Кіріспе

Крузтал – Германия Федеративтік Республикасының Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінде орналасқан Сиген-Витгенштейн округіндегі қала.

Орналасқан жері

Крузтал – Солтүстік Зигерландтың төменгі тауларында орналасқан қала. Ол Зигеннен солтүстікке қарай шамамен 10 км қашықтықта жатыр. Ферндорфбах өзені муниципалитет аумағынан шығыс жағынан ағып өтеді, қаланың ішкі бөлігінде оңтүстікке бұрылып, Бушхюттен құрамына кіретін ауылдық округ арқылы муниципалитеттен шығып кетеді. Солтүстік муниципалитет аумағында Литтфе бастау алады, ол кейін Бургольдингхаузен, Литтфельд, Кромбах, Эйхен және Феллингхаузен құрамына кіретін ауылдық округтар арқылы өтіп, қаланың ішкі бөлігінде Ферндорфбахқа құяды. Литтфеге құятын басқа салалар: Лангебах, Хаймкёзер Бах, Брайтенбах, Кромбах, Стенденбах және Бокенбах. Қаланың батыс жағында Гесбах бастау алады, ол кейін Оберхес, Миттельхес, Юнкернхес және Феллингхаузен құрамына кіретін ауылдық округтар арқылы өтіп, жаяу көпірінің жанында Литтфеге құяды. Гес өзенінің салаларының бірі – Остхельденер Бах, ол Робертсвейер (көлді) сумен қамтамасыз етеді. Бергхаузер Бах Бергхаузер Вейер (тағы бір көл) арқылы ағып өтеді, Робертсвейерден кейін Остхельденер Бахқа құяды.

Геология

Муниципалдық аймақ Рейн сланцы тауларының (Rheinisches Schiefergebirge) бір бөлігі болып табылады. Бушхюттен қауымдастығының ең оңтүстік бөлігі оңтүстікке қарай Сиг шатқалына ұласады. Негізгі тау жыныстары темір кенін көп мөлшерде қамтиды, ал беткі қабаты ауа райына ұшыраған құмды-балшықты топырақтан тұрады.

Муниципальттік аумақтың көлемі

Муниципалдық аумағы 70,96 км² құрайды. Бұл былай бөлінеді:
60,02% орманды
16,41% егістік жер
14,49% ғимараттар мен аулалар
7,09% көлік жолдары
2,26% басқа

Қаланың ең жоғары нүктесі – теңіз деңгейінен 655 метр биіктіктегі Хохер Валд, ал ең төменгі нүктесі Бушхюттенде орналасқан, мұнда Ферндорфбах өзені муниципалдық аумақтан теңіз деңгейінен 260 метр биіктікте шығады. Муниципалдық аумақтың солтүстік-оңтүстікке қарай созылуы 12 км, ал шығыс-батысқа қарай созылуы 11 км.

Көршілес қауымдастықтар

Ауданның солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан қала оңтүстігінде Зигенмен, батысында Фрейденберг пен Венденмен, солтүстігінде Кирхундем мен Ольпемен, шығысында Хилченбах пен Нетфенмен шектеседі. Қала Ферндорфбах, Литтфе және Хис өзендерінің аңғарларымен қалыптасқан, олар бірге крест тәрізді аңғарды құрайды. Қаланың ең биік нүктесі – теңіз деңгейінен 655 метр биіктіктегі Хогер Валд тауы. Алайда, бұл шыңға қоғамның кіруіне рұқсат жоқ, себебі ол Бундесверге тиесілі. Басқа таулар: Hölzenberg теңіз деңгейінен 626 метр, Kindelsberg теңіз деңгейінен 617,9 метр (қаланың белгілі бір нысаны), Martinshardt теңіз деңгейінен 616,1 метр, Ziegenberg теңіз деңгейінен 521 метр, Wilder Stein теңіз деңгейінен 478,9 метр, die Rodenull теңіз деңгейінен 436 метр, Köpfchen теңіз деңгейінен 407,4 метр, Pfaffenberg теңіз деңгейінен 398,7 метр, Buberg, Pühlsberg, Krähenberg, Altenhahn, Löherhauberg, Höhberg, Rohberg, Wolfshagen, Mühlberg, Mühlenkopf, Kilgeshahn, Siegerberg, Kohlenberg, Hohler Stein, Dudeltätsch және Heidlofsberg.

Құрылтайшы қауымдастықтар

Қала Бургольдингаузен, Кромбах және Эйхеннің солтүстікте, Крузталдың орталықта, Остхельден, Оберхес, Миттельхес, Юнкернхес және Феллингхаузеннің батыста, ал Ферндорф, Креденбах, Лангенау және Бушхюттеннің оңтүстікте орналасқан бөліктерінен тұрады.

