Пабло де Сарасате: Испан скрипкашысы және композиторы

Кіріспе

Испан скрипкашысы және композиторы (1844–1908)

Пабло Мартин Мелитон де Сарасате и Наваскуес (10 наурыз 1844 – 20 қыркүйек 1908), көбінесе Пабло де Сарасате деп танылады, испан (Наварралық) скрипкашы, композитор және Романтикалық дәуірдің дирижері болған. Оның ең белгілі шығармалары – «Цигандық әуендер», «Испан билері» және «Кармен фэнтезиясы».

Өмірбаян

Сарасате 1844 жылы Наварраның Памплона қаласында жергілікті артиллерия оркестрінің жетекшісі Дон Мигель Сарасатенің ұлы болып дүниеге келді. Әкесінің ұзақ уақыт бойы бір сөйлеммен күрескенін көрген соң, ол скрипканы алып, оны мінсіз орындады. Бес жасында әкесінен скрипка үйреніп, кейіннен жергілікті мұғалімнен сабақ алды. Оның музыкалық таланты ерте көрініп, сегіз жасында А Коруньяда алғашқы концертте өнер көрсетті. Оның өнері жақсы қабылданды және Мадридте Мануэль Родригес Саэстің қолында оқу үшін қаржыны қамтамасыз еткен бай демеушінің назарын аударды, онда ол королева Изабелла II-нің құрметіне ие болды. Кейін, қабілеті дамыған сайын, ата-анасы оны он екі жасында Париж консерваториясына Жан Дельфин Алардтың сабағына жіберуге шешім қабылдады. Парижке жол тартқан пойызбен келе жатқанда, анасы (онымен бірге болған) испан-француз шекарасында жүрек ауруынан қайтыс болды, ал Сарасатеде холера анықталды. Испанияның Байондағы консулы Сарасатені үйіне алып, оны емдеп, Парижге сапарына қаржы жұмсады. Сол жерде Сарасате Алардтың байқауынан сәтті өтті, ол оған консерватория әкімшісі, әріптесі Теодор де Лассабатимен бірге тұруын ұйымдастырды. Он жеті жасында Сарасате Премьер-приз үшін бәйгеге қатысып, консерваторияның ең жоғары наградасын – бірінші жүлдені жеңіп алды. (Бұл жетістікті 1911 жылы Мануэль Кирогаға дейін ешбір испан скрипкашысы қайталай алмады; Кирога өмірі бойы Сарасатемен салыстырылып тұрды.) Бала кезінен бастап көпшілік алдында өнер көрсеткен Сарасате 1860 жылы Парижде концерттік скрипкашы ретінде дебют жасады, ал келесі жылы Лондонда өнер көрсетті. Мансабы барысында ол Еуропа, Солтүстік Америка және Оңтүстік Американы аралап, көптеген елдерде концерттер берді. Оның көркемдік беделінің негізгі себебі – оның таза тембрі, сезімталдыққа немесе рапсодиялыққа ұмтылмаған, және оны виртуоз еткен орындау шеберлігі болды. Мансабының басында Сарасате негізінен опералық фантазияларды, ең әйгілісі – «Кармен фантазиясы», және өзі жазған басқа да шығармаларды орындады. Сарасате шығармаларындағы испандық стиль оның замандастарының шығармаларында да көрінеді. Мысалы, испан музыкасының ықпалы Сарасатеге арналған Эдуард Лалоның «Испания симфониясы» сияқты көрнекті туындыларында естіледі; Жорж Бизенің «Кармен» операсы және Камиль Сен-Санстың «Кіріспе» мен «Рондо Капричиозосы», Сарасате үшін арнайы жазылып, оған арналған. Сарасатенің аспабына арналған ерекше жазу стилі туралы драматург және музыка сыншысы Джордж Бернард Шоу бірде скрипкаға арналған музыканың көптеген композиторлары болғанымен, скрипка музыкасының композиторларының азаз болғанын айтты. Сарасатенің орындаушы және композитор ретіндегі таланты туралы Шоу «оның өнері сыншыларды шалқалатып тастады» деді. Сарасате шығармаларын негізінен өзінің ең жоғары техникалық шеберлігін көрсетуге арналған концерттік пьесалар ретінде жазды. Оның ең танымал шығармаларының бірі – 1878 жылғы скрипка мен оркестрге арналған «Зигеунэрвизен». Тағы бір шығарма, 1883 жылғы «Кармен фантазиясы», сонымен қатар скрипка мен оркестр үшін, Жорж Бизенің «Кармен» операсынан мотивтерді пайдаланады. Оның ең көп орындалатын шығармалары – испан билерінің төрт кітабы, Op. 21, 22, 23, 26, тыңдаушының құлағына әдемі әуенмен жетіп, орындаушының шеберлігін көрсетуге арналған қысқа пьесалар. Ол сонымен қатар көптеген басқа композиторлардың шығармаларын скрипкаға бейімдеп, өзінің көрермендеріне таныс опералардан алынған вариациялар жиынтығын құрастырды, мысалы, La forza del destino (оның Op. 1), «Фауст естеліктері» немесе Die Zauberflöte тақырыптары бойынша вариациялары. Брюссельде ол Берта Маркспен танысты, ол оның Еуропа, Мексика және АҚШ-тағы гастрольдерінде солист және аккомпаниатор ретінде бірге саяхаттап, шамамен 600 концертте өнер көрсетті. Ол сонымен қатар Сарасатенің испан билерін фортепианоға да бейімдеді. 1904 жылы ол бірнеше жазба жасады. Сарасате барлық сапарларында жыл сайын Сан-Фермин фестиваліне Памплонаға оралып тұрды. Сарасате 1908 жылдың 20 қыркүйегінде Францияның Биарриц қаласында созылмалы бронхиттен қайтыс болды. Ол 1724 жылы Антонио Страдивари жасаған скрипкін Музей де ла Музикке мұра етті. Қазір скрипка оның құрметіне «Сарасате Страдивариусы» деп аталады. Оның екінші Страдивари скрипкасы, 1713 жылғы Бойсье, қазір Мадридтегі Real Conservatorio Superior de Música-ға тиесілі. Оның скрипка оқушыларының арасында Альфред де Сев болды. Памплонада Пабло Сарасате атындағы Халықаралық скрипка сайысы өткізіледі. Көптеген скрипкаға арналған шығармалар Сарасатеге арналған, соның ішінде Генрик Венявскийдің Екінші скрипка концерті, Эдуард Лалоның «Испания симфониясы», Камиль Сен-Санстың Үшінші скрипка концерті және оның «Кіріспе» мен «Рондо Капричиозосы», Макс Брухтың «Шотландиялық фантазиясы» және Александр Маккензидің «Пиброх сюитасы». Сондай-ақ, Сарасатеден шабыттанған Уильям Х. Потстоктың «Сарасате естелігі» бар.

