Кіріспе

Удзунга таулары – Танзанияның оңтүстік-орталық бөлігіндегі тау тізбегі. Таулар көбінесе Танзанияның астанасы Додоманың оңтүстігінде орналасқан Иринга облысының ішінде жатыр. Удзунга таулары Шығыс Арка тауларының бір бөлігі болып табылады және көптеген эндемикалық түрлерге ие, әртүрлі флора мен фаунаға толы биоалуанттық қауымдастығына мекендейді. Тауларда хехе халқы тұрады, ал Удзунга атауы кихехе тіліндегі “Вадзунга” сөзінен шыққан, ол “тау беткейлерінде өмір сүретін адамдар” дегенді білдіреді. Иринга – таулардағы ең ірі елді мекен және облыстық бас кеңсе.

География

Ундзунгва таулары 16 131,40 км² аумақты қамтиды, бұл Шығыс арка тауларының ең ірісі. Тау тізбегінің ең биік нүктесі – Лухомберо. Тау тізбегі негізінен солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай созылады. Солтүстік-батысында Үлкен Руаха өзені мен оның салаларымен суға толы Усангу жазығы орналасқан. Үлкен Руаха өзені Удзунгва тауларын солтүстік-шығыстағы Рубехо және Увидюнда тауларынан бөліп тұрады. Оңтүстік және оңтүстік-шығыста Киломберо өзенінің аңғары жатыр. Оңтүстік-батысында Макамбако аңғары Удзунгва тауларын Кипенгере тау жотасынан ажыратады. Үлкен Руаха және Киломберо өзендері – Үнді мұхитына құятын Руфиджи өзенінің салалары. Лукоси өзені тау тізбегінің орталық бөлігінде бастау алып, шығысқа қарай Үлкен Руахаға құяды. Кіші Руаха өзені мен оның салалары таудың батыс бөлігінің көп бөлігін кесіп өтеді және солтүстікке қарай Үлкен Руахаға құяды.

Климат

Удзунга таулары Үнді мұхитынан ылғалды желдерді тоқтатады және айналасындағы төмендіктерге қарағанда көбірек жауын алады. Жауын-шашынның көп бөлігі қарашадан мамырға дейінгі жаңбырлы маусымда жауады, бірақ құрғақ маусым айларында биік жерлерде тұман және шағын жаңбыр болады. Жауын-шашын мөлшері Үнді мұхитына қараған оңтүстік және оңтүстік-шығыс беткейлерде артық, ал солтүстік және батыстағы таулардың жаңбырдан қорғалған бөлігінде азырақ болады. Биіктікке қарай температура төмендейді.

Геология

Удзунга таулары, Шығыс аркадағы басқа таулармен бірге, миллиондаған жылдар бойы жарықтар арқылы көтерілген ежелгі кристалды кембрийге дейінгі жыныстардан құралған. Көтерілудің ең соңғы кезеңі 30 миллион жыл бұрын басталды, бірақ жарық жүйесі мен көтерілу процесі одан да ертерек болуы мүмкін. Осы ежелгі жыныстардан пайда болған топырақ солтүстік және батыстағы таулардың жас жанартаулық топырақтарындай құнарлы емес.

Флора мен фауна

Шамамен отыз миллион жыл бұрын бұл аймақты кең жаңбырлы орман жапқан. Осыдан он миллион жыл бұрын салқын және құрғақ кезеңде жазық ормандар саваннаға айналды, ал таулар тізбегі тропикалық ормандардың өсіп-өркендеуін жалғастырған "аралдар" болып қалды. Ылғалды климаттың ұзақ сақталуы және әрбір тау тізбегінің оқшаулануы көптеген эндемиктерге және өте алуан түрлі флора мен фаунаға әкелді. Удзунга және басқа да Шығыс Арка тауларында көптеген эндемикалық түрлер (25 пайыздан астам омыртқалы жануарлар түрлері) бар. Олардың 10 пайызы Удзунга таулары ұлттық паркі және Удзунга жарқазығы табиғи орман қорығының қорғауында. Удзунга таулары жазық жаңбырлы ормандармен, тау жаңбырлы ормандарымен, миомбо орманды жерлермен, шөптесін алқаптармен және қыраттармен жабылған. Орман 300 метрден 2579 метрге дейін биіктікте жатыр, ал оның құрамы мен түрлері биіктікке және жауын-шашынға байланысты өзгеріп отырады. Шығыс және оңтүстік-шығыс беткейлері Үнді мұхитынан көбірек жаңбыр алады және төменгі беткейлерде мәңгі жасыл орманды қолдайды; батыс және солтүстік-батыс беткейлерінде төменгі биіктікте жапырақты миомбо ормандары мен орманды алқаптар, ал жоғарырақ биіктікте мәңгі жасыл орман ғана бар. Орталық жазықтықтағы орманның кең аумақтары егіс және жайылым үшін тазартылған. 1999 және 2003 жылдар аралығында түсірілген спутниктік суреттерді талдау көрсеткендей, таулардың 1353 км² әлі де мәңгі жасыл орманмен жабылған. Тауларда Эбботтың дуикері (Cephalophus spadix), Кипунджи (Rungwecebus kipunji) және Удзунга қызыл колобусы (Cercocebus galeritus) сияқты көптеген сүтқоректілер мекендейді. Арыстан (Loxodonta africana) оңтүстік жардың бойындағы ормандарда кездеседі. Сей бетті сенги (Rhynchocyon udzungwensis) – тауларға ендемик пил-шаңырауқұлақ. Удзунга таулары ұлттық паркіне саяхаттауға және жаяу серуендеуге, треккингке болады. Паркте көлікпен жүре алатын жол жоқ, ол тек жаяу жүріп қана қол жетімді. Треккинг маршруттары әртүрлі: қысқа және оңай бір сағаттық Сонжо шарлауығынан бастап, өте қиын 6 күндік Лумемо жолына дейін. Ең танымал маршрут – Санже шарлауығына дейінгі жол, оны аяқтауға шамамен төрт сағат уақыт кетеді. Дүниежүзілік табиғат қоры жергілікті қоғамдастықтармен бірлесіп саябақты қорғауға, оны сақтау және басқаруға қолдау көрсету, мониторинг жүргізу, зерттеулер жасау және экотүризмді дамыту үшін жұмыс істейді. Жергілікті тұрғындарға отын жинау, дәрілік өсімдіктерді жинау және сабанға шөп жинау сияқты ресурстарға қол жеткізуге мүмкіндік беру арқылы олардың көмегіне ынталандырылады.

Көлік

Танзанияның A104 тас жолы солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай таулардың орталық үстіртін кесіп өтеді, солтүстік-шығысқа қарай Додомаға және оңтүстік-батысқа қарай Макамбако, Мбеяға және Замбиямен шекараға дейін созылады. A7 тас жолы Ирингада A104 тас жолымен түйіседі және таулар арқылы шығысқа қарай Морогоро мен Дар-эс-Саламға дейін жалғасады. Тазара темір жолы Удзунга тауларының оңтүстік беткейімен өтеді, Кидату (онда ол Танзанияның Орталық темір жолының Мисуку тармағымен тоғысады), Катулукилла, Мангула, Кибереге, Сигали, Ифакара, Идет, Руипа, Мбинга, Мнгета, Икуле, Чита, Чисано, Млимба, Лумумве, Мпанга, Китете, Кимбве, Ухинделе, Мгололо, Кийовела, Китандило және Махонгола станциялары арқылы өтеді.