Кіріспе

Адамның Y хромосомасы ДНК гаплогруппасы – адамның Y ДНК гаплогруппасы.

А гаплогруппасы – адамның Y хромосомасы ДНК гаплогруппасы, оған барлық тірі адамның Y хромосомалары кіреді. А гаплогруппасының қазіргі тармақтарын (субкладтарын) ұстаушылар Африкада (немесе африкалық диаспораның ішінде) ғана кездеседі, ал БТ гаплогруппасын ұстаушылар ерте заманауи адамдардың Африкадан тысқары көшіп кетуіне қатысқан. А гаплогруппасының белгілі тармақтары – A00, A0, A1a және A1b1. Бұл тармақтар бір-бірімен БТ гаплогруппасына қарағанда әлдеқайда алыс туысқандық байланыста болады.

Шығу тегі

Гаплогруппа ретінде анықтау үшін терминологиялық қиындықтар болғанымен, А гаплогруппасы «негізгі гаплогруппа» (яғни, қазіргі адам популяцияларының) деген мағынаны алды. Ол ешқандай мутациямен анықталмайды, бірақ BT гаплогруппасынан туындамаған кез келген гаплогруппаны білдіреді; яғни, ол осы топтың анықтамалық мутациясының (M91) болмауымен сипатталады. Осы анықтама бойынша А гаплогруппасы Y хромосомасының ең соңғы ортақ ата-тегі (шамамен 270 мың жыл бұрын) мен BT гаплогруппасын анықтайтын мутация (шамамен 140-150 мың жыл бұрын) арасында болған барлық мутацияларды, соның ішінде әлі табылмаған қолданыстағы тармақтарды қамтиды. А гаплогруппасының тасымалдаушылары (яғни BT гаплогруппасының анықтамалық мутациясының болмауы) Оңтүстік Африканың аңшы-жинаушылар қоныстанған аймақтарында, әсіресе Сан халқының арасында табылған. Сонымен қатар, ең төменгі митохондриялық ДНҚ L0 желілері де көбінесе Сан халқына тән. Дегенмен, Оңтүстік Африкадағы А желілері Африканың басқа бөліктерінде кездесетін А желілерінің тармақтары болып табылады, бұл А гаплогруппаларының Оңтүстік Африкаға басқа жерден келгенін көрсетеді. А гаплогруппасының ең төменгі екі желісі, А0 және А1 (2013 жылы А00 гаплогруппасының табылуы туралы хабарланғанға дейін), Батыс Африкада, Солтүстік-Батыс Африкада және Орталық Африкада анықталған. Cruciani және авторлар (2011) бұл желілердің Орталық және Солтүстік-Батыс Африка арасында пайда болған болуы мүмкін деп болжайды. А1b1b2 гаплогруппасы Оңтүстік Африканың Квазулу-Натал провинциясындағы Балито шығанағынан қазба жұмыстары кезінде табылған ежелгі қазбалардың арасында кездескен, олардың жасы шамамен 2149-1831 жыл бұрын (2/2; 100%) деп есептеледі.

Орталық Африка

А3b2 M13 гаплогруппасы Камерунның солтүстігіндегі (2/9 = 22% Тупури) және Демократиялық Конго Республикасының шығысындағы (2/9 = 22% Алур) халықтарында, сондай-ақ Оромо үлгісінің 10,3% (8/78) арасында кездеседі.

Оңтүстік Африка

2005 жылғы бір зерттеуде түрлі хойсан тілдерінде сөйлейтін тайпалардың үлгілерінен А гаплогруппасы 10%-дан 70%-ға дейін кездесетіні анықталған.

Еуропа

A3a2 (A M13; бұрын A3b2) кейбір Жерорта теңізі аралдарында өте сирек кездеседі. Кез келген тармақшаны тексермей, А гаплогруппасы Гректердің Митилиниден (Эгей теңізіндегі Лесбос аралы) алынған үлгісінде табылды. Бір зерттеу авторлары кипрліктердің 3,1% (2/65) үлгісінде А гаплогруппасына ұқсас нәрсе тапқандарын хабарлады, бірақ бұл екі адамның BT гаплогруппасының сирек тармақшасына, оның ішінде CT гаплогруппасына жататындығын нақты жоққа шығармады.

