымдастығының «Рино Бигхорнс» командасын жаттықтыруға қайта оралды. Ол сол маусымда команданы 28–20 есебімен жеңіске жеткізіп, WBA титулы үшін жалғыз ойынға қатыстырды. Рэнди Айерс және Гас Бейлидің жетекшілігімен «Рино» 1979 жылғы чемпионатта Херб Браунның «Тусон Ганнерс» командасына 4:3 есебімен жеңіліп қалды. Біраз уақыттан соң лига таратылды.

Кливленд Кавальерс (NBA)

1980 жылы НБА-ның «Кливленд Кавальерс» клубының иесі Тед Степен Муссельманды алғашқы бас бапкерлік қызметіне тағайындады. Муссельман команданы 25–46 есебімен жетектеді, бірақ оны бас менеджер Дон Делани алмастырды, ол 1980–81 маусымын 3–8 есебімен аяқтады. WWWE спорт радиосының жүргізушісі Пит Франклин Степеннің «Кавальерс» командасын қалай басқарып жатқанына наразылық білдіріп, Муссельманды «Мүсік бас» деп атайтын. 1982 жылдың 8 наурызында Степен «Кавс» командасының бапкері Чак Дейлиді (есебі 9–32) жұмыстан босатып, оның орнына уақытша Муссельманды тағайындады, ол сол кезде команданың ойыншы құрамын басқарушысы болып жұмыс істеген. Муссельман басқарған «Кавс» командасы 2–21 есебін көрсетті, ол маусымды бас бапкер ретінде аяқтады, бұл оның осы қызметтегі екінші реті болды. Муссельман 1982 жылдың 21 қазанында, 1982–83 жылғы НБА маусымы басталар алдында бірнеше күн бұрын отставкаға кетті. 1994 жылдың 17 сәуірінде «Нью-Йорк Таймс» газетінде жарияланған мақалада бұрынғы НБА ойыншысы Седрик Максвелл сол кездегі «Кавс» командасының тәжірибелі ойыншылары «ойын ойнағаннан гөрі көңіл көтеруге көбірек бейім болған» деді.

Сарасота (Фла.) Стингерс (CBA)

Мюсселманның кіші лига баскетболына қадамы 1983 жылы Континентальдық баскетбол қауымдастығының (CBA) «Сарасота» (Флорида) командасын жаттықтыруға шақырылғанда басталды. Маусымның 19 ойынынан кейін, 6–13 есебімен, Мюсселман жұмыстан босатылды. Мюсселман жұмыстан босатылғаннан кейін команданың көрсеткіштері жақсармады, маусымды 16–28 есебімен аяқтады.

Тампа Бей/Рапид-Сити триллерлері (CBA)

Келесі маусымда Муссельман Флорида шығанағының жағалауынан бірнеше шақырымға Санкт-Петербургке көшіп барды, онда ол CBA кеңейтуші "Тампа Бей Триллерс" командасының бапкері болып тағайындалды. Мұнда келесі үш маусымда Муссельман спорт тарихындағы ең жеңіске жеткен франшизалардың бірін құрды. Оның 1984–85 жылғы "Триллерс" командасы CBA титулын жеңіп алды, 45–18 есебімен жеті ойында "Детройт Спиритс" командасын жеңді. "Тампа Бей" келесі маусымда 46–19 есебімен CBA чемпионы атанып, "ЛаКросс" (Висконсин штаты) командасын бес ойында 4–1 есебімен жеңді. 1986–87 жылдары "үштік жеңіс" Оңтүстік Дакота штатының Рапид-Сити қаласында жалғасты, онда команда тұрақты маусым аяқталғаннан кейін көшіп барды. Жалпы есебі 46–16 болған "Триллерс" финалдың бірінші ойынында "Рокфорд" (Иллинойс штаты) командасына жеңіліп, содан кейін төрт ойынды қатарынан жеңіп, Муссельман үшінші рет CBA чемпионатында жеңіске жетті. Осы жетістіктері үшін Муссельман "Жылдың үздік бапкері" құрметіне ие болды. Муссельманның "Триллерс" командаларында Сидни Лоу, Клинтон Уилер, Род Хиггинс, Фриман Уильямс, Сэм Митчелл, Эд Нили, Стив Хейс, Брайан Мартин, Эдди Джонсон, Дон Коллинз, Рон Валентин, Перри Мосс, Кевин Уильямс және Чарльз Джонс сияқты ойыншылар өнер көрсетті.

