Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ачхой Мартан (Ачхой Мартан, Жашхой Марта немесе Тӏехьа Март, Theẋa Mart) – Чечен Республикасының Ачхой Мартанов ауданының әкімшілік орталығы.
Achkhoy Martan (Ачхой Мартан, , Jaşxoy Marta or Тӏехьа Март, Theẋa Mart) is a town and the administrative center of Achkhoy Martanovsky District, Chechnya.
Әкімшілік және муниципалдық мәртебе
Муниципалитет ретінде Ачхой Мартан, Ачхой Мартан қалалық кеңесі ретінде тіркелген. Ол муниципалитеттің әкімшілік орталығы болып табылады және оның құрамына кіретін жалғыз елді мекен. Ачхой Мартан – Ачхой Мартан ауданының әкімшілік орталығы. 2023 жылы Ачхой Мартанға қала мәртебесі берілді.
Municipally, Achkhoy Martan is incorporated as Achkhoy Martan Urban Settlement. It is the administrative center of the municipality and is the only settlement included in it. Achkhoy Martan is the administrative center of Achkhoy Martanovsky District. Town status was granted to Achkhoy Martan in 2023.
География
Фортанга өзені ауылдың ортасымен ағып өтеді. Ауылдың шығысында Ачху өзені жатыр. Ауылдың аты осы екі өзеннен шыққан. Ачхой-Мартан Грозный қаласының оңтүстік-батысында орналасқан. Ачхой-Мартанға ең жақын елді мекендер: солтүстікте – Новый Шарой, солтүстік-шығыста – Шаами Юрт, шығыста – Катыр Юрт, оңтүстік-шығыста – Старый Ачхой және Янди, оңтүстік-батыста – Бамут, ал солтүстік-батыста – Асиновская.
The Fortanga River flows through the center of the village. To the east of the village is the Achkhu River. The name of the village comes from these two rivers. Achkhoy Martan is located south west of the city of Grozny. The nearest settlements to Achkhoy Martan are Novy Sharoy in the north, Shaami Yurt in the north east, Katyr Yurt in the east, Stary Achkhoy and Yandi in the south east, Bamut in the south west, and Assinovskaya in the north west.
Тарих
1944 жылы шешен және ингуш халқы геноцидке ұшырап, жер аударылғаннан кейін және Шешен-Ингуш Автономдық Кеңестік Республикасы таратылғаннан соң, Аххой-Мартан ауылы Новосельское деп аталды және басқа ұлт өкілдерімен қоныстанды. 1944 жылдан 1957 жылға дейін ол Грозный облысының Новосельск ауданының әкімшілік орталығы болды. 1957 жылы вайнах халқы оралғанда және Шешен-Ингуш Автономдық Кеңестік Республикасы қайта құрылғанда, ауыл бұрынғы атауын – Аххой-Мартанды қайта алды. 1999 жылы екінші шешен соғысы кезінде ауыл қатты шайқастардың ошағы болды, көп қиратылды және Ресейде кеңінен танымал болды. Осы оқиға "Ты только маме, что я в Чечне, не говори" атты танымал орыс соғыс әнінде бейнеленген.
In 1944, after the genocide and deportation of the Chechen and Ingush people and the Chechen Ingush ASSR was abolished, the village of Achkhoy Martan was renamed to Novoselskoye, and settled by people from other ethnic groups. From 1944 to 1957, it was the administrative center of the Novoselsky District of Grozny Oblast. In 1957, when the Vaynakh people returned and the Chechen Ingush ASSR was restored, the village regained its old name, Achkhoy Martan. The village came to national attention in Russia in 1999 during the second Chechen War when it saw intense fighting and suffered severe destruction. This event is featured in the popular Russian war song "Ты только маме, что я в Чечне, не говори"
Инфрақұрылым
Ачхой-Мартан аудандық кітапханасында шамамен 70 мың кітап бар. Ауылда сондай-ақ 9 орта мектеп, 8 жылдық мектеп, 3 балабақша және жастар орталығы орналасқан. Әскери қимылдар басталғанға дейін Ачхой-Мартанда интернат та болған. Ауылда мешіт те бар.
The district library in Achkhoy Martan has around 70,000 books. The village also hosts nine secondary schools, an eight year school, three kindergartens, and a youth center. Prior to the outbreak of hostilities, a boarding school was also present in Achkhoy Martan. The village also hosts a mosque.
Өнеркәсіп
Ауылда Ачхой-Мартан мемлекеттік кеңшары бар, ол астық дақылдарымен, мал шаруашылығымен және бағбандалықпен айналысады. Ауылда сонымен қатар Чеченстандағы ең ірі тұқымдық өңдеу зауыты, және республикадағы құрылыс материалдарының ірі базаларының бірі – пластик зауыты орналасқан.
The Achkhoy Martan state farm exists in the village, and engages in cereal crops, cattle breeding and gardening. The village also hosts the largest seed processing plant in Chechnya, as well as a plastic factory, one of the largest bases of building materials in the republic.
Спорт
Ауылда өзінің "Марта" футбол клубы, "Ақхой" волейбол командасы, спорт клубы бар, сондай-ақ дзюдо, карате, тхэквондо және бокс бойынша жарыстар өткізіледі.
The village has its own football club "Marta", volleyball team "Achkhoy", a sports club, and hosts competitions in judo, karate, taekwondo and boxing.
Танымал тұлғалар
Ачхойлық Бета, Кавказ соғысы кезінде Шамильдің бас имамы. Тамерлан Башаев, дзюдошы. Юнус Дешериев, ғалым және тіл білгіш. Магомет Мамакаев, шешен ақыны, прозашы, публицист және әдеби сыншы. Магомед Надаев, Чечен Киокушин Каратэ Федерациясының президенті, 5-дәрежелі қара белбеу иесі, Чечен Республикасының қадірленген каратэ жаттықтырушысы және ИКО Мацусима филиалының басшысы. Магомед Бибулатов, белгілі ММА жауынгері. Расамбек Ахматов, кәсіби футболшы. Зия Бажаев, кәсіпкер.
Beta of Achhoy, the chief imam of Shamil during the Caucasian War. Tamerlan Bashaev, judoka. Yunus Desheriev, scholar and linguist. Magomet Mamakaev, Chechen poet, prose writer, publicist, and literary critic. Magomed Nadaev, the president of the Chechen Federation of Kyokushin Karate, a 5th dan black belt, an honored coach of the Chechen Republic in karate, and an IKO Matsushima branch chief. Magomed Bibulatov, famous MMA fighter. Rassambek Akhmatov, professional footballer. Ziya Bazhayev, businessman.