Ауырсыққа қарсы дәрілер: түрлері мен қолданылуы

Кіріспе

Ауырсықты басатын препараттар тобына жататын кез келген дәрі, ауырсықтан құтылуға, туа пайда болған ауырсық синдромынан арылуға қолданылады.

Ауырсық басуға арналған препарат, сондай-ақ анальгетик, анальгикалық, ауырсық жеңілдеткіш немесе ауырсық қысқартушы деп те аталады. Бұл препараттар ауырсықпен күресу үшін қолданылады. Анальгетиктер анестетиктерден түсінік тұрғысынан ерекшеленеді, анестетиктер сезімталдықты уақытша түрде азайтады және кейбір жағдайларда жояды, бірақ анальгезия мен анестезия нейрофизиологиялық тұрғыдан байланысты болғандықтан, көптеген препараттарда анальгетикалық және анестетикалық әсерлер болады. Анальгетик таңдауы ауырсықтың түріне байланысты: Невропатиялық ауырсыққа қатысты жаңа зерттеулер көрсеткендей, әдетте анальгетиктерге жатпайтын препараттар, мысалы трициклді антидепрессанттар және құрысуға қарсы препараттар да қолданылуы мүмкін. Көптеген елдерде көптеген қабынуға қарсы препараттар сияқты анальгетиктер рецептсіз сатылады, ал басқалары медициналық бақылаусыз дозадан асып кету, дұрыс емес қолдану және тәуелділік қаупі болғандықтан рецепт бойынша ғана қолжетімді.

Этимология

Аналгетик сөзі грек тілінен келген: an (ἀν, "сізсіз"), álgos (ἄλγος, "ауырсыну") және ikos (ικος, сын есімдер жасауға қолданылатын жұрнақ). Бұл дәрілер 20-ғасырға дейін көбінесе "анодиндер" деп аталатын.

Жіктеу

Анальгетиктер әдетте олардың әсер ету механизмі бойынша жіктеледі.

Парацетамол (ацетаминофен)

Парацетамол, сонымен қатар ацетаминофен немесе АПАП деп те аталады, ауырсыну мен қызбаны емдеу үшін қолданылатын дәрі. Ол көбінесе жеңіл және орташа ауырсынуға қолданылады. Әдетте, парацетамол ауызбен немесе ректальды түрде қабылданады, бірақ тамырға салу арқылы да қолдануға болады. Ұсынылған дозада парацетамол көбінесе қауіпсіз.

НСҚҚ

Стероид емес қабынуға қарсы дәрілер (көбінесе НҚҚД деп қысқартылады) – ауырсынуды басады, қызуды төмендетеді және жоғары дозада қабынуды азайтатын дәрілер класы. Осы топтағы ең белгілі препараттар – аспирин, ибупрофен және напроксен, олар көптеген елдерде рецептсіз қолжетімді.