Albany Patroons (CBA) (Алматы қаласы)

1987 жылдың 19 маусымында Муссельман 1987-88 жылғы CBA маусымында Албани (Нью-Йорк) Патронс командасына қосылды, команданы еңбекқорлықпен 48-6 есебімен жеңіске жеткізіп, лигадағы төртінші тізбектеп алған жеңісін қамтамасыз етті. Албани құрамында Тони Кэмпбелл, Майкл Брукс, Сидни Лоу, Майкл Рей Ричардсон, Скотт Рот, Рид Геттис, Тод Мерфи, Эрик Фернстен, Деррик Роуленд, Скотт Брукс және Лоуес Мур ойнады. Муссельман 1987-1988 жылдар маусымынан кейін екінші рет CBA жыл жаттықтырушысы атанды.

Миннесота Тимбервулфс (NBA)

CBA-дағы табысынан кейін, 1988 жылғы 23 тамызда Муссельман жаңа құрылған Миннесота Тимбервулвз командасының бас бапкері болып тағайындалды. "Минеаполис Стар Трибьюн" газетінің мәліметінше, "жұмыссыз, перспективасы жоқ және есімдері белгілі ойыншыларға толы" құрамымен Муссельманның қасқырлары 1989–90 маусымында 22–60 есебін көрсетті, ал келесі маусымда 29–53 есебін тіркеді. Муссельман 1991 жылғы 22 сәуірде, 1990–91 маусымы аяқталғаннан кейін бір күн өткен соң қызметтен босатылды. Бірақ Муссельман басқарған команданың 29 жеңісі – «Тимбервулвз» үшін рекордты көрсеткіш болды, олар 1996–97 маусымына дейін 29 жеңіске жете алмады. Муссельманның жаңа құрылған командасы төрт жаңа құрылған команданың ішінде ең көп ойын жеңіп алды және екінші маусымында (29 жеңіс) 1974–75 жылғы «Нью-Орлеан Джаз» командасынан бері жаңа құрылған командалардың ең жақсы көрсеткішін көрсетті. 2007 жылғы 29 наурызда «Минеаполис Стар Трибьюн» газетінде жарияланған Стив Ашбернердің мақаласында, жаңа құрылған «Тимбервулвз» командасының ойыншысы Пу Ричардсон: «Біз ең жақсы жаңа құрылған команда едік. Бұл плей-оффқа өтумен тең еді. Муссельман бізге әрқашан жеңіске жету мүмкіндігін берді. Допты беріңдер, допты беріңдер, қарсыластардың соққыларын азайтыңдар» деді. Муссельман 1990 жылғы 4 ақпанда «Голден Стэйт Уорриорс» командасына қарсы өткен ойында қарсыластардың әлсіз жақтарын пайдалану стилін көрсетті. Ол бапкер Дон Нельсонды үлкен ойыншы Рэнди Брюерге қарсы екі ойыншыны қоюға мәжбүрлеу үшін бүкіл ойын бойы бірдей схеманы қолданды, осылайша жеңіл салмақты ойыншылар Мануте Бол мен Джим Петерсенге қарсы Брюерді босатып, Пу Ричардсон мен Тони Кэмпбеллге мүмкіндік жасады. «Тимбервулвз» командасы 106–96 есебімен ойынды ұтқанмен, Брюер мансабындағы ең жоғары 40 ұпай жинады.