Sarasate was born in Pamplona, Navarre, in 1844, the son of Don Miguel Sarasate, a local artillery bandmaster. Apparently, after seeing his father struggle with a passage for a long time, he picked up the violin and played it perfectly. He began studying the violin with his father at the age of five and later took lessons from a local teacher. His musical talent became evident early on and he appeared in his first public concert in A Coruña at the age of eight. His performance was well received, and caught the attention of a wealthy patron who provided the funding for Sarasate to study under Manuel Rodríguez Saez in Madrid, where he gained the favor of Queen Isabella II. Later, as his abilities developed, his parents decided to send him to study under Jean Delphin Alard at the Paris Conservatoire at the age of twelve. Aboard the train en route to Paris, his mother (who accompanied him) died of a heart attack at the Spanish French border, and Sarasate was found to be suffering from cholera. The Spanish consul in Bayonne took Sarasate to his home and nursed him back to health, then financed his trip to Paris. There, Sarasate auditioned successfully for Alard, who arranged for him to live with his colleague Théodore de Lassabathie, administrator of the Conservatoire. At seventeen, Sarasate entered a competition for the Premier Prix and won his first prize, the Conservatoire's highest honor. (No other Spanish violinist achieved this until Manuel Quiroga did so in 1911; Quiroga was frequently compared to Sarasate throughout his career.) Sarasate, who had been publicly performing since childhood, made his Paris debut as a concert violinist in 1860, and played in London the following year. Over the course of his career, he toured many parts of the world, performing in Europe, North America, and South America. His artistic pre eminence was due principally to the purity of his tone, which was free from any tendency towards the sentimental or rhapsodic, and to that impressive facility of execution that made him a virtuoso. In his early career, Sarasate performed mainly opera fantasies, most notably the Carmen Fantasy, and various other pieces that he had composed. The popularity of Sarasate's Spanish flavour in his compositions is reflected in the work of his contemporaries. For example, the influences of Spanish music can be heard in such notable works as Édouard Lalo's Symphonie espagnole which was dedicated to Sarasate; Georges Bizet's Carmen; and Camille Saint Saëns' Introduction and Rondo Capriccioso, written expressly for Sarasate and dedicated to him. Of Sarasate's idiomatic writing for his instrument, the playwright and music critic George Bernard Shaw once declared that though there were many composers of music for the violin, there were but few composers of violin music. Of Sarasate's talents as performer and composer, Shaw said that he "left criticism gasping miles behind him". Sarasate's own compositions are mainly show pieces designed to demonstrate his exemplary technique. Perhaps the best known of his works is Zigeunerweisen (1878), a work for violin and orchestra. Another piece, the Carmen Fantasy (1883), also for violin and orchestra, makes use of themes from Georges Bizet's opera Carmen. Probably his most performed encores are his four books of Spanish Dances, Opp. 21, 22, 23, 26, brief pieces designed to please the listener's ear and show off the performer's talent. He also made arrangements of a number of other composers' work for violin, and composed sets of variations on "potpourris" drawn from operas familiar to his audiences, such as his Fantasia on La forza del destino (his Opus 1), his "Souvenirs de Faust", or his variations on themes from Die Zauberflöte. At Brussels, he met Berthe Marx, who traveled with him as soloist and accompanist on his tours through Europe, Mexico, and the US; playing in about 600 concerts. She also arranged Sarasate's Spanish Dances for the piano. In 1904, he made a small number of recordings. In all his travels Sarasate returned to Pamplona each year for the San Fermín festival. Sarasate died in Biarritz, France, on 20 September 1908, from chronic bronchitis. He bequeathed his violin, made by Antonio Stradivari in 1724, to the Musée de la Musique. The violin now bears his name as the Sarasate Stradivarius in his memory. His second Stradivari violin, the Boissier of 1713, is now owned by Real Conservatorio Superior de Música, Madrid. Among his violin pupils was Alfred de Sève. The Pablo Sarasate International Violin Competition is held in Pamplona. A number of works for violin were dedicated to Sarasate, including Henryk Wieniawski's Violin Concerto No. 2, Édouard Lalo's Symphonie espagnole, Camille Saint Saëns' Violin Concerto No. 3 and his Introduction and Rondo Capriccioso, Max Bruch's Scottish Fantasy, and Alexander Mackenzie's Pibroch Suite. Also inspired by Sarasate is William H. Potstock's Souvenir de Sarasate.