КОКС-2 ингибиторлары

Бұл дәрілер НҚҚҚ-дан (NSAIDs) алынған. НСАЖ-дан (NSAIDs) ингибицияланған циклооксигеназа ферменті кем дегенде екі түрлі нұсқада бар екені анықталды: COX1 және COX2. Зерттеулер НҚҚҚ-ның (NSAIDs) көптеген жағымсыз әсерлері COX1 (құрамындағы) ферменттің тоқтатылуымен байланысты екенін, ал анальгетикалық әсерлері COX2 (индукцияланатын) фермент арқылы жүзеге асырылатынын көрсетті. Сондықтан, COX2 ингибиторлары тек COX2 ферментін тоқтату үшін жасалды (дәстүрлі НҚҚҚ (NSAIDs) әдетте екі нұсқаны да тоқтатады). Бұл дәрілер (мысалы, рофекоксиб, целекоксиб және эторикоксиб) НҚҚҚ-мен (NSAIDs) салыстырғанда бірдей тиімді анальгетиктер болып табылады, бірақ, әсіресе, асқазан-ішек қан кетуін азайтады. COX 2 ингибиторларын кеңінен қолданғаннан кейін, бұл кластағы дәрілердің көпшілігі жүрек-қан тамырлары оқиғаларының қаупін орташа есеппен 40%-ға дейін арттыратыны анықталды. Бұл рофекоксиб пен вальдекоксиб препараттарын нарықтан алуға және басқа препараттарға ескертулер қосуға әкелді. Эторикоксиб салыстырмалы түрде қауіпсіз болып көрінеді, оның тромбоздық оқиғалар қаупі коксиб емес НҚҚҚ (NSAID) диклофенакқа ұқсас. Трамдол кодеинге қарағанда веналафаксинге жақын және анальгезияны тек "опиоид тәрізді" әсерлер (μ рецепторының жеңіл стимуляциясы арқылы) арқылы ғана емес, сонымен қатар әлсіз, бірақ жылдам әрекет ететін серотонинді босатушы агент және норадреналин кері сіңіруін тежеуші ретінде әрекет ету арқылы қамтамасыз етеді. Трамдолға құрылымдық ұқсастығы бар тапентадол дәстүрлі опиоид және SNRI сияқты екі (немесе үш) әртүрлі механизм арқылы әрекет ететін жаңа препарат деп есептеледі. Серотонин мен норадреналиннің ауырсынуға әсері толыққанды түсіндірілмегенімен, себеп-салдарлық байланыс анықталды және SNRI класындағы препараттар көбінесе опиоидтармен (әсіресе тапентадол мен трамдол) бірге қолданылады, бұл ауырсынуды жеңілдетуде жақсы нәтижелерге қол жеткізуге мүмкіндік береді. Барлық опиоидтардың дозасы опиоидтық уыттанумен (санның шатасуы, тыныс алудың баяулауы, миоклония және кішкентай қарашықтар), ұстамалар (трамдол) шектелуі мүмкін, бірақ опиоидқа төзімді адамдарда төзімділігі жоқ пациенттерге қарағанда дозаның жоғары шегі болады. Опиоидтар өте тиімді анальгетиктер болғамен, олардың жағымсыз әсерлері болуы мүмкін. Морфин қабылдауды бастаған пациенттерде жүрек айну мен құсу болуы мүмкін (әдетте, фенерган сияқты құсуға қарсы препараттардың қысқа курсымен жеңілдетіледі). Қышыма (көркіну) басқа опиоидқа ауысуды талап етуі мүмкін. Іш қату опиоидтар қабылдаған барлық пациенттерде дерлік кездеседі, ал іш жүргізгіштер (лактолоза, макрогол немесе кодантрамер) әдетте бірге тағайындалады. Опиоидтар мен басқа орталық анальгетиктерді дұрыс қолданғанда қауіпсіз және тиімді, бірақ тәуелділік және организмнің препаратқа бейімделуі (төзімділік) сияқты қауіптер болуы мүмкін. Төзімділік әсері препаратты жиі қолдану оның тиімділігін азайтуы мүмкін дегенді білдіреді. Егер қауіпсіз болса, төзімділікке қарсы тиімділікті сақтау үшін дозаны арттыру қажет болуы мүмкін, бұл созылмалы ауырсынуы бар және ұзақ мерзімге анальгетик қажет ететін пациенттер үшін алаңдаушылық тудыруы мүмкін. Опиоидтық төзімділік көбінесе пациенттің екі немесе одан да көп кросс-төзімді емес опиоидтық препараттар арасында ауысып отыратын опиоидтық айналым терапиясымен шешіледі, бұл жеткілікті анальгетикалық әсерге қол жеткізу үшін қауіпсіз дозадан асып кетуді болдырмау үшін жасалады. Опиоидтық төзімділікті опиоидтардың тудырған гипералгезиясымен шатастыруға болмайды. Бұл екі жағдайдың симптомдары ұқсас болуы мүмкін, бірақ әсер ету механизмі әртүрлі. Опиоидтардың тудырған гипералгезиясы - опиоидтарға ұзақ уақыт бойы тозу ауырсыну сезімін күшейтеді (гипералгезия) және тіпті ауырсыну тудырмайтын тітіркендіргіштерді де ауырсынуға айналдыруы мүмкін (аллодиния).

