Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Ваино Велхас: Ваино Велхас (28 наурыз 1931 – 16 қаңтар 2024) – кеңестік және эстон саясаткері және дипломаты. Велхас 1988–1991 жылдары Кеңес Эстониясындағы Коммунистік партиясының басшысы, ал 1992–1995 жылдары тәуелсіз Эстониядағы Эстония демократиялық жұмысшы партиясының жетекшісі болды.
Soviet and Estonian politician (1931–2024)
Vaino Väljas (28 March 1931 – 16 January 2024) was a Soviet and Estonian diplomat and politician. Väljas was leader of the Communist party in Soviet Estonia in 1988–1991, and the leader of Democratic Estonian Workers Party in 1992–1995 in independent Estonia.
Өмірбаян
Вайно Велхас 1931 жылы 28 наурызда Эстонияның Хиюмаа аралында дүниеге келген. 1940 жылы Эстония басып алынып, аннексияланғаннан кейін, 1944 жылы Сталиндік Кеңес Одағы басып алып, қайтадан жаулап алғаннан кейін, Велхас 1952 жылы Кеңес Коммунистік партиясының мүшесі болды. 1955 жылы Тарту мемлекеттік университетін бітірді. 1949 жылы комсомолда жұмыс істей бастады. 1955 жылдан 1961 жылға дейін Эстонияның Лениндік Жастар Коммунистік Лигасының Орталық Комитетінің Бірінші хатшысы қызметін атқарды. 1961 жылдан 1971 жылға дейін Велхас Эстония Коммунистік партиясының Таллин қалалық комитетінің бірінші хатшысы болды. 1963–1967 жылдары Эстон КСР Жоғарғы Кеңесінің төрағасы болды. 1971 жылдан 1980 жылға дейін Эстония коммунистік партиясының Орталық Комитетінің хатшысы болды. Велхастың эстондық "ұлтшылдық көзқарастары" болғандықтан, оны Мәскеудегі сол кездегі коммунистік партия басшылығы Эстониядан алып тастады және оның орнына Кеңес Одағының 1980 жылы Венесуэладағы, ал 1986 жылы Никарагуадағы елшісі болып тағайындады. 1988 жылы Әншіл революциясы және эстондық тәуелсіздік қозғалысы күш алып келе жатқанда, салыстырмалы түрде "либералды коммунист" Велхас Никарагуадан кеңес басшылығы шақырып алып, Горбачев оны Кеңес Одағының Эстонияны басып алған коммунистік партиясының басшысы етіп тағайындады. Ресми түрде ол 1988 жылдың 16 маусымынан 1990 жылдың сәуіріне дейін Эстон КСР Коммунистік партиясының бірінші хатшысы, ал 1990 жылдың сәуірінен 1991 жылдың тамызына дейін оның төрағасы болды. Коммунистік партия 1990 жылдың ақпан айында билік монополиясынан айырылды. Кейін Велхас 1991 жылдың тамызында Эстонияның тәуелсіздігін қалпына келтіруге дауыс берді. Велхас 2024 жылдың 16 қаңтарында 92 жасында қайтыс болды.
Vaino Väljas was born on 28 March 1931 on the island of Hiiumaa in Estonia. After Estonia had been occupied and annexed in 1940, and invaded and reoccupied in 1944 by the Stalinist Soviet Union, Väljas became a member of the Soviet Communist Party in 1952. In 1955, he graduated from Tartu State University. In 1949, he began working at the Komsomol. From 1955 to 1961 he held the office of First Secretary of the Central Committee of the Leninist Young Communist League of Estonia. From 1961 to 1971, Väljas was First Secretary of the Tallinn City Committee of the Communist Party of Estonia. He was the Chairman of the 6th Supreme Soviet of the Estonian SSR in 1963–1967. From 1971 to 1980, he was Secretary of the Central Committee of the Estonian communist party. Since Väljas was considered to have Estonian "nationalist inclinations", he was removed from Estonia by the then communist party leadership in Moscow, and instead appointed by the Soviet central government as the Ambassador of the Soviet Union to Venezuela in 1980, and to Nicaragua in 1986. As the Singing Revolution along with the Estonian independence movement both gained momentum in 1988, the relatively "liberal communist" Väljas was recalled by the Soviet leadership from Nicaragua and appointed by Gorbachev as leader of the communist party in the Soviet occupied Estonia. Formally, he was first secretary of the Communist Party of the Estonian SSR from 16 June 1988 to April 1990, and its chairman from April 1990 to August 1991. The Communist party lost its monopoly of power in February 1990. Väljas later voted for the Estonian Restoration of Independence in August 1991. Väljas died on 16 January 2024, at the age of 92.