Басқа өнер түрлеріндегі көрінісі

Джеймс Уистлердің "Қара түсті аранжировка: Пабло де Сарасате" (1884) – Пабло Сарасатенің портреті. Артур Конан Дойлдың "Қызыл баслы лига" (1891) әңгімесінде Шерлок Холмс пен доктор Джон Х. Уотсон Сарасатенің концертіне қатысады. Скрипкашы Брюс Дуков 1984 жылы Гранада телеарнасының оқиғаға бейімделуінде Сарасате рөлін ойнады. Сарасате – Энтони Берджестің Шерлок Холмс пастиші "Музыкаға қарсы қылмыс" романының маңызды кейіпкері. Холмс Фрэнки Томас жазған "The Treasure Train" атты туындыда Сарасате концертіне барғаны туралы да айтылады. Эдит Уортонның 1920 жылы жарық көрген "Айқындық дәуірі" романында 1870-ші жылдардағы Нью-Йорк қаласындағы оқиғалар баяндалады, онда басты кейіпкер Сарасате беретін жеке концертке шақырылады. "Зигеунервизен" – Сейжун Судзукидің 1980 жылы түсірген, "Тайшо трилогиясы" деп аталатын үш фильмнің біріншісі. Сарасатедің осы аттас пьесасының жазбасы және оның жазбада естілетін музыкасы фильмнің маңызды тақырыптарының бірі болып табылады. Ол Мерседес Лаккидің "Элементар шеберлері" әңгімесіндегі "Сабльдегі зерттеуде" (халық ертегісі "Екі қарындас" негізінде) Рухтың Элементар шебері болып бейнеленеді, ол музыкасы арқылы рухтарды шақыра алады, олармен сөйлесе алады және белгілі бір деңгейде басқара алады; тіпті ол өлтірілген әйелдің сүйегі мен шашынан жасалған скрипка садағын оның қаныпез әпкесін әділетке тарту үшін пайдаланады.