These drugs have been derived from NSAIDs. The cyclooxygenase enzyme inhibited by NSAIDs was discovered to have at least two different versions: COX1 and COX2. Research suggested most of the adverse effects of NSAIDs to be mediated by blocking the COX1 (constitutive) enzyme, with the analgesic effects being mediated by the COX2 (inducible) enzyme. Thus, the COX2 inhibitors were developed to inhibit only the COX2 enzyme (traditional NSAIDs block both versions in general). These drugs (such as rofecoxib, celecoxib, and etoricoxib) are equally effective analgesics when compared with NSAIDs, but cause less gastrointestinal hemorrhage in particular. After widespread adoption of the COX 2 inhibitors, it was discovered that most of the drugs in this class increase the risk of cardiovascular events by 40% on average. This led to the withdrawal of rofecoxib and valdecoxib, and warnings on others. Etoricoxib seems relatively safe, with the risk of thrombotic events similar to that of non coxib NSAID diclofenac. Tramadol is structurally closer to venlafaxine than to codeine and delivers analgesia by not only delivering "opioid like" effects (through mild agonism of the mu receptor) but also by acting as a weak but fast acting serotonin releasing agent and norepinephrine reuptake inhibitor. Tapentadol, with some structural similarities to tramadol, presents what is believed to be a novel drug working through two (and possibly three) different modes of action in the fashion of both a traditional opioid and as an SNRI. The effects of serotonin and norepinephrine on pain, while not completely understood, have had causal links established and drugs in the SNRI class are commonly used in conjunction with opioids (especially tapentadol and tramadol) with greater success in pain relief. Dosing of all opioids may be limited by opioid toxicity (confusion, respiratory depression, myoclonic jerks and pinpoint pupils), seizures (tramadol), but opioid tolerant individuals usually have higher dose ceilings than patients without tolerance. Opioids, while very effective analgesics, may have some unpleasant side effects. Patients starting morphine may experience nausea and vomiting (generally relieved by a short course of antiemetics such as phenergan). Pruritus (itching) may require switching to a different opioid. Constipation occurs in almost all patients on opioids, and laxatives (lactulose, macrogol containing or co danthramer) are typically co prescribed. When used appropriately, opioids and other central analgesics are safe and effective; however, risks such as addiction and the body's becoming used to the drug (tolerance) can occur. The effect of tolerance means that frequent use of the drug may result in its diminished effect. When safe to do so, the dosage may need to be increased to maintain effectiveness against tolerance, which may be of particular concern regarding patients with chronic pain and requiring an analgesic over long periods. Opioid tolerance is often addressed with opioid rotation therapy in which a patient is routinely switched between two or more non cross tolerant opioid medications in order to prevent exceeding safe dosages in the attempt to achieve an adequate analgesic effect. Opioid tolerance should not be confused with opioid induced hyperalgesia. The symptoms of these two conditions can appear very similar but the mechanism of action is different. Opioid induced hyperalgesia is when exposure to opioids increases the sensation of pain (hyperalgesia) and can even make non painful stimuli painful (allodynia).

Алкоголь

Алкогольдің биологиялық, психикалық және әлеуметтік әсерлері бар, олар алкогольді ауырсынуды басу үшін қолданудың салдарына әсер етеді. Алкогольді шамалы мөлшерде қолдану белгілі бір жағдайларда кейбір түрдегі ауырсынды жеңілдете алады. Бірақ, ауырсынуды емдеу мақсатында алкогольді пайдалануға тырысудың салдары жағымсыз болуы мүмкін, оның ішінде шамадан тыс ішімдік ішу және алкогольге тәуелділік. Сонымен қатар, марихуананың созылмалы ауырсыну мен бұлшық ет спазмдарын емдеуге қолданылатынына қатысты деректер бар, ал кейбір сынақтар опиоидтарға қарағанда нейропатиялық ауырсынды тиімдірақ жеңілтетінін көрсеткен.

Құрастыру

Ауырсық басуға арналған дәрілер жиі біріктіріліп қолданылады, мысалы, көптеген рецептсіз ауырсық тағайындалған препараттарда кездесетін парацетамол мен кодеин. Олар синустың дертіне арналған препараттарда псевдоэфедрин сияқты қан тамырларын тарылтатын дәрілермен, немесе аллергиясы бар адамдарға антигистаминдік дәрілермен де қолданылуы мүмкін. Парацетамол, аспирин, ибупрофен, напроксен және басқа да қабынуға қарсы емес дәрілерді (ҚЭД) әлсіз және орташа күшті опиаттармен (шамамен гидрокодон деңгейіне дейін) бірге қолдану, ауырсыққа қарсы әрекет ететін бірнеше орында күштірек әсер етеді деп айтылады. Алайда, бірнеше біріктірілген ауырсық басу препараттарының тиімділігі, олардың жеке компоненттерінің ұқсас дозаларымен салыстырғанда төмен екені көрсетілген. Бұған қоса, мұндай біріктірілген препараттар маңызды жағымсыз әсерлерге, соның ішінде кездейсоқ дозадан артық қабылдауға алып келуі мүмкін, бұл көбінесе осы препараттардың көптеген (әдетте әсер етпейтін) компоненттерінен туындайтын шатасудың салдарынан болады.