Рочестер (Миннесота) Ренегат (CBA)

1993 жылдың 22 шілдесінде Муссельман 1993–94 маусымында CBA-ға қайта оралды, бұл жолы өткен маусымда 6–50 көрсеткішін көрсеткен қиын жағдайдағы «Рочестер Ренигейд» франшизасын жаңғырту мақсатында. Муссельман басшылығымен «Рочестер» 31–25 есебімен аяқтады, бұл 25 жеңіспен жақсартылған нәтиже. Муссельманның құрамында Родни Монро, Ронни Грандисон, Клинтон Уилер, Дейв Джемерсон, Брук Степпе, Тод Мерфи және Ральф Макферсон болды. Маусым аяқталғаннан кейін команда таратылды.

Оңтүстік Алабама университеті (NCAA)

1995 жылдың наурыз айында Муссельман 25 жылдық үзілістен кейін Оңтүстік Алабама университетімен NCAA-ға қайта оралды. Екі маусым ішінде ол «Ягуарлар» командасын 9–18 есебінен жақсартып, 1997 жылғы NCAA турниріне жеткізді. Муссельманның 1997 жылғы Оңтүстік Алабама командасы 23–7 есебімен ойын көрсетіп, NCAA турнирінің алғашқы турында болашақ чемпион «Аризона» командасын жеңіске жақын қалдырды. 1997 жылдың 7 қазанында Муссельман НБА-ға оралу үшін «Ягуарлардың» бас жаттықтырушысы лауазымынан кетті. Келесі маусымда Муссельманның шақыруларымен құрылған Оңтүстік Алабама командасы да NCAA турнирінің бірінші раундына өтті, бірақ сол кездегі бас жаттықтырушы Боб Велтлих басқарған «Иллинойс» командасына есе жіберді.

Портленд Трейл Блейзерс (NBA)

1997 жылғы 8 қазанда Оңтүстік Алабама университетінде бас жаттықтырушы болып екі табысты маусым өткен соң, Муссельман Майк Данлеви ағаның жетекшілігімен Портленд Трейл Блейзерс командасының ассистенті ретінде НБА-ға қайта оралды. Бұл оның кәсіби жаттықтырушылық мансабында алғашқы рет ассистенттік қызмет еді. Муссельман 2000 жылғы мамыр айында қайтыс болғанға дейін үш маусым бойы Блейзерс командасында ассистент болып жұмыс істеді.

Ойынға деген құштарлық

"Нью-Йорк Таймс" газеті "Кливленд Кавальерс" командасының жаттықтырушысы Мюссельманды "тез ашуға бейім" деп сипаттағанда, газет оның "дисциплиналық тактикасын" сынады. АБА лигасының "Вирджиния Сквайрс" командасын жаттықтырған кезінде Мюссельман "проблемалы деп аталатын және қарапайым ойыншыларды" қарсы алды, деп 1981 жылдың 3 қаңтарындағы "Нью-Йорк Таймс" газетінде жазылған. Мюссельман "Мен тек ойынға дайындалу кезінде және үзілісте ғана дауыс көтеремін" деп мәлімдеді, оның құмарлығы ойыншыларға "әр секунд сайын ең жоғарғы деңгейде тырысуға" көмектеседі. НБА жаттықтырушысы Флип Сондерс Мюссельман қайтыс болғаннан кейін бір күн өткенде "Сент-Пол Пионер Пресс" газетінде сөз сөйледі. Сондерс Мюсселман туралы: "Ол не істесе де, зор құлшыныспен істеді", - деді. 2012 жылдың 23 желтоқсанындағы "Сент-Пол Пионер Пресс" газетіндегі Чарли Уолтерстің бағанында "Оклахома Сити Тандер" командасының бас жаттықтырушысы Скотт Брукс былай деді: "Билл Мюсселманнан алған сабақтарымның бірі – күнделікті жұмыс істеу, тұрақтылықты сақтау және өзгермеу – әрқашан өзіңізге адал болу. Ол әдетке бейім адам еді. Ол жаттығуға және әуежайға бірдей жолмен баратын. Біздің жаттығуларымыз өте тұрақты болды. Егер ол мені КБА лигасында ойыншы ретінде қабылдамағанда, бүгін осы деңгейге жетпес едім. Ол маған кәсіби шеберлікті үйретті, қалай қатал ойнау керектігін көрсетті. Ол үшін әр ойынды барынша жақсы ойнау қажет еді".

