Қырғызстаннан табылған қанатты бауырымен (Sharovipteryx)
Sharovipteryx
Қырғызстанда табылған, құрылысы ерекше Sharovipteryx – қанатты бауырымен жорғалаушылар туысы. Палеонтологиялық жаңалықтар, эволюция, және табиғат тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жойылып кеткен жорғалаушылар туысы
Extinct genus of reptiles
Шаровиптерикс ("Шаровтың қанаты", 1981 жылға дейін Подоптерикс, "аяқ қанаты" деп белгілі болған) – ертедегі ұшуға бейімделген жорғалаушылар туысы, оның құрамында бір ғана түрі бар – Шаровиптерикс кереметі (Sharovipteryx mirabilis). Ол бір ғана қазба қалдығынан белгілі және кеуде белдеуінің орнына жамбас белдеуін қоршаған қанатты мембранасы бар жалғыз ұшқыш жануар. Бұл кесірткеге ұқсас жорғалаушы 1965 жылы Қырғызстанның Ферғана аңғарының оңтүстік-батыс шетіндегі Джайлаучуда, сол кездегі КСРО-ның Азия бөлігінде табылған. Шаров бұл түрді Подоптерикс кереметі ("аяқ қанаты") деп атады, оның себебі артқы аяқтарындағы қанатты мембраналары болды. Алайда, бұл атау бұрын инеліктердің Подоптерикс туысына қолданылғандықтан, 1981 жылы Ричард Коуэн бұл түр үшін Шаровиптерикс деген жаңа туыс атауын жасады.
Sharovipteryx ("Sharov's wing", known until 1981 as Podopteryx, "foot wing") is a genus of early gliding reptiles containing the single species Sharovipteryx mirabilis. It is known from a single fossil and is the only glider with a membrane surrounding the pelvis instead of the pectoral girdle. This lizard like reptile was found in 1965 in the Madygen Formation, Dzailauchou, on the southwest edge of the Fergana Valley in Kyrgyzstan, in what was then the Asian part of the U. S. S. R. Sharov named the species Podopteryx mirabilis, "foot wing", for the wing membranes on the hind limbs. However, that name had previously been used for a genus of damselfly, Podopteryx, so in 1981 Richard Cowen created the new genus name Sharovipteryx for the species.
Сипаттама
Скелет дорсальды көріністе сақталған және көбінесе толық, сүйектері әлі де біріккен және кейбір тегінің іздері бар. Бірақ төс қабырғасының бір бөлігі жоқ, ал бір бөлігі әлі тасқа енген күйде. 2006 жылы Дайк және авторлар тобы Шаровиптерикстің мүмкін серуендеу техникалары туралы зерттеу жариялады. Авторлар оның өте ұзын артқы аяқтары мен құйрығы арасында созылған қанат жарғағы, дельта қанатты ұшақ сияқты серуендеуге мүмкіндік беретінін анықтады. Егер кішкентай алдыңғы аяқтары да жарғақты қолдаса, олар аэродинамикалық канард сияқты биіктік тұрақтылығын бақылаудың өте тиімді құралы болар еді. Авторлар алдыңғы қанатсыз бақыланатын серуендеудің өте қиын боларын анықтады. Алдыңғы аяқтардағы канардтармен бірге бұл алдыңғы жарғақтар серуендеу үшін тамаша басқару беттерін құраған болуы мүмкін. Бірден-бір белгілі қазбада алдыңғы аяқтардың айналасындағы аймақ толығымен қазылып, онда жарғақтың кез келген іздері жойылды.
The skeleton is preserved in dorsal view and largely complete, with the bones still articulated and impressions of some of the integument. But part of the pectoral girdle is missing and part is still encased in stone. In 2006, Dyke et al. published a study on possible gliding techniques for Sharovipteryx. The authors found that the wing membrane, which stretched between its very long hind legs and tail, would have allowed it to glide as a delta wing aircraft does. If the tiny front limbs also supported a membrane, they could have acted as a very efficient means of controlling pitch stability, very much like an aeronautic canard. Without a forewing, the authors find, controlled gliding would have been very difficult. Together with the canards on the forelimbs, these anterior membranes may have formed excellent control surfaces for gliding. The area around the forelimbs was completely prepared away in the only known fossil, destroying any possible trace of a membrane there.
Жіктеу
Sharovipteryx көбінесе протозаврлар (немесе prolacertiformes) деп аталатын ертедегі архозаврлар туыстасының тобына жатады деп есептеледі. Pritchard & Sues (2019) жүргізген филогенетикалық талдауда Sharovipteryx-тің мүмкін жақын туысы Ozimek volans Tanystropheidae отбасының мүшесі ретінде анықталды; Sharovipteryx өзі бұл талдауға қосылмаған, бірақ авторлар Ozimek пен Sharovipteryx екеуінің де Tanystropheidae ішінде орналасқан болуы мүмкін деп ойлады.
Sharovipteryx is generally agreed to belong to a group of early archosaur relatives known as the protorosaurs (or prolacertiformes). A possible close relative of Sharovipteryx, Ozimek volans was recovered as a member of the family Tanystropheidae in the phylogenetic analysis conducted by Pritchard & Sues (2019); Sharovipteryx itself was not included in this analysis, but the authors considered it possible that both Ozimek and Sharovipteryx were nested within Tanystropheidae.