Альтернативтік медицина

Кейбір зерттеулерге сүйенсек, альтернативті медицина қолданылатын кейбір емдеулер плацебодан кейбір түрдегі ауырсынды тиімдірек басады. Қолда бар зерттеулер альтернативті медицинаны жақсырақ түсіну үшін қосымша зерттеулер қажет деген қорытындыға келді. Флупиртин – әлсіз NMDA антагонистік қасиеттері бар, орталық жүйке жүйесінде K+ каналдарын ашатын препарат. Ол Еуропада орташа және күшті ауырсынды, сондай-ақ мигреньді емдеу және бұлшықеттерді босату үшін қолданылған. Онда маңызды антихолинергиялық қасиеттер жоқ, және ол допамин, серотонин немесе гистамин рецепторларына әсер етпейді деп саналады. Ол тәуелділік тудырмайды, көбінесе организмде төзімділік қалыптаспайды. Дегенмен, кейбір жағдайларда төзімділік пайда болуы мүмкін. Зиконотид – күшті N-типті, кернеуге тәуелді кальций каналдарын бұғаттайтын препарат, ауыр, көбінесе қатерлі ісіктерге байланысты ауырсынды басу үшін интратекальді түрде тағайындалады.

Қосалқы заттар

Кейбір дәрілер, ауырсынуды басатын препараттар ретінде емес, басқа мақсаттар үшін енгізілген, сондай-ақ ауырсынуды басқаруда қолданылады. Бірінші буын антидепрессанттар (мысалы, амитриптилин) және жаңа антидепрессанттар (мысалы, дулоксетин) жүйке зақымдануы және осыған ұқсас проблемаларға байланысты ауырсыну кезінде НСАҚ және опиоидтармен бірге қолданылады. Басқа препараттар анальгетиктердің әсерін тікелей күшейтеді, мысалы, гидроксизин, прометамин, каризопродол немесе трипеленнамин қолдану арқылы берілген дозадағы опиоидты анальгетиктердің ауырсынуды басу қабілетін арттыруға болады. Адъювантты анальгетиктер, сондай-ақ атипикалық анальгетиктер деп те аталады, оларға орфенадрин, мексилетин, прегабалин, габапентин, циклобензаприн, гиосин (скополамин) және антиконвульсант, антихолинергиялық және/немесе спазмолитикалық қасиеттері бар басқа да препараттар кіреді, сондай-ақ ОЖЖ-ға әсер ететін көптеген басқа да препараттар жатады. Бұл препараттар анальгетиктермен бірге қолданылады, әсіресе нейропатиялық ауырсынуға қарсы қолданылатын опиоидтардың әсерін модуляциялау және/немесе өзгерту үшін. Декстрометорфанның опиоидтарға төзімділіктің дамуын баяулататыны және кері қайтаратыны, сондай-ақ кетамин сияқты NMDA рецепторларына әсер ету арқылы қосымша анальгезиялық әсер ететіні байқалады. Метадон, кетобемидон және, мүмкін, пиритрамид сияқты кейбір анальгетиктерде NMDA-ға қатысты әсер бар. Жоғары спиртті алкогольдік сусындардың екі түрі 1916 жылға дейін АҚШ фармакопеясында болған және 1930 жылдарға дейін дәрігерлер арасында кеңінен қолданылған, бұрын этил спиртінің ОЖЖ-ны басаңдату әсеріне байланысты ауырсынуды басу үшін қолданылған, мысалы, Америка Азамат соғысында. Дегенмен, алкогольдің ауырсынуды басу қабілеті қазіргі кезде қолданылатын көптеген анальгетиктерге (мысалы, морфин, кодеин) қарағанда нашар. Сондықтан, алкогольді анальгезия ретінде қолдану идеясы қазіргі кезде дерлік барлық өнеркәсіптік дамыған елдерде көне тәжірибе саналады. Конвульсияға қарсы препарат карбамазепин нейропатиялық ауырсынуды емдеу үшін қолданылады. Сол сияқты, габапентиноидтар габапентин және прегабалин нейропатиялық ауырсынуға тағайындалады, ал фенибут рецептсіз қолжетімді. Габапентиноидтар вольтажға тәуелді кальций каналдарының α2δ суббөлімшелерін блокадалайды және басқа да әсер ету механизмдеріне ие. Габапентиноидтардың барлығы антиконвульсанттар болып табылады, олар көбінесе нейропатиялық ауырсынуға қолданылады, өйткені олардың әсер ету механизмі жүйке жүйесінен туындаған ауырсыну сезімін тежеуге бейім.