Әділдік сезімі

Бұрынғы CBA жаттықтырушысы Чарли Розеннің айтуынша, Муссельман "жарайтын әділдік сезіміне" ие болған. ESPN.com сайтындағы мақаласында Розеннің CBA командасы мен Муссельманның «Тампа Бей» клубы арасындағы ойыннан кейінгі бір оқиғаны былай сипаттайды:

"Біз «Тампа Бейде» тартысты ойын өткіздік. Төртінші ширек соңында төрешілердің бірі менің ең жақсы ойыншым Седрик Хендерсонға үш рет шабуыл жасады деп айып тақты, ал «Триллерс» командасы қалыпты уақыт бітісімен «Жылдам» Эдди Джонсонның соққысымен жеңіске жетті. Жеңіске қуанғанның орнына, Билл төрешілердің ізінен кіріп, олардың киім ауыстыратын бөлмесіне дейін барып, олар «Шарлиді жеңістен қағыпты» деп айқайлады. Ол жабық есікті тепкілеп, жұдырықтап, тағы 10 минут бойы ашуға берілді. «Егер мен ойынды әділ жеңе алмасам, онда жеңіліп қаламын» деді ол."

Муссельманның мінез-құлқын сипаттау

Мұсселманның қайтысынан кейін газет мақалалары мен бағандарында ол "жанды", "ерекше", "күшті" және "қызды" деп сипатталды. Сидни Лоу, ол CBA және NBA лигаларында Мұсселман үшін ойнаған, оның бұрынғы жаттықтырушысы "өте талапшыл болғанмен, ол керемет жаттықтырушы еді" деді. Associated Press агенттігінің Мұсселманның қайтысынан кейін жариялаған хабарында Портленд Трейл Блейзерс командасының ойыншысы Грег Энтони Мұсселманды "ұлы, ұлы адам" деп атады. 2000 жылдың 8 мамырында Миннесота университетінің газеті "The Minnesota Daily" редакторына жазған хатында доктор Р. Галлен Хансон: "Мен жаттықтырушы Билл Мұсселманды ең ұмытылмас адамдардың бірі ретінде есте сақтаймын: жеңімпаз, жазушы, ұстаз, жаттықтырушы. Әрқашан" деп жазды.

Өлім

1999 жылы 30 қазанда Муссельман инсульт алды, Портленд командасының Финикс Санс командасына қарсы маусым алды ойынынан кейін. Майк Данливиді алаңнан шығарғаннан соң сол ойынның бас бапкері болған Муссельман, аренадан шыққаннан кейін құлдырап кетті. 2000 жылдың сәуір айында оған біріншілік жүйелік амилоидоз диагнозы қойылды, бұл ауру тіндерде жиналатын және органдардың жұмысына кедерес келтіретін бөгде ақуызды өндіреді. Ол 2000 жылдың 5 мамырында сағат 2:45-те 59 жасында Миннесота штатының Рочестер қаласындағы Мейо клиникасында қайтыс болды. Өлімнің себебі – жүрек және бүйрек жеткіліксіздігі. «Трейл Блейзерс» командасы Муссельманды 2000 жылғы плей-оффқа шабыттандырды, ол «Лос-Анджелес Лейкерс» командасына қарсы Батыс конференциясының финалында аяқталды. Муссельманға арналған команданың 2000–01 жылғы медиа нұсқаулығында ол «шебер стратегияшы және жігерлендіретін мотиватор» деп сипатталды.

Отбасы

Муссельманның үш баласы бар: екі ұлы мен бір қызы. Оның үлкен ұлы Эрик, бұрын «Голден Стэйт Уорриорс» және «Сакраменто Кингс» командаларының бас бапкері болған, қазір «USC Троянс» ерлер баскетбол командасының бас бапкері. Олар NBA-да бас бапкер қызметін атқарған алғашқы әке мен бала болып табылады.