Тарих

Крузтал қаласының қазіргі бейнесі 1969 жылғы 1 қаңтардағы коммуналық реформаның нәтижесі болып табылады. Ол Бургольдингхаузен, Бушхюттен, Эйхен, Феллингхаузен, Ферндорф, Креденбах, Круцталь, Кромбах, Литтфельд, Миттельхес, Оберхес және Остхельден қауымдастықтарының ерікті бірігуі арқылы құрылды. Алғашқы жазбаша мәліметтер 1067 жылға дейін жетеді, олардың ішінде "Берентраф" деп аталатын жер бар, кейіннен Ферндорф құрамына кірген, Зигерландтағы ең ерте аталатын орындардың бірі. Қала құрылғанға дейін Ферндорф ескі Амттың атымен белгілі болды. Ернсдорф қауымы 1417-1419 жылдардағы құжатта алғаш рет "Эринсторф" деп тілге алынған. Рейн конфедерациясы кезінде Эрнсдорф жергілікті әкімнің резиденциясы болды. Қазіргі қаланың аты алғаш рет 1826 жылы Ферндорф қауымының шүкірлік тізілімінде кездеседі. Қаладағы дамуға теміржол түрткі болды. 1861 жылы Рур-Зиг желісі ашылды, бұл Крузталдың 1880 жылға қарай маңызды теміржол торабына айналуына әкелді. 1888 жылға дейін Эрндтебрюк, Бад-Ласфе және Марбургқа қосымша жол салынды. Олпе және Майнерцхагенге дейінгі желі де жоспарланған, бірақ ол тек Крумменерлге дейін ғана толық аяқталды.

Елтаңба

Крузтал қаласының азаматтық гербі геральдикалық тұрғыдан былай сипатталады: Жоғары жағы алтын түсті, көк мүйіз бейнеленген; төменгі жағы көк түсті, алтын түсті айқыш сызық (saltire) бейнеленген. Мүйіз бейнесі Ферндорфтың ескі гербінен алынған, сонымен қатар Нассау-Оранж әулетінің символы болып табылады, осы арқылы қаланың тарихына сілтеме жасайды. Айқыш сызық жергілікті географияны көрсетеді, себебі аңғарлар крест тәрізді пішінде орналасқан, сонымен қатар "Крузтал" атауының неміс тіліндегі мағынасы "Кроссдейл" ("крест аңғары") дегенді білдіреді, бұл атау да географиялық ерекшеліктерге байланысты қойылған. Алтын және көк түстер Нассау әулетінің түстері болып табылады.

Театр

Мектеп орталығында орналасқан Штадтхаледе тұрақты түрде театрлық қойылымдар өтеді.

Мұражайлар

Ферндорф қаласында жергілікті тарих мұражайы (Heimatmuseum) орналасқан. Мұражайдың шамамен 200 м² аумағында тарихқа дейінгі және ерте заманнан қалған археологиялық жадылар, сондай-ақ қолөнер бұйымдары мен 17-18 ғасырлардағы үй безендіруіне қатысты экспонаттар қойылған.

Кинделсберг мұнарасы

Қаланың екінші ең биік шыңы – 618 метрлік Кинделсберг тауында 22 метрлік Кинделсберг мұнарасы орналасқан. Ол 1907 жылы Сауэрландский Гебиргсфайерейн (Sauerland Mountain Club, немесе SGV) клубымен салынды және тарихында бірнеше рет қайта жаңартылды. Мұнараның үстінен қаланың аумағы көрінеді, ал ақын-айдасы болғанда, көрермен Бонн маңындағы Сибенгебирге тауларын да көре алады.

Юнкернхис сарайы

Юнкернхистің сәнді үйі 1523 жылы Адам мырза (дер Риттер Адам) салған, және оның айналасында бекініс орфозы болған. 1698 жылы үй жартылай ағаштан жасалған фронтонмен кеңейтілді. Бұрынғы арақ қоймасы мен 1796 жылғы ескі диірмен сияқты екі шаруашылық ғимарат та сақталған.

Ферндорф протестанттық шіркеуі

Бұл 13 ғасырдың бірінші жартысында Әулие Лаврентий шіркеуі ретінде салынған. Ол батыс мұнарасы бар кешкі романдық стильдегі залдық шіркеуден және одан бұрын салынған мұнарасы бар үш бөлімді нефтен тұрады.

Кромбах протестанттық реформация шіркеуі

1250 жылы салынған басты хор бір залдан, ал неф екі жарым залдан тұрады. Мінбар 1764 жылы, ал алтарь үстелі 1781 жылы жасалған. Бүгінде тұрған мұнара 1706 жылы, бұрынғы мұнара найзағай шағылысынан қирағаннан кейін салынды.

Дреслер паркі

1860-1880 жылдары салынған бұл ғимараттарда қазіргі уақытта қалалық мұрағатпен бірге азаматтар мен мәдениет орталығы орналасқан. Парк бір кезде парктің иесі болған Дреслер отбасының құрметіне аталған. Паркте "сары вилла", "ақ вилла", вагондық сарай, карусель (қазіргі таңда неміс тілінде де Kutscherhaus деп аталатын мейрамхана мен қонақ үй), музыкалық павильон және бақша үйі орналасқан. Вагондық сарайда балабақша жұмыс істейді.