Certain drugs that have been introduced for uses other than analgesics are also used in pain management. Both first generation (such as amitriptyline) and newer antidepressants (such as duloxetine) are used alongside NSAIDs and opioids for pain involving nerve damage and similar problems. Other agents directly potentiate the effects of analgesics, such as using hydroxyzine, promethazine, carisoprodol, or tripelennamine to increase the pain killing ability of a given dose of opioid analgesic. Adjuvant analgesics, also called atypical analgesics, include orphenadrine, mexiletine, pregabalin, gabapentin, cyclobenzaprine, hyoscine (scopolamine), and other drugs possessing anticonvulsant, anticholinergic, and/or antispasmodic properties, as well as many other drugs with CNS actions. These drugs are used along with analgesics to modulate and/or modify the action of opioids when used against pain, especially of neuropathic origin. Dextromethorphan has been noted to slow the development of and reverse tolerance to opioids, as well as to exert additional analgesia by acting upon NMDA receptors, as does ketamine. Some analgesics such as methadone and ketobemidone and perhaps piritramide have intrinsic NMDA action. High alcohol liquor, two forms of which were found in the US Pharmacopoeia up until 1916 and in common use by physicians well into the 1930s, has been used in the past as an agent for dulling pain, due to the CNS depressant effects of ethyl alcohol, a notable example being the American Civil War. However, the ability of alcohol to relieve severe pain is likely inferior to many analgesics used today (e. g., morphine, codeine). As such, in general, the idea of alcohol for analgesia is considered a primitive practice in virtually all industrialized countries today. The anticonvulsant carbamazepine is used to treat neuropathic pain. Similarly, the gabapentinoids gabapentin and pregabalin are prescribed for neuropathic pain, and phenibut is available without prescription. Gabapentinoids work as α2δ subunit blockers of voltage gated calcium channels, and tend to have other mechanisms of action as well. Gabapentinoids are all anticonvulsants, which are most commonly used for neuropathic pain, as their mechanism of action tends to inhibit pain sensation originating from the nervous system.

Басқа қолданыстар

Жалпы жүйелік жағымды әсерлерден сақтану үшін жергілікті анальгезия көбінесе ұсынылады. Мысалы, ауырсыған буындарды ибупрофен немесе диклофенак қосылған гельмен емдеуге болады (Жергілікті диклофенак қолдану нұсқаулары дәрілік гепатотоксикалық әсері туралы ескерту үшін жаңартылды.); капсаицин де жергілікті түрде қолданылады. Ауыруды ұзақ мерзімге басу үшін буындарға лидокаин, анестетик және стероидтар инъекциялануы мүмкін. Лидокаин ауыз қуысының ауыр жараларын емдеуге, сондай-ақ тіс емдеуі мен шағын медициналық процедуралар үшін ауырсынуды басуға қолданылады. 2007 жылдың ақпан айында АҚШ-тың Азық-дәрілік басқармасы (FDA) медициналық бақылаусыз үлкен дозада теріге жаққанда жергілікті анестетиктердің қанға сіңу қаупі туралы тұтынушылар мен денсаулық сақтау мамандарына хабарлады. Бұл жергілікті анестетиктер лидокаин, тетракаин, бензокаин және прилокаин сияқты анестезиялық препараттарды крем, май немесе гель түрінде қамтиды.

Қолданылуы

Жергілікті стероид емес қабынуға қарсы дәрілер бұлшық созылуы және артық пайдаланудан болатын жарақаттар сияқты кең таралған жағдайларда ауырсынды басады. Бұл препараттардың жанама әсері аз болғандықтан, оларды осы жағдайларда ауызға қабылданатын дәрілерге қарағанда артық таңдауға болады.