Құралымдар тізімі

Сарасате елуден астам шығарма жазған, олардың барлығында скрипка бар. Оның 54-іне opus нөмірін берген. Опус Композиция Жыл Аспаптар — Шопен (қосымша Сарасате) Ноктюрн Op.9 No.2 Скрипка және фортепиано — Мозковский (қосымша Сарасате) Гитара Op.45 No.2 1890 Скрипка және фортепиано — Fantaisie Caprice 1862 Скрипка және фортепиано — Los pájaros de Chile (Чили құстары) 1871 Скрипка және фортепиано — Mazurka en mi (Ми мажордағы мазурка) Скрипка және фортепиано — Souvenir de Faust (Gounod) 1865 Скрипка және фортепиано — La forza del destino (Verdi) бойынша фантазия Скрипка және фортепиано — Россиниге құрмет 1866 Скрипка және фортепиано — La dame blanche (Boieldieu) Скрипка және оркестр — Réverie (Арман) 1866 Скрипка және фортепиано — Roméo et Juliette (Gounod) бойынша фантазия 1868 Скрипка және фортепиано — Caprice on Mireille Скрипка және фортепиано — Confidences Скрипка және фортепиано — Souvenir de Domont (Vals de salón) 1899 Скрипка және фортепиано — Les Adieux (Қоштасу) Скрипка және фортепиано 10 Sérénade Andalouse (Андалузиялық серенада) Скрипка және фортепиано 11 Le sommeil (Ұйқы) Скрипка және фортепиано 12 Moscovienne (Мәскеулік) Скрипка және фортепиано 13 Faust (Gounod) бойынша жаңа фантазия 1874 Скрипка және оркестр 14 Der Freischütz (Weber) бойынша фантазия 1874 Скрипка және оркестр 15 Mosaïque de Zampa (Herold) Скрипка және фортепиано 16 Gavotte on Mignon (Thomas) 1869 Скрипка және фортепиано 17 Prière et Berceuse (Дұға және бейнеткіш) 1870 Скрипка және фортепиано 18 Испан әндері 1874 (?) Скрипка және фортепиано 19 Réminiscence on Martha (Flothow) Скрипка және фортепиано 20 Aires Bohemios, Zigeunerweisen (Богемдік әуездер, Цыганское) 1878 Скрипка және оркестр 21 Malagueña y Habanera (Испан билері No. 1, 2, I кітап) 1878 Скрипка және фортепиано 22 Romanza andaluza y Jota navarra (Испан билері No. 3, 4, II кітап) 1878 Скрипка және фортепиано 23 Playera y Zapateado (Испан билері No. 5, 6, III кітап) 1880 Скрипка және фортепиано 24 Caprice Basque (Баск каприсі) 1880 Скрипка және фортепиано 25 Carmen (Bizet) бойынша фантазия 1882 Скрипка және оркестр 26 Vito y Habanera (Испан билері No. 7, 8, IV кітап) 1881 шамамен Скрипка және фортепиано 27 Jota aragonesa Скрипка және фортепиано 28 Serenata andaluza (Андалузиялық серенада) 1883 Скрипка және фортепиано 29 El canto del ruiseñor (Бұлбұл әні) Скрипка және оркестр 30 Bolero 1885 Скрипка және фортепиано 31 Balada (Баллада) 1885 Скрипка және фортепиано 32 Muiñeira 1885 Скрипка және оркестр 33 Navarra 1889 2 Скрипка және оркестр 34 Airs Écossais (Шотландиялық әуездер) 1872 Скрипка және оркестр 35 Peteneras, Caprice espagnol Скрипка және фортепиано 36 Jota de San Fermín 1894 Скрипка және фортепиано 37 Zortzico Adiós montañas mías 1895 Скрипка және фортепиано 38 Viva Sevilla! (Севилья гүлденсін!) 1896 Скрипка және оркестр 39 Zortzico de Iparraguirre Скрипка және фортепиано 40 Introduction et Fandango varié (Кіріспе және фаданго вариациялары) Скрипка және фортепиано 41 Introduction et Caprice jota (Кіріспе және хота каприсі) 1899 Скрипка және оркестр 42 Zortzico Miramar 1899 Скрипка және оркестр 43 Introduction et Tarantelle (Кіріспе және тарантелла) 1900 Скрипка және оркестр 44 La chasse (Аң ауы) 1901 Скрипка және оркестр 45 Nocturno Serenata (Ноктюрно Серенада) 1901 Скрипка және оркестр 46 Gondoliéra Veneziana Скрипка және фортепиано 47 Melodía rumana (Румыниялық әуез) 1901 Скрипка және фортепиано 48 L'Esprit Follet 1904 Скрипка және оркестр 49 Canciones rusas (Орыс әндері) 1904 Скрипка және оркестр 50 Jota de Pamplona (Памплона хотасы) 1904 Скрипка және оркестр 51 Fantasy on Don Giovanni (Mozart) Скрипка және фортепиано 52 Jota de Pablo (Пабло хотасы) 1906 Скрипка және оркестр 53 Le Rêve (Арман) 1908 Скрипка және фортепиано 54 Fantasy on Die Zauberflöte (Mozart) 1908 Скрипка және оркестр