А00 (A00-AF6)

Мендез және басқалар (2013) бұрын белгісіз болған гаплогруппаның табылганын жариялады, олар оны "A00" деп атауды ұсынды. "Коммерциялық генетикалық зертханаға жіберілген ДНК үлгісін генотиптеу, осы афроамерикалық адамның Y хромосомасы барлық белгілі Y хромосомалық SNP-лердің бастапқы күйін сақтайтынын көрсетті. Бұл туыстық желіні одан әрі сипаттау үшін біз оны A00 деп атадық)"; "Cruciani және басқалар [2011] еңгізген негізгі тармақты A0 (бұрын A1b) деп қайта атадық, ал қазіргі кездегі туыстық желіні A00 деп атаймыз. Болашақта ашылатын терең тармақтар үшін A000 номенклатурасын қолдануды ұсынамыз, және т.с.с.". Оның шамамен жасы 275 мың жылға жуық.

A00 кейде "Перридің Y хромосомасы" (немесе жай ғана "Перридің Y") деп те аталады. Бұл бұрын белгісіз гаплогруппа 2012 жылы коммерциялық генеалогиялық талдау үшін ДНК-сын тапсырған афроамерикалық еркектің Y хромосомасында табылды. A00-ге жататын басқа да еркектердің табылуы Перридің Y хромосомасын A00a (A L1149) деп қайта жіктеуге әкелді. Кейін зерттеушілер A00-дің Батыс Камерунның 11 Мбо халқында (банту) (174 үлгінің ішінде 6,32%) кездесетінін анықтады. Келесі зерттеулер A00-дің Mbo халқы арасындағы көрсеткіші тіпті жоғары екенін көрсетті, яғни 86 адамның 9,3% (8 адам) кейіннен A00b (A A4987) құрамына кіретіндігі анықталды. 2015 жылы жүргізілген қосымша зерттеулер A00-дің ең жоғары концентрациясы Бангуа (халық) (немесе Нве) халқында екенін көрсетті, олар Камерунның (Грасфилдс банту) Йемба тілдес тобына жатады: 67 үлгінің 27-сі (40,3%) A00a (L1149) үшін оң нәтиже көрсетті. Бір Бангуа адамы A00a немесе A00b ешқайсысына да жатпады. Генетиктер Камерунның Шум-Лака жерінде 8000–3000 жыл бұрын жерленген төрт адамның геномдық ДНК-сын секвенирледі, олар генетикалық жағынан Мбути пигмейлеріне ең жақын болды. Олардың бірінде Y хромосомасының A00 гаплогруппасы анықталды.

А0 (A-V148)

"A V148" және "A CTS2809/L991" гаплогруппа атаулары бірдей гаплогруппаны білдіреді. А0 гаплогруппасы тек Оңтүстік Камерунның Бакола пигмейлерінде (8,3%) және Алжир берберлерінде (1,5%) ғана кездеседі. 2003 жылы жарияланған зерттеуде Gonçalves et al. Гвинея-Бисаудан алынған үлгінің 5,1% (14/276) және Кабо-Вердеден алынған екі үлгінің 0,5% (1/201) құрамында A1a M31 табылды деп хабарлады. Тағы бір зерттеу авторлары Сенегамбиядан алынған мандинкалардың 5% (2/39) және Малиден алынған догондардың 2% (1/55) үлгілерінде A1a M31 гаплогруппасы табылды десті. A1a M31 гаплогруппасы сондай-ақ Марокко берберлерінің 3% (2/64) үлгісінде де анықталды.

2023 жылы, Лакросс, Висконсин штаты, 1 ер адам, A1a M31, Мозес, Рамон.

А1b1a1a (А-М6)

A1b1a1a (M6; бұрын A2 және A1b1a1a M6) субклады көбінесе хоисан халықтарында кездеседі. Бір зерттеу авторлары А гаплогруппасын M6 (xA P28) Цумкве Санның 28% (8/29) және !Кунг/Секеле үлгісінің 16% (5/32) арасында табылғанын хабарлады, сондай-ақ А2b P28 гаплогруппасы Цумкве Санның 17% (5/29) үлгісінде, !Кунг/Секеле үлгісінің 9% (3/32), Нама үлгісінің 9% (1/11) және Дама үлгісінің 6% (1/18) арасында анықталды. Эфиопияда жүргізілген бір зерттеуде А М13 гаплогруппасы амхаралардың 14,6% (7/48) және оромолардың 10,3% (8/78) аралығында кездескен. ), Йемендік еврейлер (1/20 = 5%), Египет (4/147 = 2.7%, 3/92 = 3.3%), Сардиния (1/77 = 1.3%, 1/22 = 4.5%) және Оман (1/121 = 0.8%) жерлерінде де табылған.

А гаплогруппасы М13 Помпейдегі Везувий жанартауының атқылауынан қаза болған ер адамның үлгісінде де анықталды.