Кіріспе

Испан композиторы Джулиан Орбон де Сото (7 тамыз 1925, Авилес, Испания – 21 мамыр 1991, Майами, Флорида) – Испания, Куба, Мексика және Америка Құрама Штаттарында өмір сүрген және шығармашылықпен айналысқан кубалық композитор. Аарон Копланд Орбонды «жаңа буынның Кубадағы ең дарынды композиторы» деп атады.

Отбасы және ерте жылдары

Джулиан Орбон 1925 жылдың 7 тамызында Испанияның Авилес қаласында Бенджамин Орбон отбасында дүниеге келді. Ол өте ерте жасынан музыкаға қатысты болды, себебі оның әкесі Бенджамин композитор және пианист болған. 1932 жылы Джулиан Орбон әкесінен фортепиано және негізгі музыка сабақтарын ала бастады. Он жасында Джулиан Орбон Овьедо консерваториясына түсіп, алғашқы ресми білімін алды. 1938 жылы Орбон отбасы Гаванаға (Куба) көшті. Мұнда Орбон әкесімен фортепианодағы музыкалық білімін және кубалық композитор және дирижер Хосе Ардеволдың басшылығымен композиция бойынша білімін жалғастырды. Гавана консерваториясында оқыту кезінде Ардевол Орбонмен бірлесіп, «Grupo de renovación musical» деп аталатын кубалық композиторлар мектебін құрды, онда Ардеволдың көптеген шәкірттері болды. Бұл топқа музыканттар Серафин Про, Эдгардо Мартин, Аргелиерс Леон, Гарольд Грамматжес, Хиларио Гонсалес, Долорес Торрес Баррос және Хуан Антонио Камера кірді. Бұл топ жаңа кубалық музыканы насихаттау мақсатымен құрылды. Гаванада Орбонның әкесі Орбон консерваториясын да бірлесіп құрды.

Музыкалық дайындық және мансап

1944 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Джулиан Орбон Орбон консерваториясының директоры қызметін атқара бастады. Бір жыл өткен соң ол Массачусетс штатының Ленокс қаласындағы Танглвудтағы Беркшир музыка орталығында Аарон Копландтан композиция өнерін үйренуге стипендия жеңіп алды. Копландпен шамамен бір жыл оқығаннан кейін Орбон Гаванаға оралып, Орбон консерваториясындағы директоры лауазымын жалғастырды. Бірақ ол көп ұзамай қалды, себебі 1953 жылы Куба революциясы басталды. Осы революциядан кейін Орбон Кубаны мұңайтып тастап, 1960 жылы Мексика қаласына көшіп кетті. Мексика қаласында 1963 жылға дейін Орбон Ұлттық музыка консерваториясының Taller de Composición-да белгілі мексикалық композитор, дирижер және педагог Карлос Чавеспен бірге композициядан сабақ берді. 1964 жылы Орбон Америка Құрама Штаттарына көшіп, Ленокс колледжінде, Сент-Луистегі Вашингтон университетінде, Барнард колледжінде және Нью-Йорктегі Колумбия университетінің Испан институтында композициядан сабақ берді. Ол өмірінің соңына дейін Нью-Йорк қаласында тұрып өтті.

Кейінгі жылдар

Джулиан Орбон 65 жасында Флорида штатының Майами қаласындағы Mount Sinai Medical Center-де қатерлі ісіктен қайтыс болды. Орбонның әпкесі Ана Абриль, әйелі Мерседес, екі ұлы – Андрес және Джулиан, сондай-ақ екі немересі тірі қалды.

Музыкалық стиль

Жюльян Орбон испан және кубалық стильдер мен ерекшеліктерін, григориандық ән үлгілерін және африкалық музыка стильдерін үйлестірген шығармалар жазды. Оның алғашқы стиліне Мануэль де Фалла, Родольфо Халфтер және Эрнесто Халфтер сияқты композиторлардың ықпалы тиді, олар өз шығармаларында испан неоклассикалық стилін қолданды. Орбонның "Suite de Siete Canciones de Juan del Encina" және "Homenaje a la Tonadilla" сияқты туындылары осы испандық неоклассикалық стильді айқын көрсетеді. Орбонның шығармаларының тағы бір ерекшелігі – жоғары ырғақтық белсенділік және күшті, бірақ түсінікті тілмен берілген сезімдер. Осы жоғары ырғақтық белсенділік пен қарқынды, түсінікті көрініс төменде суреттелген жеке гитараға арналған Орбонның "Preludio y danza" шығармасында маңызды рөл атқарады. Кейіннен Орбон Копланд, Чавес және Вилла-Лобосқа жақын достық байланысының арқасында олардың ықпалына түсті. Осы әртүрлі ықпалдардың нәтижесінде Орбон испан неоклассикалық стилінен тәуелсіз шығармалар жаза бастады. Оның кейінгі стилі романтикалық және экспрессивті болды, бұл Кубаны тастаудан туған қайғысына байланысты болды.

Қабылдау

Джулиан Орбонның өзін және музыкасын қолдаған көптеген музыканттар мен композиторлары болды. Мексикалық дирижер және композитор Эдуардо Мата мен мексикалық композитор және тарихшы Хулио Эстрада екеуі де Орбонның шығармаларын жоғары бағалады, бұл Латын Америкасы бойынша Орбон туралы жағымды пікірлерді таратуға көмектесті. Мата мен Эстрада екеуі де Орбонның шәкірттері болды, ол Мексика қаласында Чавеспен бірге оқытумен айналысқанда. Аарон Копланд та Орбонның қолдаушысы болды. Дегенмен, Орбонның көптеген шығармалары бүгінде көпшілікке белгісіз, ал Кубада сирек орындалады.

Марапаттар

Жюлиан Орбон өмір бойында шығармалары үшін көптеген сыйлықтарға ие болды. Орбон 1954 жылы Венесуэлада өткен Бірінші Каракас латынамерикандық музыкалық фестивалінде «Tres versiones sinfónicas» шығармасы үшін Хуан Ландаэта сыйлығын жеңіп алды. Ол сонымен қатар шығармалар жазу үшін көптеген гранттар алды. 1958 жылы ол Куссевицкий қорынан грант алды, оны ең жақсы қабылдаған шығармаларының бірі – «Concerto grosso» шығармасын жазуға жұмсады. 1959 және 1969 жылдары Орбон Гуггенхайм стипендиясын алды, бұл Америка Құрама Штаттарының, Канаданың, Латын Америкасының және Кариб аймағының азаматтарына "өнімді ғылыми еңбек немесе өнердегі ерекше шығармашылық қабілет көрсеткендерге" берілетін американдық гранттар еді. 1967 жылы ол Америка өнер және әдебиет академиясынан сыйлық алды.

Шығармалары

Джулиан Орбон оркестрлік, вокалдық, аспаптық және камералық музыканы қоса алғанда, көптеген шығармалар жазды. Орбон сонымен қатар Хосе Мартидің өлеңінен – Латын Америкасының ең ұлы зиялыларының бірі және өмірін Кубаның тәуелсіздігіне арнаған ақынның өлеңінен – "Гуантанамера" шығармасының сөздерін бейімдеді. "Гуантанамера" Кубаның ең әйгілі әні болып табылады. Бұл шығарманың түпнұсқа әуенін Хосе Фернандес Диас жазған.