Кіріспе

1960 жылғы Дмитрий Шостаковичтің струнный квартеті

Дмитрий Шостакович 1960 жылы Ф-диез минорындағы, Op. 108 нөміріндегі 7-струнный квартетін жазды. Ол оны 1954 жылдың желтоқсанында қайтыс болған бірінші әйелі Нина Васильевна Варзардың естелігіне арнады. Бұл шығарма оның 50 жылдығы тойланатын жылы жазылған. Бұл квартеттің тұңғыш орындалуы 1960 жылдың 15 мамырында Ленинградтың Глинка концерт залында Бетховен квартетімен өтті. Шостакович көптеген камералық музыка туындыларын жазды; нәтижесінде, ол өзінің камералық музыкаға қатысты ерекше көзқарасын мансабының басында-ақ қалыптастырды. Оның көптеген камералық туындыларының ішінде 7-струнный квартет Шостаковичтің ең қысқа квартеті болып табылады, оның ұзақтығы 13 минут. Туынды төрт бөлімнен тұрады. Дегенмен, "төртінші" бөлім жеке бөлім ретінде қарастырылмайды, сондықтан туынды үш бөлімді туынды ретінде есептеледі. Бұл квартетте де барлық бөлімдердің арасында үзіліс жоқ, Шостакович белгілеген атакка арқасында бөлімдер бірінен соң бірі орындалады.

I. Аллегретто

Бірінші бөлім бірінші скрипканың төмен түсетін сызығымен басталады, бұл F минорының осы бөлімдегі басты тоналдылық екенін баса көрсетеді. Содан кейін тақырыптық материалға үш сегіздік нотасы бар виолончель жауап береді. Бұл бөлімдегі контрапункт екі қарама-қарсы кейіпкердің бөлімнің басында басталатын әңгімесі сияқты сипатталады. Бастапқы бөлімде ритмдік үлгі арқылы екі ерекше кейіпкер көрінеді. Бірінші скрипка екі он алтыншы нотадан кейін сегіздік нота тартады, ал виолончель төменгі регистрде үш сегіздік нотамен жауап береді. Бірінші скрипканың мелодиялық материалы 39-шы тактқа дейін әрқашан F нотасынан басталады, содан кейін Шостакович оны A нотасынан бастайды. Екінші тақырып (46-шы такт), виолончельде жаңа үш сегіздік ноталық тақырыптық материалды ұсынады. F минорына назар аударғанның орнына, Шостакович E минорына назар аударды. Кейіннен бірінші скрипка да жоғары регистрде тақырыптық материалды орындайды. Бұл екінші тақырыпта екінші скрипка мен альттың бүкіл бөлімде тұрақты он алтыншы ноталары бар. Рекапитуляция 106-шы тактта пиццикато және сегіздік ноталар арқылы бірінші тақырыпты қайта құрумен басталады. Рекапитуляция сонымен қатар F-диез миноры тоналдылығын қайтадан әкеледі. Сонымен қатар, Шостакович екінші тақырыпты да тұрақсыз гармониямен рекапитуляцияға енгізді. Кода экспозициядағы метрикалық тұрақсыздықты қалпына келтіреді. Бөлім виолончельдегі соңғы экспрессивомен мажорлық күйде аяқталады.

II. Жақындату

Екінші бөлім екінші скрипкадағы төрт жеке тактыдағы төрт саптық арпеггиомен басталады, бұл бөлімнің бойымен қайталап келетін қосымша үлгі. Бірінші скрипка 5-ші тактта жоғары регистрде қосылады, ал виола мен виолончель 14-ші тактта глиссандомен кіріп, берік ноталарды ұстап тұрады. Осы бөлімде Шостакович сыртқы бөлімдермен салыстырғанда текстураны жеңілдетеді және орындаушылардан аспаптарына демпферлер қоюды сұрайды.

III. Аллегро Аллегретто

Үшінші бөлім fff динамикасымен басталады, бұл алдыңғы бөлімнен айқын ерекшеленеді. 12-ші тактта виола тақырыпты ұсынады, ол кейін барлық төрт аспапта фуганың тақырыбына айналады. Бұл "Алегро" бөлімі виолончельдің піццакатосымен аяқталады. Одан кейін келетін "Алегретто" бөлімі вальс сияқты мінезге ие. Бөлім бірінші скрипканың жаңа тақырыпты ойнауымен басталады, оған басқа аспаптар жауап береді. Бүкіл бөлім бойында бірінші бөлімдегі тақырып "Алегретто" тақырыбының арасында қайта оралады. Квартет виолончельдің піццакатосымен аяқталады, содан кейін F мажор үш дыбыстық тобына (триада) жетеді.