Алтенберг

Литтфельд пен Хилченбах Мюсен арасындағы Альтенбергте 13 ғасырға жататын ескі қоныстың іздері сақталған. Бұл бұрынғы кеншілер мекені арқылы саябақ жолы өтеді. Археологиялық қазбалардың табыстары Хилченбах Мюсендегі кен тану музейінде көрсетілген.

"Ewiger Fuhrmann" жел генераторы

"Ewiger Fuhrmann" – Мәңгілік Вагонер – 150 метр биіктігімен әлемдегі ең биік жел генераторларының бірі, тіпті салынған кезде ең биігі болған. Ротордың ені шамамен 66 метрді құрайды. Мұнараның өзі темір торлы конструкциядан жасалған және салмағы шамамен 145 тонна. Күштік бөлімі (энергия өндіретін бөлігі) жалпы салмағы 63 тоннаны құрайды. Жыл сайын шамамен 3 гигаватт-сағат энергия өндіріледі.

Кайзер Вильгельм галереясы

Қаланың ортасында бұрынғы Кайзер Вильгельм галереясына (жер асты галереясы) кіретін жер және оның Stollenhaus ("Галерея үйі") орналасқан. Қазір бұл ғимаратта қала әкімшілігінің мектептер, балабақшалар және спорт бөлімі орналасқан.

Гамблох қонақ үйі

Hamblock Inn Кромбах құрамына кіретін қауымда орналасқан және 500 жылдық тарихы бар. Көне замандағы Франкфурттан Состқа және Випперфурттан Нидерландыға дейінгі алыс сауданың куәсі ретінде бүгінге дейін ат байлайтын тіреулер сақталған.

Тұрақты спорттық іс-шаралар

Германияның "Germania Buschhütten 1885" телеклубы мамыр айының екінші жексенбісінде триатлон жарысын өткізеді. Бұл жарыс Германиядағы ең маңызды триатлон жарыстарының бірі саналады.

Көлік

Муниципалдық аумақ солтүстіктен оңтүстікке қарай B 54 федералды тас жолымен (Bundesstraße) кесіп өтеді. Оңтүстікке қарай, осы жолмен қатар жүретін B 54n, Hüttentalstraße (HTS) деп аталады және қала ішінде салынған автобан (Stadtautobahn) ретінде салынған. Ол қаланы оңтүстікке қарай A 45 автобанымен байланыстырады. 2006 жылға қарай B 54n автожолы муниципалдық аумақтың солтүстігіндегі Кромбахқа дейін ұзартылуы тиіс, ол болашақта салынып жатқан A 4 автобанымен қосылатын болады. Шығысқа қарай B 508 федералды тас жолы Hilchenbach қаласына, ал B 517 федералды тас жолы Kirchhundem және Lennestadt қалаларына қарай жүреді. Тас жолдармен қатар темір жолдар да өтеді. Солтүстіктен оңтүстікке Рур-Зиг желісі, ал шығыстан батысқа Ротгар темір жолы Витгенштейнер жері арқылы Марбургке қарай өтеді. Муниципалдық аумақта алты темір жол станциясы немесе аялдама бар (2003 жылғы мәлімет бойынша). Орталық станция Крузталда (басты қала) орналасқан. Аялдамалар Литтфельд, Эйхен, Ферндорф және Креденбах қалаларында орналасқан. Бұл станция Хилченбахтың құрамына кіретін Дальбрухқа қызмет көрсеткенімен, ол Крузталдың муниципалдық аумағында орналасқан. Крузталда сонымен қатар Оңтүстік Вестфалияның жалғыз вагон жинау станциясы (маршаллдық кемежайы) бар, оған аймақтың жалғыз темір жол контейнерлік терминалы қосылған. Бұл Langenau қаласында орналасқан және ұлттық функцияларынан өзге, Sauerland және Siegerland аймақтарындағы жүк тасымалдарын да жүзеге асырады. Крузтал вагон жинау станциясынан және одан, пойыздар Хаген Ворхалледегі ұлттық вагон жинау станциясы арқылы темір жолмен баруға болатын барлық бағыттарға қатынайды. Қала көптеген аймақтық автобус бағдарлары арқылы айналасындағы қалалармен байланысты. 1998 жылдан бері Оңтүстік Вестфалияның алғашқы жеке автобус қызметі (Bürgerbus) жұмыс істеп келеді. Аймақтық пойыздар мен автобустарда Оңтүстік Вестфалия көлік қауымдастығының (Verkehrsgemeinschaft Westfalen Süd) тарифтері қолданылады. Крузталға ауданның оңтүстігіндегі Зигерланд әуежайы арқылы да жетуге болады.

Білім

Дреслерс паркінде Круцталь Хилченбах музыка мектебі орналасқан, оны қаланың мәдени басқармасы және басқа да мекемелер басқарады. Крейцталь мектеп орталығында Städtisches Gymnasium (бұрынғы Фридрих Флик гимназиясы), Эрнст Мориц Арндт Реальшколасы және Клара Шуман толық орта білім беретін мектебі орналасқан.