Sarasate composed more than fifty works, all of which include the violin. He assigned opus numbers to 54 of them. Opus Composition Year Instrumentation — Chopin (arr. Sarasate) Nocturne Op.9 No.2 Violin and piano — Moszkowski (arr. Sarasate) Guitarre Op.45 No.2 1890 Violin and piano — Fantaisie Caprice 1862 Violin and piano — Los pájaros de Chile (The Birds of Chile) 1871 Violin and piano — Mazurka en mi (Mazurka in E) Violin and piano — Souvenir de Faust (Gounod) 1865 Violin and piano Fantasy on La forza del destino (Verdi) Violin and piano Homenaje a Rossini 1866 Violin and piano La dame blanche (Boieldieu) Violin and orchestra Réverie (Dream) 1866 Violin and piano Fantasy on Roméo et Juliette (Gounod) 1868 Violin and piano Caprice on Mireille Violin and piano Confidences Violin and piano Souvenir de Domont (Vals de salón) Violin and piano Les Adieux (The Farewell) 1899 (?) Violin and piano 10 Sérénade Andalouse (Andalusian Serenade) Violin and piano 11 Le sommeil (The Sleep) Violin and piano 12 Moscovienne (Muscovite) Violin and piano 13 New Fantasy on Faust (Gounod) 1874 Violin and orchestra 14 Fantasy on Der Freischütz (Weber) 1874 Violin and orchestra 15 Mosaíque de Zampa (Herold) Violin and piano 16 Gavota on Mignon (Thomas) 1869 Violin and piano 17 Prière et Berceuse (Prayer and Lullaby) 1870 Violin and piano 18 Airs espagnols (Spanish Airs) 1874 (?) Violin and piano 19 Réminiscence on Martha (Flothow) Violin and piano 20 Aires Bohemios, Zigeunerweisen (Gypsy Airs) 1878 Violin and orchestra 21 Malagueña y Habanera (Spanish Dances Nos. 1, 2 Book I) 1878 Violin and piano 22 Romanza andaluza y Jota navarra (Spanish Dances Nos. 3, 4 Book II) 1878 Violin and piano 23 Playera y Zapateado (Spanish Dances Nos. 5, 6 Book III) 1880 Violin and piano 24 Caprice Basque (Basque Caprice) 1880 Violin and piano 25 Fantasy on Carmen (Bizet) 1882 Violin and orchestra 26 Vito y Habanera (Spanish Dances Nos.7, 8 Book IV) 1881 ca. Violin and piano 27 Jota aragonesa Violin and piano 28 Serenata andaluza (Andalusian serenade) 1883 Violin and piano 29 El canto del ruiseñor (The Nightingale's Song) Violin and orchestra 30 Bolero 1885 Violin and piano 31 Balada (Ballade) 1885 Violin and piano 32 Muiñeira 1885 Violin and orchestra 33 Navarra 1889 2 Violins and orchestra 34 Airs Écossais (Scottish Airs) 1872 Violin and orchestra 35 Peteneras, Caprice espagnol Violin and piano 36 Jota de San Fermín 1894 Violin and piano 37 Zortzico Adiós montañas mías 1895 Violin and piano 38 Viva Sevilla! (Live Seville!) 1896 Violin and orchestra 39 Zortzico de Iparraguirre Violin and piano 40 Introduction et Fandango varié (Introduction and Fandango Variations) Violin and piano 41 Introduction et Caprice jota (Introduction and Caprice Jota) 1899 Violin and orchestra 42 Zortzico Miramar 1899 Violin and orchestra 43 Introduction et Tarantelle (Introduction and Tarantella) 1900 Violin and orchestra 44 La chasse (The Hunt) 1901 Violin and orchestra 45 Nocturno Serenata (Nocturne Serenade) 1901 Violin and orchestra 46 Gondoliéra Veneziana Violin and piano 47 Melodía rumana (Romanian Melody) 1901 Violin and piano 48 L'Esprit Follet 1904 Violin and orchestra 49 Canciones rusas (Russian Songs) 1904 Violin and orchestra 50 Jota de Pamplona (Pamplona's Jota) 1904 Violin and orchestra 51 Fantasy on Don Giovanni (Mozart) Violin and piano 52 Jota de Pablo (Pablo's Jota) 1906 Violin and orchestra 53 Le Rève (The Dream) 1908 Violin and piano 54 Fantasy on Die Zauberflöte (Mozart) 1908 Violin and orchestra